​Wat moet gebeuren voor Warmtewende?

14.12.2016 | Branchenieuws | 1707 keer bekeken
​Wat moet gebeuren voor Warmtewende?

Nederland wil haar huizen en gebouwen komende decennia gasloos maken. De omschakeling van aardgas naar warmte is een van de meest ingrijpende veranderingen in de energietransitie, maar bewoners moeten nog wennen aan het idee.

Tekst: Joost Agterhoek

Is het waar dat Nederland binnen 35 jaar van het gas afgaat? Die vraag kreeg Teun Bokhoven, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie, onlangs van meerdere mensen bij het Internationale Energie Agentschap in Parijs. “Ineens kreeg ik het gevoel dat Nederland weer van zich laat spreken in de internationale energiewereld”, vertelt Bokhoven op het Nationaal Warmtecongres 2016 in Den Haag. “Er zijn een aantal grote stappen gezet in de energietransitie, maar we staan natuurlijk nog aan het begin van een lang traject. We willen nu versnellen.” Een van de meest ingrijpende veranderingen in de energietransitie gaat volgens Bokhoven plaatsvinden in het warmtedomein.

Toekomst van verwarming
Bokhoven benoemt een aantal essentiële thema’s. “We moeten tot oplossingen komen op regionale schaal, om zo een doorkijk te geven hoe de warmtevoorziening er in de rest van de eeuw uit gaat zien. Wat zijn regionale kansen van duurzame opwek? Wat is de status van de infrastructuur van het warmtenetwerk? Waar liggen mogelijkheden tot energiebesparing? Is er restwarmte? Met een lokale doorkijk weten we wat de energietoekomst van verwarming is. Pas dan kan je investeringen en bewoners meekrijgen en duidelijke afwegingen maken die de lokale politiek kan ondervangen en oppakken.”

Warmtecongres_Bokhoven_bron=ChristianBro
NVDE-voorzitter Teun Bokhoven: 'We staan nog aan het begin van de Warmtewende'

Wat moet er veranderen?

Wat er vervolgens moet veranderen voor de Warmtewende is een grondige aanpassing van wet- en regelgeving, inzet op besparing en innovatie en een toegesneden consumentenbenadering, betoogde Bokhoven. De hele regelgeving is nu nog geënt op centrale opwekking en decentrale aflevering, terwijl de energietransitie gaat over de verandering naar decentrale opwekking. En alle energiebesparende ontwikkelingen als nul op de meter, laagtemperatuurverwarming, warmtebatterijen en groen gas, zijn essentieel in het grote proces, aldus Bokhoven.

Huishoudens meekrijgen
Naast deze uitdagingen in techniek en regelgeving, staat de warmtesector voor de uitdaging om 17 miljoen huishoudens mee te krijgen in de Warmtewende, stelde Bokhoven. “Het wordt voor hen niet automatisch beter en meer comfortabel, zoals dat wel het geval was bij de overgang van kolen naar gas. Nu is er opnieuw een overgang die achter de voordeur komt. Als we daar nu geen aandacht aan geven, dan lopen projecten vast.”

Huis voor huis de grond in
Alliander-ceo Peter Molengraaf deelt met zijn gehoor, bestaande uit zo’n tweehonderd bezoekers, vijf boodschappen. De eerste is wellicht hoopgevend voor bedrijven die infrastructuur aanleggen, grapte Molengraaf. “De energie-infrastructuur die nodig is voor 2050, die ligt er namelijk nog niet, welk alternatief we ook bedenken: warmtepompen in de gebouwde omgeving, groen gas, of andere vormen van warmte. Daar ligt dus veel werk. We zullen huis voor huis nog eens de grond in moeten.”

Onverstandig: gasnet vervangen
“De belangrijke volgende vraag is: wanneer en hoe moeten we de warmtevoorziening veranderen,” zegt Molengraaf. “Je kan nog een paar keer de grond ingaan, dat gebeurt nog weleens. In een wijk in Arnhem werd om veiligheidsredenen het aardgasnetwerk vervangen. Twee jaar later begon een coöperatie een proef met nul-op-de-meterwoningen. Daar ligt dus het kortst gebruikte gasnetwerk in Nederland. Dat is niet de verstandige manier.”

Warmtecongres_Molengraaf_bron=KeesvanDaa
Alliander-ceo Peter Molengraaf: 'We moeten maximaal één keer de grond in voor 2050'

In één keer klaar voor toekomst

Molengraaf: “We betalen de kosten met elkaar. De kunst zal zijn om nog maximaal één keer de grond in te gaan richting 2050, om in één keer de energie-infrastructuur neer te leggen die Nederland een duurzame toekomst geeft.” Wat daarvoor nodig is, is een stip op de horizon, bepleit de Alliander-ceo. “Een einddatum voor gas in de gebouwde omgeving. De logische vervolgvraag is: welke infrastructuur komt er en uit welke oplossingen zullen bewoners kunnen kiezen?”

Bewoners maken keuze zelf
Kenmerkend voor de Warmtewende als transitie is dat bewoners zelf een keuze gaan maken. Dat is best ingewikkeld, weet Molengraaf. Hij haalt voorbeelden aan van grote transities in de it- en energiesector. “De PC ging het echt niet worden, een grote computer is efficiënter en handiger,” zeiden mensen tegen me. “U weet hoe dat gelopen is”, aldus Molengraaf. Hij zag hetzelfde gebeuren bij energiecentrales: “In de bestuurskamers van tien jaar geleden kon men zich niet voorstellen hoe je uit zonnepaneeltjes, die 100 tot 200 watt piek leverden, een centrale kon vervangen. Maar die centrales staan nu stil, omdat de kracht van heel veel individuen dat samen kan doen.”

Warmte terugleveren kinderspel?
De reactie in de warmtesector op huisbewoners die in lokaal verband warmte terugleveren is nu precies hetzelfde als die van de it- en energiebedrijven vroeger, zegt Molengraaf. “Zo’n klein beetje warmte, dat is kinderspel. Nou, we weten wat er met de andere twee bedrijven gebeurd is.” De Alliander-ceo roept daarom op om in de warmtesector samen te gaan werken aan een echt goed aanbod voor bewoners en te denken aan het motto ‘collectieve warmte begint bij twee’.

Presentatie
Download de presentatie van Teun Bokhoven 'Warmtevoorziening in verandering'.

Foto: De aanleg van een warmtenet in Amsterdam-Noord (foto Nuon Warmte).

Redactie Ensoc, 14-dec-16

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (4)

Reageren
  • 20.12.2016 - 11:50 uur | Mark Bouwmeester

    Nieuwbouwhuizen hebben een koude behoefte in de zomer. En kunnen leven van de zon, eventueel met een warmtepomp erbij voor warmte in de winter en koude in de zomer. Daar gaan we geen 1 m dikke leidingen voor aanleggen, toch? Het huis heeft zogezegd een hele slechte warmte duur kromme. Warmtenetten in industriegebieden? Zeker doen. Goede beschikbaarheid en vraag naar warmte.
    Bestaande woningen die niet goed kunnen worden ge isoleerd, daar moeten we goed naar kijken. Maar dat is vaak in oude binnensteden en dan is stadsverwarming toch ook een slecht te realiseren project..... Biogas is een gemakkelijkere oplossing, denk ik. Of elektrificatie (duurzame stroom). Dunne draden ipv dikke leidingen.
    Bestaande warmte netten verduurzamen, maar nog meer warmtenetten?

  • Joris van Dorp
    20.12.2016 - 10:03 uur | Joris van Dorp

    Stoomnetten zijn kosteneffectiever en efficienter dan warmtenetten. De stoom kan uitstekend worden opgewekt met speciaal daarvoor bedoelde kernreactoren. Hiermee is overvloedige, goedkope, hoge kwaliteit stoom te produceren met nul co2 uitstoot.

    Stoom is een veelzijdig product met diverse toepassingen, bijvoorbeeld ruimteverwarming, tapwaterbereiding, en zelfs koeling (via absorbtiekoelmachines). De afleverset voor een stoomnet is ook veel goedkoper, omdat de warmtewisselaar veel kleiner (lichter, en dus goedkoper) is. De afgeleverde warmte is van zeer hoge kwaliteit (temperatuur).

    De kosten van een stoomnet liggen per GJ getransporteerde warmte veel lager, omdat de energiedichtheid van stoom veel groter is dan dat van warm water. Ook is er in principe geen retourleiding nodig, hoewel het zinvol kan zijn om het condensaat (waarin ook nog enige warmte aanwezig is) nuttig te gebruiken, wanneer mogelijk)

    Met name voor de bestaande bouw (steden, dorpen) die van het gas af moeten is de aanleg van een stoomnet een "no-brainer".

    Als alternatief voor kernenergie kan ook diepe geothermie worden toegepast als bron van warmte voor stoom, hoewel de warmte dan wel van grote diepte gehaald moet worden. De toepassing van nucleaire stoomketels lijkt daarom een betere keuze.

  • 20.12.2016 - 09:36 uur | Derk Reeshofwarnte

    Leuk dat mijn Buzzmaster vraag als foto bij het artikel staat...

    Wat moet er veranderen om warmte als serieus alternatief te gaan zien voor gas:
    -Prijs 25-35 % omlaag (echt gelijk aan gas zoals al jaren wordt beloofd)
    -Wordt / is er minder geisoleerd via EPC/EMG maatregelen moet dat wel gecompenseerd worden in de GJ prijs. Meest kromme wetgeving ooit.
    -Temperatuur van warmtenetten moet drastisch omlaag. Alle huidige hoge temperatuurnetten zijn afhankelijk van fossiel en trekken ons met een ketting terug naar het verleden. Deze netten verliezen veel teveel energie (25-35%) en zijn ongeschikt voor lokale invoeding.
    -Klant = Koning dus transparantie, prestatie en serieus nemen van de klant.
    -Koude is een een serviceproduct en dient ook zo te worden behandelt. Het is geen makkelijk extra vastrecht en dient afzonderlijk van warmte te worden gehouden en los opzegbaar te zijn. Bij voorkeur bemeten aanbieden.
    -Iedereen dient warmte per jaar te kunnen opzeggen zonder straf. Nu liggen er vaak contracten van 30 jaar en wordt er mega misbruik gemaakt van deze afnemers.
    -Apparatuur verplicht huren moet direct worden afgeschaft. Ook is het de verantwoordelijkheid voor de leverancier dat de warmte op het overganspunt na de meter direct geschikt is voor ruimteverwarming.
    -Tapwater en warmte moeten los van elkaar worden gezien en ook worden aangeboden. Hier horen 2 aparte tarieven bij. Neem je enkel ruimteverwarming af moet daar een veel goedkopere GJ tegenover staan.
    -Netten moeten ook van afnemers kunnen zijn. Een straat moet een eigen net kunnen hebben voor onderlinge warmteuitwisseling waar 1 'warmtenetaansluiting' naar het grote net kan volstaan.
    -Bij voorkeur open netten tot aan de voordeur. Laat netbeheerders maar samen met de afnemers elke 5 jaar een concessie aangaan met een leverancier voor de levering.
    -Iedere afnemer dient een eigen bemeterde aansluiting te hebben waar direct een prijs aan kan worden gehangen. Rare onduidelijke kostenverdeelsystematiek moet worden verboden.
    -Enkel echt duurzame warmte op de warmtenetten. Hier kan ook kolenwarmte op worden aangeboden mits dat RESTwarmte is en geen AFTAPwarmte (dus maximaal 45-50 graden).
    Afvalverbranding van buitenlands afval is GEEN duurzame bron !!
    -Verbod op het aansluiten van nieuwbouw op warmtenetten, hier verliest het net in verhouding veel teveel. Nieuwbouw moet 100% op all-electric met goede isolatie kan je nieuwbouw verwarmen met een broodrooster.

    Kortom nog een lange weg te gaan voorlopig zijn warmtenetten gewoon kettingen die ons vastbinden aan het fossiele verleden....

  • P. Lomito
    14.12.2016 - 14:57 uur | P. Lomito

    17 miljoen huishoudens... dat zijn er zo'n 10 miljoen teveel. Huishoudens zitten trouwens niet te wachten op een warmtenetwerk nu bekend is dat het niet-meer-dan-anders principe in de praktijk voor niet minder dan anders is. Ofwel het is veel duurder dan gas. Je zou dan het gas veel duurder kunnen maken maar ook dat zal niet werken. Nederlandse woningen zijn namelijk vrij slecht geïsoleerd zodat hier een gigantisch besparingspotentieel ligt voor de woningeigenaren. Het gemiddelde gasverbruik van 1.500 m³ per jaar kan meestal beperkt worden tot zo'n 500 m³ en met een dergelijk laag energieverbruik zij allerlei alternatieve warmtebronnen beschikbaar. Denk aan een simpele airco die ook kan verwarmen, of als men al vloerverwarming heeft een lucht/waterwarmtepomp waarmee ook warm tapwater gemaakt kan worden. IR-panelen zijn ook prima geschikt of een kleine pelletkachel.

    Een warmtenetwerk is eigenlijk alleen rendabel te krijgen als zoveel mogelijk gebouwen aangesloten zijn. Maar zoals gezegd zijn er veel goedkopere alternatieven die woning ook nog eens veel comfortabeler maken zodat de businesscase van warmtenetten nauwelijks rond te krijgen is. Vervolgens gaat de overheid er tussen zitten met allerlei subsidies en verlaagde isolatienormen, en worden allerlei trucs uitgehaald om klanten een poot uit te draaien zoals belachelijk hoge afsluitkosten.

    Als je de keuze hebt vermijd dan woningen met een warmtenetaansluiting, zit je al met die ellende, zorg dan dat je woning energiezuinig wordt en laat je woning afsluiten van het netwerk, de kosten daarvan verdien je gemakkelijk terug met lagere energiekosten.