​‘Windstille winterweken vragen om warmtestrategie’

22.12.2016 | Branchenieuws | 1511 keer bekeken
​‘Windstille winterweken vragen om warmtestrategie’

Klimaatverandering betekent gemiddeld hogere temperaturen, maar voor Nederland wellicht ook strengere winters. Voor duurzame verwarming in die koude maanden zijn een aantal drempels te nemen.

Een oer-Hollands landschap met graan en een molen, bedekt onder een dikke laag sneeuw en ijs. Dat beeld siert de presentatie van Kees van der Leun, managing partner van Ecofys op het Nationaal Warmtecongres eind november 2016 in Den Haag. “U vraagt zich af, wat hebben deze windstille winterweken met het onderwerp warmte te maken?”, legt Van der Leun de zaal voor. Het verband ligt in klimaatverandering. “Die begint nu echt tot ontwrichting te leiden. Op de Noordpool is het 20 graden warmer dan normaal. U kunt zich wel bedenken wat dat voor de aangroei van ijs betekent.”

Kans op strengere winters
Tegelijkertijd is het niet zo dat de winters hier warmer gaan worden, benadrukt Van der Leun. “Die kunnen ook kouder worden. Kijk naar de polar vortex in de VS. Minder poolijs leidt tot een naar het zuiden uitbrekende koude. We moeten niet alleen denken dat de winters steeds milder worden, maar in onze plannen ook rekening houden met strengere kou.” Van der Leun herinnert de bezoekers van het warmtecongres er aan dat in 2012 nog een temperatuur van -22 graden gemeten is. “Die koudegolf trok ook over onze buurlanden”, waarbij hij wijst op een landkaart die laat zien dat zeker Oost- en Noord-Europa 5 tot 9 graden beneden normaal maten rond deze tijd.

Meer vraag naar warmte
Kouder weer betekent meer vraag naar warmte. Die vraag wil Nederland, in lijn met het klimaatakkoord van Parijs, duurzaam invullen. Van der Leun houdt de zaal een grafiek voor van het Planbureau voor de Leefomgeving, dat een Nederlands CO2-emissieplan ontwikkelde op basis van het klimaatakkoord van Parijs en reeds geformuleerd beleid. De Nederlandse CO2-emissie moet vanaf nu omlaag naar nul in 2050. Het huidige beleid is daarvoor niet afdoende, zegt Van der Leun, terwijl hij wijst op een rode lijn die tot 2020 ‘nog best wat doet met bijvoorbeeld offshore windparken, maar daarna geen enkele werking meer heeft op emissiereductie’.

Ambitieuze plannen
Van der Leun: “Het is goed dat minister Kamp van Economische Zaken met een Energieagenda op de langere termijn komt, want er moet voor het komende decennium nog heel veel gebeuren.” In de gebouwde omgeving zijn er al wel volop ambitieuze plannen volgens Van der Leun. “De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) adviseerde de overheid vorig jaar om de gebouwde omgeving al in 2035 klimaatneutraal te krijgen. De stad Den Haag streeft naar 2040, Utrecht naar 2030. Ambitieuze plannen en die zijn ook nodig.”

Warmtenetten
Oplossingen om te verwarmen met minder CO2-uitstoot zijn er ook volop, waarbij Van der Leun warmtenetten en elektrische warmtepompen aanhaalt. “Een warmtenet kan, als de dichtheid van woningen hoog genoeg is. Hier zijn duurzame bronnen nodig als geothermie, duurzame biomassa, industriële restwarmte. Daar is nog een hoop werk te verzetten. Goed is dat woningen een steeds lagere warmtevraag krijgen door isolatie. De kosten van warmtedistributie gaan ook omlaag door vermindering van verliezen in de leiding.”

Warmtepompen
Waar de huizen wat verder uit elkaar staan, kan er gedacht worden aan warmtepompen op bodemwarmte, ventilatielucht of omgevingslucht, zo toont Van der Leun in zijn presentatie. Bodemwarmte heeft een hoge prestatiecoëfficiënt (COP) en is nauwelijks afhankelijk van de buitentemperatuur. Wel is er ruimte voor nodig en het nodige grondwerk. Warmtepompen op omgevingslucht kennen een lagere COP, met name als het buiten koud is. De pompen schakelen dan zelfs soms om naar weerstandsverwarming en dat betekent een COP van 1 (waarbij geleverde en gebruikte energie dus gelijk is, red.). Wel is het zo dat deze apparaten in vergelijking met wat er nodig is voor bodemwarmte, goedkoop zijn en gemakkelijk bijna overal te installeren.

Wind en zon niet genoeg
Voor zowel warmtenetten als elektrische warmtepompen is het de bedoeling om energie uit een duurzame bron te halen. Precies daar schuilt de uitdaging van de windstille winterweek, legt Van der Leun uit. Voor duurzame bronnen wordt nu veel gekeken naar wind en zonne-energie. En hoewel de winterdagen zonnig kunnen zijn, zijn de pieken niet hoog, de dagen kort en staat de zon laag, zo toont Van der Leun aan met Duitse cijfers. Windenergie kan een goede aanvulling zijn, maar gekeken naar Duitsland is dat tijdens zulke koude perioden ook niet best. En ook in Nederland waait het minder als het echt koud is, zo laat de managing partner van Ecofys zien.

Extra piekvraag
Tegelijkertijd piekt de elektriciteitsvraag van warmtepompen in deze koude dagen, terwijl sommige typen bij deze lage temperaturen dus ook nog eens omschakelen naar weerstandsverwarming. Zou de helft van de Nederlandse woningen zo’n warmtepomp hebben, dan betekent dat een extra piekvraag van 8 Gigawatt. Dat is bijna de helft van de huidige Nederlandse piek, aldus Van der Leun. “Een grote impact op lokale, maar ook landelijke netten dus. En dan is de 34 jaar die nog rest tot 2050 of zelfs de 19 jaar tot 2035 (naar advies van de Rli) niet veel voor de planning van zulke omvangrijke infrastructuur.”

Waterstofauto als buffer
Gelukkig zijn er veel richtingen denkbaar om het verschil tussen warmtevraag en -aanbod op te lossen, zo deelt Van der Leun met de congresbezoekers. “Vergaande isolatie bijvoorbeeld, of pelletkachels. Ook warmte-opslag, gas of groen gas als backup en warmte-opslag zijn mogelijke oplossingen. Verder kunnen er eisen gesteld worden aan een minimale COP van warmtepompen.” Zelfs waterstofauto’s kunnen warmte voorzien volgens Van der Leun. “De auto kan dienen als energiecentrale: waterstofauto’s die op basis van waterstof met een hoog rendement stroom kunnen leveren om bij te springen in de stille winterweek.”

Nationale Warmtestrategie
Om dit alles in goede banen te leiden, pleit Van der Leun voor een Nationale Warmtestrategie, en plan met duidelijke keuzes voor duurzame verwarming in de toekomst. “Lokale of individuele keuzes kunnen op grotere schaal tot problemen of dure oplossingen leiden. De kosten van die oplossingen kunnen vele miljarden uiteen lopen. Wegens de omvang  en het belang van de kwestie wil ik pleiten voor een Nationale Warmtestrategie. Een dergelijke strategie zet lijnen uit voor de benodigde wet en regelgeving, governance, communicatie en oplossingsrichtingen,” aldus Van der Leun.

Presentatie
Download de
presentatie 'Winterstille winterweken' van Kees van der Leun.

Tekst: Joost Agterhoek

Foto: In Nederland kan klimaatverandering ook leiden tot strengere winters (foto Ecofys)

Redactie Ensoc, 22-dec-16

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (6)

Reageren
  • P. Lomito
    04.01.2017 - 16:49 uur | P. Lomito

    @ Femke Batterink De aandacht gaat hier vooral naar het duurzaam opwekken van warmte maar daarmee wordt de eerste stap van de Trias Energetica overgeslagen: het verbeteren van de energie-efficiency, voor woningen dus het beperken van het warmteverlies. Mijn stelling is dat je beter een goed geïsoleerde woning kunt verwarmen met gas dan een slecht geïsoleerde woning met een warmtepomp.

    Overigens is het ook slimmer om een goed geïsoleerde woning niet te verwarmen met een warmtepomp waarvan de kosten zo hoog zijn dat die beter geïnvesteerd kunnen worden in nog betere isolatie/luchtdichting (passiefhuis) waarmee een centrale verwarming überhaupt niet nodig is. De businesscase voor warmtepompen in woningen (!) is dan ook ronduit slecht te noemen, er zijn wel specifieke situaties waarin warmtepompen ideaal zijn maar dat zijn uitzonderingen.

    Verder wil ik benadrukken dat er geen noodzaak is om CO2-uitstoot te reduceren, klimaatgevoeligheid voor CO2 blijkt zeer laag te zijn ten opzichte van bijvoorbeeld waterdamp. Wel is het slim om minder afhankelijk te worden van aardgas, netstroom en warmte uit netwerken omdat de overheid deze modaliteiten misbruikt als melkkoe voor energieheffingen waarmee ongewenste zaken als windmolens worden gesubsidieerd.

  • Jakob Haverkamp Jakobhaverkamp@gmail.com
    04.01.2017 - 16:20 uur | Jakob Haverkamp Jakobhaverkamp@gmail.com

    Toevallig ben ik druk met de introductie van een warmtepomp die met bodemwarmte (13C) een continue warmte van 80 graden kan leveren. Daarmee kom je een eind in de goede richting en sluit heel mooi aan bij de voorgestelde maatregelen. Een warmtenet zonder geothermische bron maar gevoed met locale warmtepompen die tot 80 graden warmte leveren vind ik een goed idee.!

  • Louis Kanneworff
    04.01.2017 - 12:40 uur | Louis Kanneworff

    Voor een warmtenet zijn duurzame bronnen nodig "als geothermie, duurzame biomassa, industriele restwarmte".
    Dat laatste is misleiding. Duurzame warmte is warmte uit duurzame bronnen. Industriele restwarmte is dat zeker niet.

  • 04.01.2017 - 11:43 uur | Femke Batterink

    @P. Lomito, wat is jouw oplossing dan? Gezien het feit dat we de overstap moeten maken van fossiele brandstoffen naar duurzame bronnen. Aardgas is geen duurzame oplossing, ten eerste is het een fossiele brandstof die het klimaatprobleem verergert, en ten tweede zijn de voorraden eindig.

  • Mario Berends
    04.01.2017 - 11:13 uur | Mario Berends

    Zoals VD Leun onlangs ook op het Warmtecongres heeft verteld. Mooie heldere macro presentatie.

  • P. Lomito
    22.12.2016 - 17:45 uur | P. Lomito

    Ofwel geen antwoord op de gestelde vraag. Gelukkig kunnen we nog vele decennia gebruik maken van aardgas zodat er geen noodzaak is om dure warmtepompen en nog duurdere warmtenetwerken te installeren. Een simpel gasketeltje van ca. € 800 is geschikt voor vrijwel alle woningen in Nederland en reken maar dat we daar dankbaar gebruik van zullen blijven maken.