'Succesvolle energietransitie vereist dialoog'

29.04.2015 | Branchenieuws | 1189 keer bekeken
'Succesvolle energietransitie vereist dialoog'

Voor een succesvolle overgang naar een duurzame energievoorziening helpt het om oplossingsgericht in gesprek te gaan met alle belanghebbenden over energiebeleid en energieprojecten. Dat meldt Stan Dessens, voorzitter van de Nederlandse Dialoog Council, in een visiedocument. Dit moet de weerstand van de bevolking tegen grootschalige projecten zoals windparken en gasopslag verminderen.

'Nederland is al hard aan het werk om de energietransitie vorm te geven. Maar we zien ook dat de ingrijpende veranderingen die daarvoor nodig zijn moeizaam van de grond komen. Het lijkt wel of dat steeds vaker het geval is. Neem bijvoorbeeld de weerstand tegen windparken in Drenthe of Friesland, of tegen activiteiten in de ondergrond, zoals CO2-opslag.' Dat meldt Dessens, voormalig directeur-generaal van Economische Zaken en van Justitie, momenteel voorzitter van de Nederlandse Dialoog Council, in het voorwoord. Hoe komt het dat de energietransitie zo moeizaam op gang komt?

Visiedocument
De Nederlandse Dialoog Council, bestaande uit diverse experts uit de energiesector in Nederland, geeft hierop een antwoord in het visiedocument 'Het belang van dialoog in Nederland'. Dit rapport is gisteren overhandigd aan vaste Tweede Kamercommissie van Economische Zaken. Ook Ed Nijpels, voorzitter van de commissie die toeziet op uitvoering van het energieakkoord, nam een exemplaar in ontvangst. Het rapport bevat aanbevelingen voor het tot stand brengen en verbeteren van de 'dialoog', gesprekken met belanghebbenden over energiebeleid en energieprojecten. De aanbevelingen worden op 18 november 2015 gepresenteerd in Brussel.

Weerstand
'We zien dat grootschalige energieprojecten vaak vertraging oplopen, worden uitgesteld of zelfs worden afgeblazen. Eensgezindheid over de middelen en technologieën die de energietransitie mogelijk moeten maken is er vaak niet. Dit blijkt moeilijker naarmate projecten dichter bij de persoonlijke leefomgeving komen,' meldt Dessens. 'Tegelijkertijd zien we dat bedrijven, burgers, maatschappelijke organisaties en gemeenten meer dan ooit bereid zijn mee te denken over en te werken aan de energietransitie. Sterker nog, veelal zijn zij de aanjagers voor deze transitie op lokaal niveau. Daarmee dragen ze bij aan het ontwikkelen en realiseren van lokale energieprojecten.'

Om de tafel
Volgens de Nederlandse Dialoog Council is een 'maatschappelijk veranderingsproces' nodig om de beoogde energietransitie en klimaatdoelstellingen te halen. Ze concludeert dat het gezamenlijk aangaan van een dialoog, wanneer goed en op het juiste moment ingezet, kan bijdragen aan het versnellen van de energietransitie. Bij een dialoog gaan belanghebbenden om de tafel om te komen tot oplossingen voor mogelijke belemmeringen voor het realiseren van energiebeleid of concrete energieprojecten. Dit is iets anders dan een inspraakprocedure, de wettelijke voorziening waarmee belanghebbenden kunnen reageren op een wetsvoorstel of groot project.

Ervaringen
Buiten de energiesector zijn al ervaringen opgedaan met dialogen, zoals de Alderstafels rondom Schiphol en de realisatie van de Tweede Maasvlakte. 'Dit zijn voorbeelden waaruit de energiesector lessen kan trekken,' meldt de Nederlandse Dialoog Council. Ze maakt onderscheid tussen een beleidsdialoog, dat gaat over energiebeleid, en een projectdialoog, dat gaat over concrete projecten zoals windprojecten of activiteiten zoals gasopslag of gaswinning. 'Partijen moeten zich vergewissen van een breed draagvlak in de samenleving. Dit betekent dat er ruimte moet worden geschapen voor compensatie, participatie en andere instrumenten om draagvlak te vergroten,' aldus het rapport.

Aanbevelingen
De Nederlandse Dialoog Council adviseert om, als vervolg op de realisatie van het energieakkoord, een nationale energiedialoog te voeren over het energie- en klimaatbeleid voor de periode na 2020. Voor deze periode zullen wederom ingrijpende keuzes moeten worden gemaakt. Deze keuzes verdienen opnieuw een breed draagvlak in de samenleving, zo meldt de NDC in het rapport. Ze adviseert om in een aantal concrete situaties een projectdialoog te starten. Zo kan men in de praktijk leren op welke wijze een dialoog bijdraagt aan het tot stand brengen van energiebeleid en energieprojecten. Ook van toepassing van beleidsdialogen verwacht de NDC veel: 'Dit kan tot innovaties leiden in de beleidsontwikkeling en de projectuitvoering.'

Dialoog Council
De Nederlandse Dialoog Council bestaat uit 17 leden, die op persoonlijke titel hebben deelgenomen. De leden zijn André Jurjus (Netbeheer Nederland), Brendan de Graaf (DE Unie), Mart van Bracht (TNO), Tjeerd Jongsma (ISPT), Reinier Gerrits (VNCI), Robert Kleiburg (ECN), Remko Ybema (ECN), Berend Scheffers (EBN), Barthold Schroot (EBN), Emma ter Mors (Universiteit Leiden), Catrinus Jepma (RUG), André Faaij (Energy Academy Europe en RUG), Hans Grünfeld (VEMW), Bert Stuij (RVO), Anne Sypkens Smit (Energie-Nederland), Anton Buijs (GasTerra), en Frank Dietz (PBL).

Foto: Windmolens bij de kerncentrale van Borssele (foto EPZ)

Redactie Ensoc, 29-apr-15

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (14)

Reageren
  • P. Lomito
    11.05.2015 - 10:46 uur | P. Lomito

    --- Naast klimaatverandering zijn er overigens andere uitstekende redenen om gezamenlijk te investeren in een CO2-vrije samenleving: meer energie-onafhankelijkheid, schonere lucht, toekomstbestendige banen/bedrijvigheid, etc.---

    @ Gert-Jan van der Panne, klimaatverandering is geen goede reden voor energietransitie, de transitie in Duitsland en Denemarken heeft een stijging van de CO2-productie laten zien... de mogelijke CO2-reductie door grootschalige toepassing van windmolens en zonnepanelen wordt ruimschoots gecompenseerd door het standby laten draaien van fossiele centrales. Ook de bijkomende voordelen zijn niet bestaand:
    - de lucht wordt juist vuiler door het op halve kracht laten draaien van kolencentrales en het bijstoken van biomassa
    - energie-onafhankelijkheid is een drogreden, NL exporteert net zoveel aardgas als we zelf gebruiken, dus als we 2x langer met ons aardgas toe willen dan zouden we die export kunnen schrappen... de overheid maakt echter geen aanstalten om de kraan naar het buitenland dicht te draaien
    - toekomstbestendige bedrijvigheid kan bereikt worden door goedkope energie voor burgers en bedrijven ter beschikking te hebben, de huidige miljarden investering in verouderde technieken maakt onze energie onnodig duur en ontneemt ons de middelen om onderzoek te doen naar nieuwe en goedkope vormen van energieopwekking.

  • david dirkse
    11.05.2015 - 10:01 uur | david dirkse

    Nog eens wat zaken op een rijtje:
    1. elektriciteit is GEEN energie, maar een overbrengingsmechanisme zoals een fietsketting.
    Op elk moment dienen opwekking en verbruik volkomen op elkaar afgestemd te zijn.
    2. grootschalige opslag van elektrische energie bestaat niet. Weliswaar is opslag mogelijk, maar de conversieverliezen en investeringen zijn zeer groot.
    3. De directe koppeling van intermitterende energiebronnen zoals zon en wind aan het net was een technische blunder en alleen mogelijk zolang de inbreng klein is. Opschalen is niet mogelijk. Backup centrales zijn onontbeerlijk dus
    4. zon- en windenergie verminderen de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen niet en dragen niet bij aan een energietransitie
    5. zon- en windenergie kunnen nooit genoeg opleveren voor een land en zijn ongeschikt voor basislast ,
    het is "volkstuintjes" technologie.
    6. de huidige plannen zijn dan ook dure volksverlakkerij.
    7. de westerse mens leeft in een hart- longmachine: water en energie bereikt ons via leidingen en draden, voorraden houden we niet aan.
    Dat verschaft enorme vrijheid zolang het werkt, maar tevens maakt het kwetsbaar.
    8. Gepruts met de elektriciteitsvoorziening, met name zagen aan de wortels: de elektriciteitscentrales, is levensgevaarlijk.
    9. er is momenteel geen rationele visie op de relatie mens-natuur. Door wildernis als ideaalbeeld te definieren is menselijk handelen gecriminaliseerd.
    10 zodat beleid wordt gebaseerd op emotionele argumenten. De verlichting is de rug toegekeerd. De wal zal het schip moeten keren.

  • Simon Fris
    11.05.2015 - 09:19 uur | Simon Fris

    @Panne / Mannaart - door mijn leeftijd kan ik uw vertrouwen in de maakbaarheid van de samenleving helaas niet geheel delen. De fundamentele complexiteit van het absoluut vereiste evenwicht tussen vraag en produktie OP IEDER MOMENT is in al zijn consequenties zo moeilijk te bevatten, dat zelfs verreweg de meeste van degenen, die werkzaam zijn in de E-sector, dit niet goed doorgronden. Kennisuitwisseling helpt dan niet. En op een veel eenvoudiger niveau - de econoom en geoloog King Hubbert (bedenker van de peak oil theorie) zei het al: energie is te moeilijk om aan de politici over te laten.

  • P. Lomito
    11.05.2015 - 09:16 uur | P. Lomito

    Dialoog suggereert dat er nog van alles mogelijk is terwijl dat niet het geval is. Momenteel worden vele miljarden geïnvesteerd in onrendabele energieopwekking op basis van toegezegde subsidies die door burgers opgehoest moeten worden. Eerst moet direct gestopt worden met verdere toezeggingen voordat er een dialoog kan plaatsvinden. Zolang geen pas op de plaats gemaakt wordt zal de maatschappelijke weerstand alleen verder toenemen.

  • Gert-Jan van der Panne
    06.05.2015 - 17:04 uur | Gert-Jan van der Panne

    @Simon Fris: goede vraag, die in de Dialoog Council ook veel aan de orde is geweest. Dit complexiteitsvraagstuk is in het aangeboden visiestuk als eerste punt beschreven in een lijst waarmee in iedere dialoog rekening mee gehouden dient te worden. Dit vindt u in het hoofdstuk "Wat er mis kan gaan in de energiedialoog" op pagina 8: {link verwijderd}
    Vervolgens wordt in het hoofdstuk "Wegwijzers voor een goede dialoog" op pagina 13 beschreven hoe gezamenlijk met deze complexiteit om te gaan, onder anderen door gezamenlijk kennis te verwerven en beschikbare kennis te delen.
    @Jos Mannaart: hier ben ik het helemaal mee eens.

  • Jos Mannaart
    06.05.2015 - 16:03 uur | Jos Mannaart

    De zon is de meest betrouwbare energiebron die we hebben (eigenlijk de enige energiebron die we hebben)
    Windenergie komt ook voort uit de zon. Middels slimme meters is prima te monitoren wat het verbruik/levering van uur tot uur is. Met deze gegevens kunnen de conventionele energiecentrales prima worden geregeld. Het energievraagstuk is er een van ons allen. Geen goed idee om mensen hier geen deel van uit te laten maken.
    Hoe meer er over gesproken worden, hoe sneller de materie voor iedereen duidelijk zal zijn.

  • david dirkse
    06.05.2015 - 11:26 uur | david dirkse

    @Simon Fris
    Grappige vraag.
    1. de electriciteitsmarkt is complex door subsidies en verkeerde inzet van technologie.
    (onbetrouwbare bronnen -zon en wind-) aan vraaggestuurd net. De rechtstreekse koppeling was een fundamentele fout.
    2. U vraagt zich af of niet technisch onderlegde partijen wel kunnen meebeslissen over de toekomstige energievoorziening.
    Welnu, het ECN is expert bij uitstek, maar verschaft stelselmatig een overdreven rooskleurig beeld van een (niet bestaande en niet mogelijke)
    energietransitie. Ook milieuorganisaties lijden massaal aan dyscalculi.
    Tja, waar blijf je dan? Dan kan alleen de wal het schip nog keren.

  • Simon Fris
    06.05.2015 - 11:12 uur | Simon Fris

    Ik heb een vraag aan de Dialoog Council:
    de energie(electriciteits)markt is een buitengewoon complexe markt. Is het mogelijk een zinvolle dialoog te voeren met partijen die hier geen enkele kennis van of affiniteit mee hebben? Ik noem er een paar - ANWB, Ver. Eigen Huis, vakbond, Fietsersbond etc.

  • Rutger Delen
    06.05.2015 - 09:52 uur | Rutger Delen

    Prachtig initiatief. Het wordt tijd dat het probleem breder wordt besproken, zonder name and shame.
    Momenteel is de wereld en Nederland in het bijzonder totaal ingericht op exploitatie van fossiele brandstoffen voor wat betreft, gaswinningsinkomsten, energiebelastingen, accijnzen, pensioenvoorzieningen en het economisch belang van de Petro chemie voor haar inkomsten, terwijl we weten dat dit op termijn onhoudbaar is. Als voorbeelden zien we oorlogen, milieu bederf en afhankelijkheid van andere landen voor onze primaire behoefte; energie. Hoe meer we ons verzetten of dat we ontkennen hoe harder we worden ingehaald en we ons degraderen tot een volgende afhankelijke economie.
    Dit verander je niet met toepassen van alternatieve energie tegen alle weerstanden in, want je haalt fundamenteel het verdienmodel van Nederland onderuit en steeds zal aktie reactie uitlokken, waarbij de fossiele lobby voorlopig nog onbeperkte middelen heeft om de aarde uit te putten en om het nageslacht met de gevolgen te laten zitten.
    Het wordt tijd voor een brede dialoog tussen mensen met visie en realiteitsbesef met Overheid en andere belanghebbenden ten aanzien van beleid, milieu en tijdige transitie.
    We zien nu al de Overheid zich in alle bochten moet wringen en dat de burger een kat en muis spel speelt ter vermijding van allerlei belastingen.
    Dit is tijdverdrijf terwijl de noodzaak steeds groteren wordt en de onvermijdelijke realiteit ons inhaalt.

  • david dirkse
    06.05.2015 - 09:49 uur | david dirkse

    Er bestaat geen succesvolle transitie naar een duurzame energievoorziening. Alleen een transitie terug naar de middeleeuwen met die nostalgische molens.
    Bij inlevering van de helft van onze welvaart zouden 100.000 windturbines nodig zijn, meer dan de oppervlakte van ons land. En dan heb je bij windstil weer nog niks. Voeg daar dus bij de duizenden waterstof, methaan en synthetische olie fabrieken.... en de gigantische hoogspanningstracés die het landschap verpesten dat met die molens één groot industrieterrein is geworden.
    De enige weg naar duurzaamheid is middels een nucleaire renaissance , bijvoorbeeld thorium MSR technologie, vanaf 2050 te verwachten.
    Wij leven al niet duurzaam sinds 1000 voor Christus, het begin van de ijzertijd. Die paar decennia kunnen er ook nog wel bij.
    Gelukkig is er nog wel (een paar) eeuwen fossiele brandstof.

  • Gert-Jan van der Panne
    30.04.2015 - 14:25 uur | Gert-Jan van der Panne

    @P. Lomito: uw reactie gaat enigszins voorbij aan de kern van wat de Nederlandse Dialoog Council voorstelt. Namelijk: een dialoog met alle betrokkenen richting een duurzame energievoorziening. Hierbij liggen bij voorkeur meerdere opties op tafel, waaronder maatregelen voor meer energie efficiëntie. Burgers als mede-betalers en omwonenden zijn bij uitstek zulke betrokkenen. Het is in die zin eerder naïef om te denken dat je ingrijpende veranderingen zonder een dergelijke dialoog voor elkaar krijgt. Mocht ik hier nog een toepasselijk gezegde voor vinden laat ik het weten.

    Naast klimaatverandering zijn er overigens andere uitstekende redenen om gezamenlijk te investeren in een CO2-vrije samenleving: meer energie-onafhankelijkheid, schonere lucht, toekomstbestendige banen/bedrijvigheid, etc.

  • P. Lomito
    29.04.2015 - 21:13 uur | P. Lomito

    Ik noem dit het paard achter de wagen spannen. Bij het samenstellen van het Energieakkoord zijn diverse maatschappelijke partijen betrokken geweest behalve de partij die de kosten van het tientallen miljarden euro's kostende akkoord zal moeten dragen, namelijk de burgers. Dat er nu veel weerstand tegen windmolens is vind ik dan ook niet zo vreemd, de dialoog is in 2013 uit de weg gegaan om het akkoord door te kunnen drukken maar nu blijkt dat dit een grote fout geweest is. Burgers beseffen steeds beter dat zij via de energierekening de kosten van het akkoord gaan betalen, dat zij voor vele honderden euro per jaar aan extra lasten niets terugzien in de vorm van een evenredig lagere energierekening en dat ze met een beetje pech een windmolen in de buurt krijgen met alle geluidsoverlast, slagschaduw en 5% waardevermindering van de woning. Een beetje naïef om dan te denken dat je die ingrijpende veranderingen voor consumenten achteraf kunt wegmasseren met een dialoog.

    Daarbij is klimaatverandering als gevolg van CO2-emissie door mensen niet voor iedereen even vanzelfsprekend, de discussie over de gevoeligheid van het klimaat voor CO2 is nog in volle gang, zeker nu de opwarming van de aarde achterblijft bij de rekenmodellen van de IPCC. En dan is er nog de vraag of het wel nuttig en noodzakelijk is om voor hernieuwbare opwekking met windmolens te kiezen. Energiebesparing is ongeveer 10x efficiënter zodat dezelfde CO2-reductie gehaald kan worden met slechts 10% van de kosten. Bovendien zouden burgers direct gebaat zijn met een lagere energierekening en meer wooncomfort. Als voor energiebesparing voor woningen was gekozen, desnoods aangevuld met enkele zonnepanelen op iedere woning zou er veel minder weerstand zijn, al was het maar omdat de jaarlijkse energierekening ondanks hogere energietarieven toch lager zou uitvallen.

    Ik ben begonnen met een gezegde en zal ermee eindigen: de put dempen als het kalf verdronken is.

  • Dit is een reactie van de schrijver
    29.04.2015 - 15:03 uur | Redactie Ensoc

    Namens de redactie bedankt voor het compliment Gert-Jan!

  • Gert-Jan van der Panne
    29.04.2015 - 13:52 uur | Gert-Jan van der Panne

    Als betrokkene bij dit project vind ik het indrukkwekkend hoe helder, bondig en toch volledig dit artikel geschreven is, dank!