Kantoor duurzaam te koelen via warmtenet

20.06.2016 | Branchenieuws | 1598 keer bekeken
Kantoor duurzaam te koelen via warmtenet

Een energiezuinig kantoor heeft in de zomer een grote vraag naar koude. Er zijn inmiddels diverse technieken om vanuit een stadswarmtenet ook koude aan te leveren.

“Bij bedrijfspanden met een grote warmtevraag is het gebruik van stadswarmte, in combinatie met nieuwe technieken om ook duurzame koude te leveren, zeer interessant”, zegt senior onderzoeker en adviseur Benno Schepers van CE Delft. “Vooral een energiezuinig kantoorgebouw heeft in de zomer een grote koudevraag. Er zijn inmiddels volop technieken om vanuit het warmtenet ook koude te produceren, zoals al gebeurt in een aantal Amsterdamse nieuwbouwwijken.”

Door verwarming, warm tapwater en koeling te laten leveren vanuit een warmtenet, kan de CO2-uitstoot van de energievoorziening met wel tachtig procent dalen. “De leidingen voor de koudenetten liggen parallel aan het warmtenet. Daarom kunnen we deze duurzame koude leveren aan gebouwen die zijn aangesloten op het stadswarmtenet”, legt manager techniek & innovatie Casper Jansen van Nuon Warmte uit. In Amsterdam gaat het bijvoorbeeld om de Zuidas en Zuid-Oost: gebieden met grootschalige kantoorontwikkeling waar een sterke behoefte bestaat aan klimaatbeheersing.

Warmte en water
Koudelevering in combinatie met warmtenetten wordt in Nederland nog maar sporadisch toegepast. Dat heeft deels te maken met onbekendheid met de mogelijkheden, zegt Schepers. “Bovendien is de warmtevraag afgelopen decennia altijd groter geweest dan de behoefte aan koeling. Voor partijen die voor de keuze staan om een pand te verduurzamen ligt warmte- en koudeopslag (WKO) dan meer voor de hand. Dat heeft als voordeel dat een gebouw dan een eigen installatie heeft – en de terugverdientijd is relatief kort.”

Net als stadswarmte, dat nu eenmaal geen landelijke dekking heeft, is WKO niet overal een optie. Zo is de opslag van warmte en koude in ondergrondse waterlagen bijvoorbeeld niet altijd mogelijk in een waterwingebied. Overigens maakte Waternet eerder dit jaar bekend warmte en koude te gaan leveren uit drinkwaterleidingen. In de wintermaanden wordt dan koude onttrokken aan de drinkwaterleidingen van Amsterdam.

Exploitatie warmtenet
“De ontwikkeling van een warmtenet vraagt om een bepaalde mate van grootschaligheid en collectiviteit. Dat is het eenvoudigst om te realiseren in nieuwbouw”, zegt Jansen over de actuele ontwikkelingen. “Daarom zijn we bezig met uitbreidingen in de gebieden waar zich in de directe omgeving al warmtenetten bevinden, zoals in Amsterdam-Noord. Tegelijkertijd kunnen we nog slimmer gebruik maken van de netten die al operationeel zijn. Bijvoorbeeld door netverdichting, waarbij we afnemers in de bestaande bouw aansluiten op stadswarmte.”

Schepers vult aan: “In het algemeen zijn warmtenetten al heel toekomstbestendig omdat de CO2-uitstoot erdoor vermindert. Daarnaast kan stadswarmte op een relatief eenvoudige manier grote aantallen gebouwen verduurzamen. Door een duurzame bron, zoals een biomassacentrale of geothermie, voor het warmtenet te gebruiken, kan de warmtevoorziening van een groot aantal gebouwen direct duurzamer worden – zonder dat er iets aan de afzonderlijke panden hoeft te veranderen.”

Cascaderen
Bij de toekomstige doorontwikkeling van warmtenetten denkt Schepers in eerste instantie aan cascaderen. “Het klinkt nog als toekomstmuziek maar het is geen rocket science: bij cascaderen fungeert de restwarmte van de ene partij als de aanvoerwarmte van anderen. Echt interessant wordt het als hoge temperaturen via verschillende systemen op lagere temperaturen worden doorgeleverd. Dat gebeurt in Limburg bijvoorbeeld tussen datacenters en woningen.”

Ook Nuon ziet de kansen voor cascaderen, bijvoorbeeld vanuit het bestaande warmtenet in Amsterdam. Jansen: “In Zuid-Oost ligt een volwassen net, dat op een gegeven moment behoorlijk druk bezet raakt. Als we de retourtemperaturen dan kunnen verlagen, kunnen we zonder grote warmteverliezen toch voldoende warmte leveren.”

Open netten
Naast cascaderen staat ook de integratie met verschillende bronnen en installaties op stapel. “Er zijn steeds meer kleinschalige, duurzame bronnen die warmte aan het net kunnen gaan leveren”, zegt Jansen. “De koppeling van verschillende bronnen van verschillende aanbieders vergroot de flexibiliteit van het net én de duurzaamheid van de warmtelevering.”

De aansluiting van verschillende aanbieders op het warmtenet is een bescheiden stap in de richting van een open net, benadrukt Schepers. “In een echt open net kunnen afnemers zelf kiezen van welke bron ze gebruik willen maken. Maar dit is voorlopig nog geen haalbare kaart, zelfs niet in koploperlanden zoals Denemarken.” Uit onderzoek van Ecorys blijkt dat open netten moeilijk van de grond komen, omdat investeerders de mogelijkheid van afnemers om van warmteaanbieder te wisselen als te risicovol beschouwen.

Warmtebuffers
Ook de inzet van warmtebuffers biedt kansen voor de toekomst. Sinds 2015 is bij de centrale van Nuon in Diemen een van de grootste drukhoudende warmtebuffers ter wereld in gebruik, met een opslagcapaciteit van 22.000 m3. “Deze grootschalige vorm van thermische opslag is ook bruikbaar voor balanceren. De gasgestookte centrale zal dan vooral op piekmomenten draaien. Als er minder vraag is, of als de elektriciteitsprijzen laag liggen, zorgt de buffer voor de warmtelevering.”

Op termijn is een warmtebuffer ook bruikbaar voor energieopslag. Jansen: “Op het moment dat je elektriciteitsoverschotten hebt uit bijvoorbeeld wind en zon, kan je die opslaan als warmte en bewaren voor later gebruik.”

Knelpunt utiliteitsbouw
Cascaderen, netten koppelen, warmte bufferen – aan technologische ontwikkelingen op het gebied van duurzame warmte lijkt bepaald geen gebrek. Wat staat een grootschalige verduurzaming van de warmte en koeling in utiliteitsbouw eigenlijk in de weg?

“Een knelpunt is dat de gebouweigenaren vaak niet de gebruikers zijn”, zegt Schepers. “Bovendien werkt de gemiddelde levenscyclus van bedrijfsvastgoed belemmerend voor verduurzaming. De vele transacties – van huurders en eigenaren die komen en gaan – maken het ingewikkeld om tijdig verbeteringen door te voeren.”

Waardering CO2-vrije warmte
“Een belangrijke uitdaging is om een transparante en goede waardering te krijgen voor CO2-vrije warmte”, vult Jansen aan. “We moeten een oplossing vinden voor het feit dat we geneigd zijn om stadswarmte op prijs te vergelijken met fossiele energiedragers. Ook al is de CO2-uitstoot bij een warmtenetaansluiting tientallen procenten lager dan bij individuele cv-ketels.”

Het is volgens CE Delft niet alleen noodzakelijk om duurzame alternatieven aantrekkelijker te maken, maar ook om fossiele energie minder voordelig te maken. “De energiebelasting op aardgas is al verhoogd. Maar er is ook verdere beprijzing nodig. Dat stimuleert afnemers om meer te doen aan energiebesparing én op zoek te gaan naar alternatieven.” 

Duurzame panden populairder
Inmiddels blijkt uit onderzoek al dat goed geïsoleerde en duurzame bedrijfspanden – van kantoren tot winkels – aan populariteit winnen. Eigenaren kunnen er ook hogere huurprijzen voor vragen. Deze trend zou uiteindelijk ook projectontwikkelaars kunnen motiveren om kwalitatief hoogwaardige gebouwen met een lage energievraag op te leveren.

Pilots voor gasloze wijken
CE Delft is pleitbezorger van pilots om wijken die op het gasnet zijn aangesloten volledig duurzaam en klimaatneutraal te maken. “Er worden nu gasleidingen vervangen in buurten waarvan we weten dat die van het gas af kunnen én moeten. In pilots kunnen we ervaren wat er gebeurt als de energie-infrastructuur – zowel het gas- als elektriciteitsnet – integraal wordt aangepakt. Niemand weet nog hoe zo’n veranderproces eruit ziet en waar je dan tegenaan loopt. Maar met de klimaatdoelstellingen van Parijs is de noodzaak om daarover na te denken nog nooit zo sterk geweest als nu.”

Tekst: Lynsey Dubbeld, Leene Communicatie

Foto: De centrale van Nuon in Diemen beschikt over een van de grootste drukhoudende warmtebuffers ter wereld (foto Jorrit Lousberg)

Redactie Ensoc, 20-jun-16

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (11)

Reageren
  • P. Lomito
    24.06.2016 - 17:09 uur | P. Lomito

    Het onderzoeksbureau CE Delft maakt zich in toenemende mate ongeloofwaardig door zoveel onzin te verkopen. Ik vraag mij af of dit bureau aansprakelijk gesteld kan worden voor maatschappelijke schade door de vele onderzoeksrapporten waarmee grote investeringen in verkeerde technieken gestimuleerd worden.

  • 24.06.2016 - 16:16 uur | Derk Reeshofwarnte

    Wat een schaamteloze promotie voor de achterhaalde ( fossiele ) warmtenetten,

    Warmtenetten besparen in Nederland nauwelijks tot geen CO2. In de eerste plaats zijn bijna alle netten hoge temperatuur met verliezen van 30-35% maar wetgeving zegt ook dat de objecten aangesloten op warmtenetten minder geïsoleerd moeten / mogen worden. We bouwen dus express lekke gebouwen zodat er veel warmte wordt afgezet.
    Willen we in Nederland echt serieus nog iets met warmte doen dan moet ten eerste de prijs zeker 25-30% omlaag, het vastrecht in verhouding zijn zodat het loont te besparen en er moet een volledige reset op de waardering.

    De wetenschapper in dit artikel is er van op de hoogte dat de geclaimde CO2 besparing gewoon kolder is, we rekenen met aangenomen waardes terwijl er gemeten totale andere waardes liggen ook 'nemen' we dingen aan over uitstoot van bijvoorbeeld afval stoken dat met NL echt niet recyclebaar afval best oker is maar niet als we schepen met afval uit andere landen laten komen.

    Warmte is in Nederland gewoon grootschalige oplichting op basis van Volkswagen cijfers...

    Trap er niet in...

  • Roland Hermens
    23.06.2016 - 12:08 uur | Roland Hermens

    Bedankt voor het artikel Frank,

    Een mooi stukje techniek qua warmteterugwinning en zeker i.c.m. zonneboilers. Wat ik discutabel vind is restwarmte van >65 graden die nodig is voor adiabatische verdampingskoeling vanuit stadverwarming of WKK. Is dit haalbaar voor panden die ver van de warmtebron staan.
    Voor winterbedrijf situatie zou een lage temperatuur wel haalbaar zijn, eventueel met een grote capaciteit batterij, bevochtging zou achteraf kunnen gebeuren.

  • P. Lomito
    22.06.2016 - 10:59 uur | P. Lomito

    Niks nieuws... gasgestookte campingkoelkasten bestaat al vele decennia en dat principe (absorptiekoeling) werkt ook op grote schaal. Of het ook zinvol is is een andere vraag, de koelingsvraag kan sterk gereduceerd worden met zonwering, isolatie, energiezuinige apparaten/verlichting en zomernachtventilatie.

  • 22.06.2016 - 08:57 uur | Frank Efdé

    Warmte kan zeker gebruikt worden als hulpmiddel bij koelen.
    Leverancier van luchtbehandelingskasten Menerga heeft al jaren geleden een klimaatsysteem ontwikkeld voor de kantorenmarkt waarbij zg. "drogingskoeling" wordt toegepast. Het gehele proces is wat moeilijk uit te leggen. Hieronder tref je een link aan naar de werking van het systeem:
    http://www.menerga.com/ImageVault/publishedmedia/w0trgsykjjds82nx8z6a/Catalogus_2016_-_Sorpsolair_72-73.pdf

  • 22.06.2016 - 08:55 uur | Frank Efdé

    Warmte kan zeker gebruikt worden als hulpmiddel bij koelen.
    Leverancier van luchtbehandelingskasten Menerga heeft al jaren geleden een klimaatsysteem ontwikkeld voor de kantoren markt waarbij zg. "drogingskoeling" wordt gebruikt. Het gehele proces is wat moeilijk uit te leggen. Hieronder tref je een link aan naar de omschrijving:
    http://www.menerga.com/ImageVault/publishedmedia/w0trgsykjjds82nx8z6a/Catalogus_2016_-_Sorpsolair_72-73.pdf

  • 22.06.2016 - 08:55 uur | Frank Efdé

    Warmte kan zeker gebruikt worden als hulpmiddel bij koelen.
    Leverancier van luchtbehandelingskasten Menerga heeft al jaren geleden een klimaatsysteem ontwikkeld voor de kantoren markt waarbij zg. "drogingskoeling" wordt gebruikt. Het gehele proces is wat moeilijk uit te leggen. Hieronder tref je een link aan naar de omschrijving:
    http://www.menerga.com/ImageVault/publishedmedia/w0trgsykjjds82nx8z6a/Catalogus_2016_-_Sorpsolair_72-73.pdf

  • Roland Hermens
    21.06.2016 - 17:22 uur | Roland Hermens

    Kantoor duurzaam te koelen via warmtenet: als je dit de eerste keer leest. Is er een nieuwe manier gevonden om uit warmte koude te maken!
    In het verdere verhaal is niet te herleiden waar de warmte en koude nu vandaan komt.
    Hele hoge en of hele lage temperaturen van producten geven ook weer meer transportverliezen.
    Belangrijk is te kijken naar het totale plaatje, met welke manier van energieverbruik zorgt je ervoor dat de aarde het minst opwarmt vanuit de werkelijkheid.

  • P. Lomito
    21.06.2016 - 14:47 uur | P. Lomito

    Beste Dennis, in mijn reactie noem ik buitenzonwering... daarmee verlaag je echter niet de interne warmtelast die in kantoorgebouwen beduidend hoger ligt dan in woningen (computers, verlichting, aanwezige personen). Maar voordat je gaat koelen is het wel van belang om die IWL zoveel mogelijk te beperken en de resterende koelingsbehoefte af te dekken met een relatief kleine airco die in staat is de RV laag te houden.

  • 21.06.2016 - 12:32 uur | Dennis van Leeuwen

    Dhr/mevr Lomito heeft de Trias Energetica wel goed tussen de oren! Is de openingszin van het artikel prikkelend bedoeld, of is het een misser? "Een energiezuinig kantoor heeft in de zomer een grote vraag naar koude." Nee: een energiezuinig kantoor houdt zonnewarmte buiten (daar moet dan wel de architect aan mee willen werken), heeft efficiënte verlichting en past vrije koeling toe (in voor- en najaar en in zomernachten).

  • P. Lomito
    20.06.2016 - 15:28 uur | P. Lomito

    De campagne ter promotie van warmtenetwerken is blijkbaar gestart, begrijpelijk omdat de animo voor warmtenetwerken minimaal is door te hoge kosten en gedeelde smart is halve smart. Voor kantoren is het doorgaans interessanter om de koelingsbehoefte te beperken door het gebruik van energiezuinige verlichting en het afgescheiden opstellen van warmteproducerende apparaten als computerservers en printers. En dan de resterende koelingsbehoefte aanpakken met een combinatie van buitenzonwering, airco's op balansventilatie plus zomernachtventilatie (= natuurlijke afkoeling tijdens koelere nachten).

    De stroom voor de airco's kan perfect geleverd worden door zonnepanelen die maximaal produceren als ook de koelingsbehoefte maximaal is. Een gouden duo dus en nog goedkoop ook in aanschaf en gebruik. Het zal nooit wat worden met die dure en schijnduurzame warmtenetwerken.