Gevestigde bedrijven hebben grote vinger in de pap

05.11.2015 | Branchenieuws | 1474 keer bekeken
Gevestigde bedrijven hebben grote vinger in de pap

Gevestigde (energie)bedrijven zijn zeer bedreven in het beïnvloeden van regelgeving rond groen gas, biobrandstof en led-verlichting. Dat geeft hen meer macht over de energietransitie dan nieuwe spelers. Hoe moet de overheid hierop reageren?

Op de energietransitie – de overgang naar een hernieuwbare energievoorziening – zou de Nederlandse overheid een eigen visie moeten ontwikkelen, onafhankelijk van gevestigde organisaties. Daarom moet de overheid de boer op om ideeën van minder invloedrijke spelers te verzamelen. Dat stelt innovatiewetenschapper Magda Smink, die 20 november aan de Universiteit Utrecht promoveert op het onderzoek naar de invloed van nieuwkomers en gevestigde bedrijven bij de energietransitie. Ze voerde het onderzoek uit met financiële steun van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Instituties
Smink: 'Gevestigde organisaties zijn veel effectiever dan nieuwe spelers in het vormen en beïnvloeden van instituties die hun belangen behartigen. Zij werken nauw samen met de overheid om die instituties (relevante regelgeving en ‘ongeschreven regels’) te beïnvloeden. Zij nemen vanaf een vroeg stadium deel aan besluitvormingsstructuren van de overheid en stellen zich als partner op. Ook presenteren deze organisaties altijd een eigen alternatief plan. Dit stelt hen in staat om de leiding te nemen.' De conclusies van Smink zijn in lijn met een artikel in de Volkskrant dat concludeert dat energiebedrijven de deur plat lopen bij de Europese Commissie. In Brussel zijn naar schatting ruim twintigduizend lobbyisten actief.

Framen
Gevestigde organisaties zijn tevens zeer vaardig in het ‘framen’ van hun belangen, aldus Smink. Cruciaal is dat ze erin slagen om bedrijfsbelangen te vertalen in publieke belangen. Dat vergroot de kans op uitvoering van hun plan. Daarnaast leiden gevestigde organisaties zorgvuldig de aandacht naar bepaalde aspecten van een institutie of technologie. Zij brengen alleen bepaalde aspecten naar voren, terwijl andere juist geen aandacht krijgen. Gevestigde organisaties zorgen voor onderzoek dat hun plan ondersteunt. Via de media beïnvloeden zij de publieke opinie. Daar kwam Smink achter door opeenvolgende krantenartikelen over dezelfde onderwerpen te vergelijken. Dat vertelde ze onlangs op de vakbeurs Energie tegenover Ensoc.

Lobbyisten
Smink: 'Het is niet zo dat gevestigde bedrijven altijd alles bij het oude willen houden. Eerder proberen ze de gang van zaken in hun eigen richting bij te sturen. De Nederlandse overheid zou daarom onafhankelijk van gevestigde organisaties een visie op de energietransitie moeten ontwikkelen en daarvoor actief de ideeën van minder invloedrijke spelers moeten verzamelen.' Lobbyisten van energiebedrijven zoals BP, Shell, Statoil, E.On en het Spaanse Iberdrola zitten regelmatig om de tafel met Miguel Arias Canete, de eurocommissaris voor Klimaatactie en Energie, meldt de Volkskrant. De eurocommissaris ontmoet veel vaker fossiele energiebedrijven dan belangenbehartigers van hernieuwbare energie, zo blijkt uit een analyse van actiegroep Corporate Europe Observatory (CEO).

Botsende logica's
Gevestigde organisaties hebben niet alleen invloed op de energietransitie door actief de instituties te beïnvloeden, maar ook door het (moeten) volgen van bestaande instituties die gelden in hun sector. Zo loopt de samenwerking tussen groen gas producenten en gasnetbeheerders rondom het bijmengen van groen gas in het aardgasnetwerk erg moeizaam. Gasnetbeheerders moeten zich namelijk houden aan hiërarchische en formele besluitvorming, zijn verantwoordelijk voor de veiligheid en leveringszekerheid, en werken met grootschalige energiestromen. ‘Maar de kenmerken van veel innovaties zijn hiermee juist strijdig. Daar gaat het vaak om pragmatische besluitvorming en kleinschaligheid,' betoogt Smink.

Bruggenbouwers
Smink: 'Naarmate de productie van duurzame energie toeneemt, neemt het belang van samenwerking tussen netbeheerders en duurzame energieproducenten juist toe. Daarom is er behoefte aan bruggenbouwers. Dit zijn mensen die thuis zijn in meerdere sectoren, die cultuurverschillen overbruggen en de verschillende partijen uitdagen om de mogelijkheden voor innovatie te benutten.'

Instituties aanpassen
Smink adviseert beleidsmakers om de institutionele logica die het handelen van gevestigde organisaties mede bepaalt, goed te bestuderen. 'Inzicht in waarom actoren zich gedragen zoals ze doen, is het startpunt voor het opstellen van beleid om dit gedrag te veranderen en duurzaamheidstransities te stimuleren. Bovendien zijn beleidsmakers in staat om de regelgeving, die onderdeel uitmaakt van de institutionele logica, aan te passen en zo innovaties te faciliteren.'

Meer informatie
Magda Smink (1986) startte haar promotieonderzoek 'Incumbents and institutions in sustainability transitions' in 2010, als onderdeel van het programma 'Power in transition', met financiering uit het NWO-programma Energy Transitions. Haar promotor is prof. dr. Marko Hekkert.

Foto: Eurocommissaris Miguel Arias Canete op bezoek bij het Spaanse energiebedrijf Iberdrola. De Spaanse oud-minister heeft een voorkeur voor Spaanse gesprekspartners. Hij voerde volgens CEO 22 procent van zijn ontmoetingen met Spaanse bedrijven

Redactie Ensoc, 5-nov-15

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (3)

Reageren
  • Cees Dekker
    10.11.2015 - 16:25 uur | Cees Dekker

    Grappig zo'n promovering op het onderwerp vanuit een universitair en wetenschappelijk oogpunt. Dit garandeert de naïviteit. Ten eerste worden beslissers bij de overheid en de politiek op een allerbelabberdste manier geselecteerd. Meestal wordt er niet geselecteerd, maar kijkt men wie men kent en wordt zo iemand naar voren geschoven vanuit een politieke partij of op basis van door zijn of haar reeds lange verblijfstijd. Kijk maar naar de ministers van verkeer of defensie, zet ze op een rij...een lachertje. Anders gezegd de echte slimmeriken en toppers komen daar per definitie niet terecht. Die gaan dus naar het bedrijfsleven. Dus de grote corporates. in dit geval de energiemaatschappijen. Deze talenten zullen er alles aan doen om dus de bedrijfsbelangen verzilverd te zien via Brussel Het is dus gewoon en rekensom kosten a 20.000 lobbyisten versus het gewenste resultaat. Overigens zijn deze bedrijven afgeleide entiteiten van de bevolking, al zou je dit bij hun bedrijfsdoelen beslist niet kunnen constateren, daar zij aandeelhouders moeten dienen.

    De suggestie te wekken door de promovendus dat "onze overheid" een visie zou moeten hebben en en slagkracht zou moeten hebben, gegeven het huidige kiesstelsel of de kabinetswisselingen of het daaronder opzicht zelf functionerende ambtenaren apparaat is volkomen fictief en irrealistisch.Als dit had kunnen gebeuren was dit al zo. Het heeft echter al sinds 1960 moeten gebeuren, op tal van gebieden, maar is nog nooit gerealiseerd op geen enkel visie traject , zonder dat de grootindustrie partijen hier invloed cq. het naar hun hand zetten. Sterker nog deze partijen wordt zelfs om" raad" gevraagd door "onze overheid".
    De promovenda vergeet dat het hier allemaal om mensen op sleutelposities gaat die beïnvloedbaar zijn( anders bestonden er ook geen lobbyisten).
    Het WIFM (Whats In it For Me)wordt belangrijker naar mate er "more at stake" is.De energie wereld is de grootste money machine ter wereld. Dus beïnvloeding is een net woord voor omkoping, met of zonder valuta of traceerbare genoegens en dit beslissingsstelsel blijft onomkoopbaar zolang er een overheid bestaat met mensen en lobbyisten kunnen blijven bestaan.

    Ten laatste lijkt mij dat de promovenda zich niet in 5 jaren of 10 jaren visies van het voormalig oostblok en China heeft verdiept, met desastreuze gevolgen voor innovatie, milieu, mensenrechten en ga zo maar door. Deze "genoemde en gewenste ontwikkeling en uitvoering van visiesdoor de overheid" staat dus innovatie, die vele malen sneller gaat dan de visievorming en de uitvoering, mateloos in de weg. Proficiat met de bul!, er is vast wel plek bij de overheid voor nog een visie ontwikkelaar.

  • Dick van Elk
    10.11.2015 - 13:11 uur | Dick van Elk

    Duidelijke en juiste constatering. Overheden zouden alleen voor de burgerbelangen op moeten komen...en dus niet naar bedrijfslobbyisten moeten luisteren... maar helaas...het bedrijfsleven "verzorgt" ons en de overheid goed, maar wel tegen hun eigen prijs...

  • Erik Waumans
    10.11.2015 - 09:22 uur | Erik Waumans

    In het Vlaams zeggen we 'boenk er op' wat zoveel betekent als 'exacte analyse'! Het fenomeen waarbij de gevestigde orde de 'zaken naar hun hand zetten' en zo de echte energie transitie afremmen is voor mij alvast zeer herkenbaar beschreven.