​Stap voor stap naar één groot groen warmtenet

05.01.2017 | Branchenieuws | 1403 keer bekeken
​Stap voor stap naar één groot groen warmtenet

Hoe ontwikkel je een duurzaam warmtenet? Stapje voor stapje, zo melden experts die zijn betrokken bij de realisatie van het Groene Net in Limburg. ‘Een warmtenet is als een bloem die opengaat’.

Tekst: Joost Agterhoek

Vijfhonderd huishoudens in de gemeente Sittard-Geleen en negen bedrijven worden in eerste instantie aangesloten op Het Groene Net. Later volgen aansluitingen in de gemeenten Stein en Beek. Uiteindelijk moet het duurzame warmtenet jaarlijks 26 miljoen kubieke meter gebruik aan aardgas en 47.000 ton aan CO2-uitstoot besparen. De eerste schop voor de aanleg van het net ging op 9 december de grond in. Ook werd een bedrijfsspecifieke afspraak (BSA) ondertekend door betrokkenen van het ministerie van Economische Zaken, de provincie Limburg en de Utility Support Group, dat verantwoordelijk is voor de levering van utilities aan Chemelot-bedrijven.

Ups en downs
Dennis Fokkinga van Driven by Values doet uit de doeken hoe Het Groene Net tot stand kwam. Hij doet dat medio december in Sittard op een bijeenkomst van de Projectgroep Biomassa & WKK. Fokkinga is als medeoprichter van Driven by Values, dat energietransitie- en mvo-projecten begeleidt, vanaf de eerste plannen in 2009 betrokken bij het warmtenet. De BSA was een mooie mijlpaal na een proces van vijf jaar, zo vertelt Fokkinga in nieuwbouwcomplex Ligne in Sittard, dat ook aansluiting krijgt op het warmtenet. “Het was een project met veel ups en downs, maar samen hebben we toch de mogelijkheden gevonden om door te gaan.”

Bijeenkomst Sittard presentatie Fokkinga
Dennis Fokkinga: 'Het Groene Net was een project met ups en downs'

Risico’s te groot
De gemeente Sittard-Geleen heeft in de beginjaren met de provincie Limburg, USG, de Biomassa Energiecentrale Sittard (BES, een van de restwarmteleveranciers), de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en woningcorporatie ZOwonen nagedacht over de mogelijkheden van een warmtenet. Fokkinga: “De overheid wilde weten wat ze konden en mochten doen, als de markt het project niet volledig zou oppakken. De uiteindelijke conclusie was dat de markt het niet alleen kon en de overheid  ook niet. De risico’s bleken te groot en de rendementen te laag. Ons voorstel was dat de markt en de overheid het net gezamenlijk zouden realiseren.”

Aanbesteding
BAM eindigde bij de aanbestedingsprocedure bovenaan, maar na anderhalf jaar ontwikkelen kwamen de overheden en het bouwbedrijf er toch niet samen uit. Er werd geen overeenstemming bereikt over verdeling van de risico’s en  de samenwerking werd in goed overleg beëindigd. Fokkinga: “Gelukkig was Ennatuurlijk bereid om door te pakken. Met hen konden we redelijk snel doorstoten, een intentieovereenkomst tekenen en vorig jaar Het Groene Net als duurzaam warmtebedrijf oprichten. Afgelopen juli is financiële goedkeuring bereikt over aanleg van de eerste fase.”

Subsidies
Subsidies waren in de ontwikkeling van het warmtenet onmisbaar, meldt Fokkinga. “Als we die subsidies niet hadden gekregen was het project al eerder tegen grote barrières aangelopen. De overheid was volgens Fokkinga toeschietelijker in financiering dan de banken. Voor het oorspronkelijker plan van een warmtenet met een jaarafname van 800 terajoule was een investering van 80 tot 100 miljoen euro nodig. Daarvan konden de betrokken partijen 20 miljoen euro in eigen vermogen voorzien, de rest moest worden geleend. Banken eisen voor zo’n lening echter garanties voor alle risico’s, licht Fokkinga toe.
 
Stap voor stap
Oplossing was om risico-arm te gaan ontwikkelen, ‘stapje voor stapje dus’. Stap voor stap is ook hoe Ennatuurlijk de aanleg van Het Groene Net aanpakt. Antoine Stultjens, senior salesmanager bij Ennatuurlijk, deelt zijn ervaringen in de ontwikkeling van het restwarmtenet en hoe de warmteleverancier tegen het Sittardse project aankijkt. “Vanaf de aanbesteding was ik betrokken bij Het Groene Net. Dan wordt het een aantal jaren stil. In 2014, na het wegvallen van BAM, is Ennatuurlijk er alsnog bij betrokken. De banken zeiden: ‘Zo’n net krijg je nooit goed gefinancierd met alle risico’s die daarbij horen’. We zaten dus wel met de vraag hoe we dit gingen aanpakken.”

Warmtebronnen
Het beoogde warmtenet bestaat uit zeven gebieden met twee warmtebronnen, zo laat Stultjens in zijn presentatie zien. Bronnen zijn de BES en bedrijventerrein Chemelot, waar de keus viel op petrochemisch bedrijf SABIC met een restwarmtebron van 9,8 megawatt (MW). “We vroegen ons af: wat is nou het wezen van een warmtenet? Dat is een bloem die opengaat”, aldus Stultjens. “Vanuit de bron langzaam ontwikkelen totdat je het volgende net bereikt en dat verbindt. Houd je dat principe voor ogen, dan wordt de ontwikkeling van een warmtenet wat simpeler, met de gebieden en restwarmteleveranciers in het net als een reeks kralen die aan elkaar geregen worden tot een ketting.”

Bijeenkomst Sittard presentatie StultjenAntoine Stultjens: 'Het ontwikkelen van een warmtenet is als het rijgen van kralen tot een ketting' 

Niet in één keer
Ennatuurlijk paste de volgorde van ontwikkeling aan de beschikbaarheid van de warmtebronnen aan, wat de afhankelijkheden verkleint en de bouwtijd verkort. “Nummer één is de BES, nummer twee het Chemelot-terrein. Toen we deze volgorde vaststelden begon het te leven”, aldus Stultjens. “Niet in één keer een warmtenet ontwikkelen, maar in stukjes, beheersbaar.” Die aanpak past ook goed bij de risico-arme ontwikkelingsstrategie van Ennatuurlijk, waarbij inkoop- en verkoopvolumes contractueel worden zeker gesteld voordat geïnvesteerd wordt.

Kralen en fases
Ennatuurlijk werkt nu aan ‘kraal één’: de BES, de nabijgelegen Sittardse wijk Hoogveld en het daartussen gelegen ketelhuis van Ennatuurlijk. Afnemers zijn een woonwijk met 67 aangesloten woningen, een kantoor, drie flats, een verzorgingshuis en nieuwbouwcomplex Ligne. Goed voor 30.000 gigajoule (GJ) aan warmte, 3200 GJ aan koude en 2,5 kilometer aan leidingen. Deze eerste kraal is verder opgesplitst in drie fasen, vertelde Stultjens: “We zijn nu bezig met fase één van kraal één. Zo houden we het klein maar overzichtelijk. We laten ook aan de bank zien dat we kunnen bouwen: het bedrijf staat, de producent, klanten en afnemers hebben we. Dat geeft vertrouwen.”

Eén groot net
Ook is uitbreiding mogelijk in drie aangrenzende gebieden met bestaande bouw. De volgende stap is de uitkoppeling van de restwarmtebron SABIC en respectievelijk kraal 2, 3A en 5, volgens de BSA. Dergelijke meerjarenafspraken zijn van belang voor warmtenetten, zo benadrukt Stultjens, wil een net zich tijdens de ontwikkeling kunnen uitbreiden met bijvoorbeeld andere bronnen. Op deze manier zet Ennatuurlijk samen met de betrokken gemeenten door naar kraal 6 en 7 om uiteindelijk richting 2020 twee netten aan elkaar te koppelen tot één groot Groen Net.

Duurzame warmte
De warmte voor het Groene Net is van duurzame oorsprong. Voor de eerste fase van kraal één kan de warmte voor 80 procent uit de biomassacentrale in Sittard (BES) komen. De centrale is het schoolvoorbeeld van een duurzame bron: alles wordt hergebruikt. Groenafval wordt verbrand voor de opwekking van elektriciteit en warmte, de vliegas wordt geleverd aan de cementindustrie, en de voor verbranding onbruikbare fractie van het groenafval voert de BES af naar een composteerbedrijf. Milieudoelstellingen worden zo haalbaar en betaalbaar, zo concludeert Servaes Aarts, hoofd techniek bij de BES. Dit vereist een ‘vergaande samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en private partijen’, aldus Aarts. “Het Groene Net kunnen wij in ons eentje niet bouwen.”

Presentaties
Wilt u meer weten over de ontwikkeling van Het Groene Net, de rol van de BES, Ennatuurlijk en hoe het warmtenet nieuwbouwcomplex Ligne verwarmt en koelt? Bekijk dan de presentaties via de website van de Projectgroep Biomassa & WKK:
http://www.biowkk.eu/agenda/bijeenkomst-15-dec-gro...

Foto: Woningen in de Sittardse wijk Spoorkolonie worden aangesloten op het warmtenet (foto Wouter IJzermans / Driven by Values)

Redactie Ensoc, 5-jan-17

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (4)

Reageren
  • 12.01.2017 - 20:37 uur | jos Schalks

    Warmte netten voor woningbouw is kansloze investering, de bewoners betalen veel te veel voor een net wat eigenlijk maar 4 maanden per jaar gebruikt wordt.
    Diverse voorbeeld projecten zijn al gesneuveld, net als warmtepompen voor een appartementengebouw, en die hebben dan nog de mogelijkheid om in de zomer te koelen. waardoor ze 6 maanden per jaar gebruikt kunnen worden.
    De producenten van energie willen dat 365 dagen per jaar leveren(lees koelen van proceswarmte), maar moeten dus ook hun alternatief standby houden..
    En niet leveren is uitgesloten in de koude periode, dus is meestal ook nog een dure fossiel gestookte ketel nodig tijdens storing en gepland onderhoud.
    Het idee is mooi maar de praktijk weerbarstig.

  • 11.01.2017 - 10:42 uur | Jaap Van den Bosch

    @ Mark Bouwmeester,
    Je kunt gemakshalve, omdat het je misschien het beste past wel even stellen dat oud-bouw gemakkelijk en goedkoop kan worden geisoleerd, maar dat is wel te kort door de bocht in diverse gevallen.
    Of het gemakkelijk en goedkoop kan zal afhangen van de opbouw van de bestaande schil constructie van zo'n gebouw vaak in 1 toer doorverbonden met de binnen constructie, die kan je dat gemakkelijk en goedkoop aardig in de weg zitten.
    Te denken valt aan met name o.a. de diverse aansluitdetails, betonlateien boven kozijnen, bouwkundig doorlopende beton balkons, prefab gevelpanelen, begane grondvloer aansluitingen enz., allemaal op het moment dat je de rest gaat isoleren worden dit veelal koudebruggen met hun vochtroblemen c.q schimmelvorming tot gevolg, die lang niet makkelijk op te lossen zijn.
    Kijk je daar allemaal niet naar, ja dan lijkt het allemaal gemakkelijk en dus goedkoop.
    Als je die problemen allemaal niet wilt, en je gaat over tot het afpellen van de buitenschil en het dak tot aan de bebording, en deze wordt dan geheel geisoleerd zodat het dan echt goed wordt, ben je dus wel goed bezig, maar daarin is het woord goedkoop natuurlijk een giller.

  • 11.01.2017 - 09:34 uur | Mark Bouwmeester

    Ik heb het al eens eerder geschreven. En sluit aan bij de reactie van Lomito. De vraag is hoe je een op-de-lange-termijn-vol-te-houden warmtenet ontwikkelt. En het antwoord is dat je een goede warmteverbruik-duurkormme moet hebben. Kantoorgebouwen die niet te isoleren zijn, met een grote ketel? Warmtenet kan een oplossing zijn. Grote capaciteit en genoeg uren verbruik. Industrie die lage temperatuur warmte kan gebruiken? Zelfde redenen. Warmtenet kan de oplossing zijn. Woningen zijn niet de basis waarop je een warmtenet lange-termijn-vol-te-houden kunt bouwen. Nieuwbouwwoningen hebben geen warmtebehoefte maar een koude behoefte in de zomer. Oud-bouw moet je snel isoleren, gemakkelijk en geodkoop. ALs je dat niet doet en je sluit ze aan op een warmtenet ben je verspilling aan het verduurzamen met - veelal - overheidsgeld.

  • P. Lomito
    06.01.2017 - 16:44 uur | P. Lomito

    Hoe ontwikkel je een duurzaam warmtenet? De vraag bevat een tegenstelling omdat warmtenetten doorgaans niet duurzaam zijn. Het antwoord op de vraag hoe je een warmtenet maakt: met veel subsidie. De discussie over de besteding van die middelen moet nog steeds plaatsvinden terwijl jaarlijks het duizelingwekkende bedrag van ca. 10 miljard euro wordt toegezegd aan SDE+ buiten de Rijksbegroting om en daarmee buiten het zicht en controle van de Tweede Kamer.

    Aangezien warmtenetwerken nauwelijks bijdragen aan CO2-reductie, d.w.z. zo weinig dat de kans ook bestaat dat er zelfs meer CO2 wordt uitgestoten, is hier sprake van een ongekende verspilling van middelen, vrijwel zeker het grootste financiële fiasco in de NL-geschiedenis met enorme impact om onze economie. Het is dan ook te hopen dat deze waanzin spoedig beëindigd wordt en dat de betrokken overheden, bedrijven, NGO's, onderzoeksbureaus en media ter verantwoording worden geroepen. Bijltjesdag!