‘Kernenergie kan klimaat redden’

31.12.2015 | Trends | 3247 keer bekeken
‘Kernenergie kan klimaat redden’

Kernenergie is zo slecht nog niet. Het uitbreiden van het nucleaire vermogen kan één van de oplossingen zijn om de wereldwijde CO2-uitstoot te verminderen teneinde de klimaatverandering tegen te gaan. Dat betogen milieuactivisten die eerst tegen kernenergie waren, maar nu pro-nucleair zijn, in de documentaire Pandora’s Promise.

Tekst: Norbert Cuiper

Regisseur Robert Stone was heel zijn leven tegen kernenergie, totdat hij startte met het maken van zijn documentaire. Dat vertelt hij in bioscoop Tuschinski in Amsterdam, voordat de film wordt vertoond. Ik ben via de Vereniging van Wetenschapsjournalisten uitgenodigd door Nucleair Nederland om de documentaire te bekijken. Daarna zal de regisseur vragen beantwoorden van wetenschapsredacteur Martijn van Calmthout van de Volkskrant en het publiek. Ook Utrechts hoogleraar Wim Turkenburg, die kritisch staat tegenover kernenergie, is aanwezig om na afloop van de vertoning vragen te beantwoorden. Milieuactivisten in de film waren voorheen tegen kernenergie, maar hebben hun standpunt gewijzigd. Waarom?

Fukushima
Milieuactivist Mark Lynas wordt gefilmd als hij in Japan in een auto zit op weg naar Fukushima. Daar explodeerde in maart 2011 een kerncentrale als gevolg van de tsunami. Lynas meet de radioactiviteit op diverse plekken. De meter laat eerst lage waarden zien, maar die worden hoger naarmate de auto de plek des onheils nadert. Lynas trekt een overall aan die hem moet beschermen tegen de straling. Hij vindt het een beetje eng, zegt hij. Op één plek meet hij een hoge dosis radioactiviteit. Die dosis ligt iets hoger dan de natuurlijke straling die hij eerder heeft gemeten op een strand in Brazilië. Dat radioactieve straling ook in hoge doses voorkomt in de natuur lijkt het gevaar minder ernstig te maken. Een ontregelende gedachte.

Klimaat
De scène met Lynas maakt indruk op mij. Is kernenergie wel zo gevaarlijk? Of moeten we de nucleaire technologie omarmen? Dat laatste lijkt zinvol, omdat kernenergie ons kan helpen bij de aanpak van een urgent probleem: de klimaatverandering, een gevolg van een toename in het gehalte aan CO2 in de atmosfeer. Die toename wordt voornamelijk veroorzaakt door het verbranden van fossiele brandstoffen. Vooral kolen zijn de boosdoener, meldt Steward Brand, stichter en publicist van de Whole Earth Catalog, in de film. Deze Amerikaanse milieuactivist was eerst ook faliekant tegen kernenergie, maar ziet nu ook de voordelen van de nucleaire technologie. Kernenergie kan kolen vervangen en daarmee de CO2-uitstoot fors verlagen.

‘Oh, shit’
De gedachte dat kernenergie ons kan helpen met het klimaatprobleem is niet nieuw. Maar het idee om kernenergie daadwerkelijk als verlosser te zien is de afgelopen jaren naar de achtergrond verdrongen. Dit kwam mede door negatieve reacties na de kernramp in Japan. De ramp trad op terwijl Stone werkte aan zijn documentaire, vertelt hij. ‘Eerst dacht ik ‘Oh, shit’: alle aandacht ging uit naar kernenergie’. Stone realiseerde zich echter ook dat hij bezig was met een uniek project: geen andere documentairemaker was destijds bezig met dit onderwerp. Ondanks de ramp is Stone inmiddels ‘bekeerd’. ‘Kernenergie is een veilige technologie die goedkoper en beter is dan de bestaande fossiele bronnen. Ik zie het als een oplossing.’

43_Robert_Stone_bron=news.yahoo.com.jpg
Regisseur Robert Stone ziet kernenergie als oplossing van het klimaatprobleem

Duitsland
Stone spreekt over de Duitse Energiewende, dat voor vele landen een voorbeeld is bij de omschakeling naar een duurzame energievoorziening. Na de ramp met de kerncentrale in Fukushima besloot Duitsland om kernenergie uit te faseren en zich te richten op duurzame energie. Uiterlijk in 2023 moeten de laatste kerncentrales worden gesloten. ‘Duitsland trekt weg van kernenergie, maar dit lijkt me geen verstandige strategie,’ zegt Stone. ‘De wereldwijde groei van duurzame energie gaat nog te langzaam om het klimaatprobleem op te lossen. Daarbij laten zonne- en windenergie het soms afweten, waardoor we toch weer kolen of aardgas nodig hebben als backup. Duurzame energie is nog geen volwaardig alternatief.’

Tegenstanders
Utrechts hoogleraar Wim Turkenburg, expert op gebied van kernenergie, heeft de documentaire ook gezien en vindt de film goed gemaakt. ‘De documentaire toont de verschillende standpunten, maar is toch vooral gericht op de voorstanders. Zo komen nauwelijks tegenstanders aan het woord.’ De enige tegenstander in de film is de Australische schrijfster Helen Caldicott, die op een manifestatie zeer negatief spreekt over kernenergie. In een toespraak meldt ze dat ‘miljoenen mensen’ slachtoffer zijn geworden van de kernramp in Chernobyl. Als Stone haar confronteert met een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie dat melding maakt van slechts vijftig doden, zegt ze dat verschil niet te kunnen verklaren.

Karikatuur
Volgens Turkenburg heeft Stone een karikatuur gemaakt van Caldicott in zijn film.  Stone: ‘Dat is niet mijn bedoeling geweest. Ik wil met mijn film vooral het debat over kernenergie nieuw leven in blazen.’ Turkenburg geeft toe dat dit goed is gelukt. Maar hij is het niet eens met de conclusie dat kernenergie per sé nodig is om het klimaatprobleem op te lossen. Hij werkte mee aan de Global Energy Assessment, een wereldwijde studie naar de benodigde energieopties voor 2050. Uit deze studie blijkt dat kernenergie een oplossing kan zijn, maar noodzakelijk is het niet. ‘Met meer energiebesparing en duurzame energie, en minder kolen en CO2-opslag hebben we kernenergie niet nodig om het klimaatprobleem op te lossen. Ik dacht ook eerst dat kernenergie nodig was, maar na de studie niet meer,’ zegt Turkenburg.

Alle opties nodig
Volgens Stone kunnen we ons niet de luxe veroorloven om voor bepaalde energieopties te kiezen. ‘We hebben alle opties nodig om het klimaatprobleem op te lossen.’ Hij raadt iedereen aan om de middelen niet te verwarren met de doelen. Stone verwijst naar Michael Shellenberger, president en mede-oprichter van The Breakthrough Institute, die in de film waarschuwt voor ‘energy tribalism’, zoals de uitspraak dat fossiele energie ‘slecht’ zou zijn. ‘Dit soort uitspraken moeten we niet doen, want daarmee wordt de discussie emotioneel,’ zegt Stone. Hij pleit voor een rationeel debat over kernenergie. ‘Weinig milieuactivisten zijn daartoe in staat. Degenen die dat wel kunnen laat ik graag aan het woord,’ aldus Stone.

43_PandorasPromise_banner_bron=blogs.cas
De documentaire Pandora’s Promise toont de voordelen van kernenergie

Veiliger
Is kernenergie al veilig genoeg? Kerncentrales zijn de afgelopen decennia steeds veiliger geworden, zo laat Stone met zijn film duidelijk zien. Hij zoomt vooral in op de zogeheten IFR-reactor, die zichzelf uitschakelt als er iets misgaat in de kerncentrale. Turkenburg is het eens met de constatering van Stone dat kernenergie steeds veiliger wordt, maar zegt dat het minstens dertig jaar duurt voordat de IFR-reactor zal worden toegepast. Dat is te laat om het klimaatprobleem op te lossen, want daarvoor hebben we slechts vanaf nu twintig jaar de tijd, zegt Turkenburg. Als tweede bezwaar noemt hij de zogeheten proliferatie: de verspreiding van kennis om kernwapens te maken. ‘Dat vormt nog steeds een serieus risico.’

Opslag
De opslag van kernafval zie ik zelf als een belangrijk bezwaar tegen kernenergie. Radioactief afval dat duizenden jaren moet worden opgeslagen zal toekomstige generaties belasten. Dat komt ook tot uiting in de documentaire Into Eternity van de Deense regisseur Michael Madsen uit 2010. Stone gaat in zijn film niet uitgebreid in op de opslag van kernafval, maar laat wel zien dat de opslag weinig ruimte kost ten opzichte van fossiele energiebronnen. De technologische ontwikkeling van reactoren die kernafval opnieuw kunnen gebruiken stemmen echter hoopvol. Ik hoop dat dit soort innovaties door blijven gaan om het probleem van het kernafval op te lossen. Want alleen dan zal kernenergie duurzaam kunnen zijn, en daarmee een echte oplossing voor de toekomst.

Niks nieuws
Na afloop van de discussie spreek ik kort met Wim Turkenburg. Is zijn standpunt over kernenergie gewijzigd na het zien van de film? ‘Nee, ik heb niks nieuws gehoord. Mijn mening over kernenergie blijft onveranderd. De technologie moet nog verder worden ontwikkeld voordat het kan voldoen aan de criteria voor duurzaamheid. Dat betekent dat het veilig moet zijn, dat het kernafval sneller wordt afgebroken of dat het wordt hergebruikt, en dat we proliferatie voorkomen,’ zegt Turkenburg. Stone sprak tijdens het debat over een plan van Bill Gates om een kernreactor te bouwen, maar dat is al achterhaald, zegt Turkenburg. ‘Dat plan is geannuleerd, omdat het technisch niet werkt.’

Financiers
Is de documentaire Pandora’s Promise gefinancierd door de nucleaire sector? Stone ontkent dat, zo meldt hij in antwoord op een vraag van Ensoc Magazine. Het is de eerste keer dat hij deze vraag krijgt gesteld, zegt Stone. Het fonds voor de film kwam tot stand dankzij Impact Partners, een investeerder die ook de documentaire The Cove over een Japanse dolfijnenslachterij mogelijk maakte. Daarnaast doneerden ook particulieren afkomstig van Silicon Valley geld om de documentaire mogelijk te maken. Volgens Stone moesten alle sponsors een formulier moest ondertekenen waarin ze kenbaar maakten dat ze geen banden hadden met de nucleaire sector. Waarvan akte.

Redactie Ensoc, 26-dec-15

Foto: China gaat door met de bouw van kerncentrales (foto Breakthrough Institute)

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Ensoc Magazine. Wilt u meer van dergelijke artikelen lezen? Neem dan een gratis proefabonnement via https://www.ensoc.nl/proefabonnement

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (12)

Reageren
  • Sietse de Haan
    08.01.2016 - 19:03 uur | Sietse de Haan

    Kernenergie is niet de oplossing, het is duurder dan hernieuwbare energie, er zijn een aantal problemen niet opgelost, de ontwikkeltijd van een kerncentrale is tussen de 10 en 20 jaar. Duur als je de nieuwste, lees veiligste variant neemt. In Engeland gegarandeerd voor 12 Eurocent per kWh inflatievast over een periode gigantisch lange periode. Voor de basislast zijn alternatieven zoals Concentrated Solar Power die opslag al in zich heeft. Er zijn diverse studies die aangetoond hebben dat met een mix van wind, solar PV en CSP (allemaal bewezen technieken) het plaatje rond te krijgen is voor grote gebieden. Dat is ook de gemakkelijkste oplossing als je afhankelijk bent van wind en zon, moet je zowel van Noord naar Zuid als van Oost naar West een groot gebied hebben. Geniet je het langst van de zon. Bovendien kunnen we in het Noorden nog genieten van een andere stabilisator namelijk waterkracht.

  • david dirkse
    06.01.2016 - 17:11 uur | david dirkse

    [Volgens Stone moesten alle sponsors een formulier moest ondertekenen waarin ze kenbaar maakten dat ze geen banden hadden met de nucleaire sector. Waarvan akte.]
    Ja, dat moet er altijd bij tegenwoordig. Waarom eigenlijk? Ik bespeur hier irrationele tendensen: het demoniseren van (grote) bedrijven als winst beluste duivels. Zo'n houding is dom. Het gaat om het nut, dus de producten. Beoordeling op kennis en kunde, niet domme emotie. Shell is bij velen de gebeten hond, maar het is wel de kurk waar de economie op drijft. Draait Shell (BP etc) de oliekraan dicht, dan is het met het ons gedaan. Kolencentrales moeten dicht, maar de vraag wie dan de stroom levert wordt niet gesteld. Urgenda komt met een decarboniserings plan dat onze bossen verstookt (biobrandstof), maar 10% van de benodigde energie opwekt waarbij alle natuurgebied tot bedrijventerrein is verworden en zelfs langdurig opgeleide mensen staan er bij te juichen. De waanzin heeft toegeslagen.
    Er is acuut een nieuw schoolvak nodig: "zegeningen tellen". Wie schrijft eens een boek hoe NL er waarschijnlijk uitziet als zon en wind alle energie moeten leveren? Een voorzetje: 1. de stoomtrein is weer helemaal terug 2. alleen bij de rijken brand 's avonds elektrisch licht. 3. illegale houtkap is misdrijf nr. 1
    4. schoolvakanties duren 3 maanden om de piepers te rooien 5. leerplicht wordt drastisch verkort om voldoende arbeidskrachten te hebben

  • David Dirkse
    06.01.2016 - 16:30 uur | David Dirkse

    @ Markus Schmid
    Beperking van CO2 is helemaal het punt niet. Omdat
    1. CO2 plantenvoer is, meer CO2 is beter en vergroent de aarde
    2. CO2 een zeer zwak broeikasgas is, er zit misschien nog 0,5 gr C temperatuurstijging in, meer niet dus weinig aan de hand
    3. er staan nog 2500 nieuwe kolencentrales wereldwijd op de planning, dus wat Europa doet is irrelevant
    4. het rapport dat u aanhaalt is complete onzin. Bezoek de website van prof. Kloosterman over thorium MSR.
    Waar het wel om gaat is opwekken van voldoende energie om onze levenswijze te continueren. Met zon en wind kan dat niet.
    Alleen kernenergie kan te zijner tijd de benodigde energie leveren.
    Het klimaat is onbegrepen. 2050 kan warmer worden of een kleine ijstijd brengen. Alleen met voldoende energie is adaptatie mogelijk.
    En van energie weten we heel veel af. Alleen Greenpeace niet. Dat is kabouterland.

  • Markus Schmid
    06.01.2016 - 16:03 uur | Markus Schmid

    Er ligt net een splinternieuwe studie over dit onderwerp, "Kan kernenergie de klimaatverandering afremmen?"
    De conclusie is ontnuchterend: "De toekomstige mogelijke rol van kernenergie in het beperken van de uitstoot van broeikasgassen is uiterst beperkt."
    Lees meer: http://www.wisenederland.nl/lost-kernenergie-het-klimaatprobleem-op-nieuw-rapport

  • jos Schalks
    06.01.2016 - 11:36 uur | jos Schalks

    @ David.
    Natuurlijk doel ik niet alleen op de ruimte die de reactor installatie zelf inneemt. maar de 100.000 den vierkante km die onbewoonbaar zijn en worden door de ongelukken met reactoren en opwerkingsfabrieken, zoals sellafield Chernobyl en Fukushima om een paar bekende te noemen. Wipp en andere opslag als San onofre vervuilen het leefgebied van duizenden levende wezens waaronder mensen. De opslag van radioactief afval in de reactoren is bijna overal vol en de orginele capaciteiten zijn al lang overschreden. Ook Thorium reactoren veroorzaken hoog radioaktief afval.en er werkt nog steeds niks naar behoren.

    heb je wel eens bedacht waarom die dingen op de landsgrenzen staan ! bij een ongeval blijft eigen land zoveel mogelijk buiten direct gevaar..

  • David Dirkse
    05.01.2016 - 22:43 uur | David Dirkse

    @J.Schalks
    [ Helaas wel verlies aan leefbaar gebied op aarde. ]
    Onjuist, (kern) centrales vergen voor de energie die ze opwekken zeer weinig ruimte.
    Windmolenparken daarentegen vernielen de habitat van dieren en vergen enorme oppervlakten. Er is gewoon ook niet genoeg ruimte om met die dingen de energie op te wekken die nodig is om onze welvaart te handhaven. C. Anink beschreef dat al.
    Of we het nu leuk vinden of niet, bij opraken van de fossiele brandstoffen is het de dood of de (atoom) gladiolen.
    Wel wordt het zo langzamerhand tijd daar eens wat serieuzer aan te werken. Nu geven we ons geld verkeerd uit.
    Verdiept u zich eens in de thorium MSR technologie. Binnen 25 jaar kan dit realiteit zijn.

  • Jos Schalks
    05.01.2016 - 18:06 uur | Jos Schalks

    Het zal moeilijk zijn alle energie op te wekken met alleen wind en zonneenergie in Nederland. Maar het zijn systemen die zich zelf ik korte tijd terug verdienen en ook nog voordelen hebben die nog steeds niet duidelijk gemaakt worden.
    Zonnepanelen absorberen energie uit de zon en zetten deze om in electrische energie en dragen dus dubbel bij aan het beperken van de opwarming.
    Windmolens produceren electriciteit en geven nauwelijks warmte af.
    fossiele centrales produceren Co2 en ongeveer 3 KWh afval warmte per Kwh electriciteit
    kerncentrales hebben vergelijkbare warmte uitstoot en zijn dus ook niet klimaat neutraal, bovendien zijn ze na 40 jaar levensduur nog steeds niet afbetaald en produceren zeer dure energie. niet voor niets wil iedereen ze nog langer open houden! de exploitatiekosten zijn duurder als welke bron dan ook.
    Duitsland heeft dat als een van de weinige landen onderkend!
    De rente verliezen op de bouw van een kerncentrale zijn zo groot en de bouw duurt zo lang dat er geen winst mee te behalen valt. Helaas wel verlies aan leefbaar gebied op aarde.

  • David Dirkse
    05.01.2016 - 14:12 uur | David Dirkse

    Het klimaat is koffiedik, we begrijpen er nog niet veel van. Die paar tienden graden verhoging vallen geheel binnen natuurlijke fluctuaties. Het "klimaat redden" is dus een nogal vreemde opgave.
    Fossiele brandstoffen, waaraan wij wetenschap en welvaart danken, zijn niet onuitputtelijk. Wat dus gered moet worden is niet het klimaat maar ons welvaartsniveau, dat wij ook alle andere wereldburgers gunnen. Daarvoor moeten nieuwe energiebronnen worden ontwikkeld, liefst van het soort dat goedkoop en overvloedig levert. Alleen kernenergie kan in de toekomst die belofte waar maken.
    De mensheid heeft nog nooit duurzaam geleefd, steeds werd de toekomst gered met innovatie.

  • Carel Anink
    05.01.2016 - 14:00 uur | Carel Anink

    Het in het artikel genoemde ‘kernenergie kan’ mag gerust vervangen worden door ‘kernenergie zal’, en wel om de volgende reden. Als we de 2.500 Peta Joule energie (2013) die we jaarlijks in Nederland gebruiken met zonepanelen op willen wekken hebben we ca. 32.000 km² oppervlakte nodig. Nederland heeft ca. 34.000 km² land. Feitelijk zijn alleen de daken van gebouwen nog beschikbaar om dat elk stukje grond in Nederland een of ander bestemming heeft. En dat is nog geen 300 km² dakoppervlakte die bruikbaar is. Als we alle energie met wind op land opwekken hebben we 790 GW windvermogen nodig of op zee 525 GW. Er staat nu 2,4 GW op land en het wordt nog een hele uitdaging om daar in 2023 6 GW van te maken. Bio en waterkracht is voor Nederland zo onrealistisch dat ik daar geen cijfers over noem. Dat we van fossiele koolstof als brandstof af moeten behoeft naar mijn beleving geen betoog. Uit het voorgaande lijkt mij duidelijk af te leiden dat we het, hoe graag ik het persoonlijk ook wil, met stromingsbronnen niet redden om fossielvrij energie op te wekken. En met energiebesparing gaan we het ook niet redden. Zelfs als nucleair duurder zou zijn dan wind op zee zullen we er niet aan ontkomen.
    Overigens is de meerderheid van de Engelse bevolking positief over kernenergie en verijst straks de eerste Chinese kerncentrale in het Britse Bradwell in Sussex. Wellicht goed om over na te denken dat we straks in Europa heel goed windemolens kunnen bouwen maar niet meer weten hoe we zelf een kerncentrale in elkaar moeten zetten.
    Als laatste voor degene die vinden dat kernenergie er nog niet klaar voor is: technologie is nog nooit in laboratoria en tekenkamer tot wasdom gekomen maar door het toe te passen met vallen en opstaan. Harrisburg, Tsjernobyl en Fukushima hebben de veiligheid al verder dan delta hoogte verbeterd.

  • Hans van Heesch
    05.01.2016 - 13:03 uur | Hans van Heesch

    Het is de kunst van het afwegen van voor- en nadelen. Windmolens op zee leveren schone energie, maar onderhoud is moeizaam en kostbaar, en wie bekostigt straks het ontmantelen (inclusief fundatie), wat zijn de risico's voor scheepvaart, etc. Bij Kernerergie zijn de nadelen veel duidelijker, maar mogelijk wel goed oplosbaar. Het artikel geeft je stof tot nadenken.

  • P. Lomito
    31.12.2015 - 15:51 uur | P. Lomito

    Het grootste verschil tussen kernenergie en windmolens is het vermogen om langdurig en betrouwbaar basislast te leveren.

  • Henk daalder Pak de wind
    31.12.2015 - 08:52 uur | Henk daalder Pak de wind

    En de mi!ieu activisten worden niet gesponsord door de kernenergie of fossiele lobby?
    In Nederland zijn ze verenigd in het fossiele energieakkoord
    Kernenergie veroorzaakt ook CO2 uitstoot, nu ca 130 gr CO2 per kWh, naarmate uranium bronnen armer worden stijgt dat tot boven de 1000 gr van steenkool
    Kernenergie is ook zo duur dat we met hetzelfde geld meer stroom kunnen opwekken met windmolens