​‘Geld doorslaggevend voor energiezuinig gedrag’

15.09.2015 | Branchenieuws | 1815 keer bekeken
​‘Geld doorslaggevend voor energiezuinig gedrag’

Geld en milieu vinden mensen belangrijke motieven om energie te besparen, maar uiteindelijk geeft de financiële kant bij iedereen de doorslag om energiezuinig gedrag te vertonen. Dat inzicht helpt om energiebesparing bij consumenten op te schalen, blijkt uit het Nationaal Energie Congres.

Het congres, dat afgelopen woensdag plaatsvond in het Beatrixgebouw van de Jaarbeurs te Utrecht, ging in op de vraag hoe de energietransitie te versnellen. Dat is nog steeds nodig, ondanks dat Nederland sinds twee jaar beschikt over een nationaal energieakkoord. ‘De aanleg van windparken verloopt volgens schema, maar ik zie dat we op andere gebieden nog worstelen, zoals bij de bestaande bouw en de transportsector,’ zegt Gerrit van Werven, directeur van Energy Valley. Volgens hem noopt de uitspraak van de rechter in de klimaatzaak van Urgenda tegen de Staat tot ingrijpender maatregelen. ‘Als Urgenda deze zaak wint moet Nederland haar CO2-uitstoot in 2020 met 25 procent verminderen ten opzichte van 1990. De vraag is hoe we dit gaan realiseren.’

‘Tijd dringt’
Jacqueline Cramer, oud-minister van milieu en nu Utrechts hoogleraar duurzaam innoveren, spreekt over de urgentie van de energietransitie om het klimaatprobleem op te lossen. ‘We moeten zuinig zijn op de aarde. Alle inspanningen moeten we hierop richten.’ Ze verwijst naar astronaut Wubbo Ockels, die vlak voor zijn dood dezelfde boodschap ventileerde. ‘De energietransitie raakt de fossiele energieproducenten, maar ook andere sectoren, zoals de beroepspraktijk.’ Als mensen twijfelen aan de noodzaak van de energietransitie moet Cramer meestal ‘een diepe zucht slaken en een beetje glimlachen’. Volgens haar is er voldoende wetenschappelijk bewijs dat de klimaatverandering wordt veroorzaakt door de stijgende CO2-uitstoot. 'Het gaat er niet meer om of de energietransitie nodig is, maar hoe deze op korte termijn is te realiseren. De klok tikt door, de tijd dringt. We moeten de handen ineen slaan.’

Stok achter de deur
Cramer hoopt dat het energieakkoord leidt tot consistent beleid, iets waaraan het afgelopen decennium heeft ontbroken. Als minister van milieu had ze in 2007 ambitieuze doelstellingen voor CO2-reductie, duurzame energie en energiebesparing geformuleerd in het programma Schoon & Zuinig. Deze doelstellingen werden helaas na de val van kabinet Balkenende in 2010 door de nieuwe regering losgelaten. ‘Dit was een crime voor investeringen in het bedrijfsleven. Zeer irritant,’ zegt Cramer. Ze beschouwt de uitspraak van de Haagse rechter in de klimaatzaak als een stok achter de deur. ‘Nederland heeft nu nog een achterstand, maar er is meer dan ooit beweging op gebied van duurzame energie. Dat zie ik ook om me heen, zoals bij de lokale energiecoöperatie in Lochem en de ambitie van gemeente Utrecht en de Jaarbeurs om energieneutrale gebieden te realiseren’.

Ambieuze plannen genoeg
De Jaarbeurs wil in samenwerking met gemeente Utrecht honderdduizend vierkante meter daken uitrusten met zonnepanelen. In de Utrechtse wijk Lombok is het plan om een smart grid uit te testen waarbij elektrische auto’s worden opgeladen met zonnestroom. Uitvoering van die planen lukt volgens Cramer alleen als initiatoren met voldoende budget de kar trekken en belangen met elkaar sporen. Ook moet volgens haar de nationale wetgeving worden aangepast om de verduurzaming op te schalen. 'Gemeente Utrecht wil 50.000 woningen in 2020 energieneutraal maken. Dat is een gigantische klus gezien de complexiteit van de besluitvorming met zoveel betrokken partijen, zegt Cramer. ‘De opdrachtnemers zijn er, maar er zijn opdrachtgevers nodig. We moeten meer samenwerken om de energietransitie te realiseren.’

Geld doorslaggevend
Is de strijd tegen de klimaatverandering wel een goede reden voor de energietransitie? Spreekt dit consumenten wel genoeg aan? Het milieu is bij het gros van de mensen niet doorslaggevend om duurzaam gedrag te vertonen, zegt psychologe Carina Wiekens ’s middags tijdens een workshop over gedrag en energiebesparing. ‘Het besparen op energiekosten heeft een doorslaggevende rol voor mensen om energiezuinig gedrag te vertonen. Dat geldt niet alleen voor het gros van de bevolking, maar ook voor koplopers, zoals in het Powermatching Matching City-project in het Groningse Hoogkerk. Dit hadden we niet verwacht.’ Eerder onderzoek had laten zien dat het milieu een belangrijke reden is om duurzaam gedrag te vertonen, maar zelfs bij mensen die een hoog inkomen hebben was geld bepalend voor hun motivatie om hun gedrag duurzamer te maken.

Vertrouwen cruciaal
Uit het onderzoek met een smart grid in de Power Matching City bleek dat het vertrouwen van klanten in de technologie en de energieleverancier een cruciale factor was voor succes. ‘De systemen die het energieverbruik monitoren, werkten soms niet, of spraken verschillende doelgroepen aan. Daardoor kunnen klanten afhaken.’ Ook blijkt dat klanten nauwelijks meer inloggen in het systeem als de nieuwigheid ervan af is, vertelt Wiekens. ‘Dat verandert pas weer als mensen gaan samenwonen of kinderen krijgen. Dan willen ze weer zien of het energieverbruik verandert.’ Wiekens ziet positieve effecten als bewoners hun ervaringen in projecten met elkaar uitwisselen, zodat ze van elkaar kunnen leren over energiebesparende maatregelen.

Proef met display
Senior adviseur Ernestine Elkenbracht bevestigt de bevindingen van Wiekens. Ze was projectleider bij een proefproject in IJselmonde, waar 147 huishoudens van gemengde afkomst in de sociale huursector een slimme meter met een display kregen waarop ze hun actuele energiegebruik konden volgen. ‘Van de huishoudens die meededen bespaarde tweederde energie dankzij het display. De besparing bedroeg gemiddeld 6,9 procent op gas en 5,6 procent op elektriciteit met uitschieters tot 20-25 procent. Gemiddeld bespaarden de huishoudens 100 tot 200 euro per jaar. Hierdoor kunnen de bewoners de investering in het display binnen een jaar terugverdienen.’ Elkenbracht adviseert om een display zichtbaar, bijvoorbeeld in de huiskamer, op te hangen, maar niet uit te voeren met allerlei toeters en bellen. ‘Het gros heeft geen behoefte aan extra functionaliteiten.’

Slimme meter
Elkenbracht ziet het aanbieden van de slimme meter aan alle huishoudens in Nederland als een kans voor overheden en marktpartijen om te communiceren over energiebesparende maatregelen. ‘In dergelijke communicatietrajecten spelen vertrouwde partijen zoals de huurdersvereniging of buurtcorporaties  een belangrijke rol,’ zegt Elkenbracht. Ze vertelt over samenwerkende huurdersverenigingen in de Achterhoek die het terugdringen van de woonlasten tot prioriteit verhieven en energiebesparing met behulp van een display in combinatie met een slimme meter tot speerpunt maakten. Qua aanbod bestaan er al diverse displays, maar volgens Elkenbracht is een verbreding nodig van het marktaanbod naar eenvoudige displays. Als uitdaging ziet ze het rondkrijgen van de business case: veel mensen zijn niet bereid om te investeren in een display, ook al verdienen ze dit met de besparingen binnen een jaar terug.' Elkenbracht adviseert marktpartijen om met creatieve voorstellen te komen, bijvoorbeeld met voorfinanciering uit een revolverend fonds.

Foto: Circa honderd experts bezochten het Nationaal Energie Congres in Utrecht. Het congres werd georganiseerd door FedEC, vereniging van energieadviseurs, in samenwerking met VVM netwerk van milieuprofessionals en stichting Energy Valley. (foto Lian van Mourik / Jaarbeurs)

Tekst: Norbert Cuiper

Redactie Ensoc, 14-sep-15

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (1)

Reageren
  • P. Lomito
    15.09.2015 - 13:59 uur | P. Lomito

    Uiteraard is geld de belangrijkste motivatie om zuinig met energie om te springen. Als milieu echt zo belangrijk was zou de auto vaker vervangen worden door een fiets en zou men niet voor zonnepanelen maar voor woningisolatie kiezen... van die zonnepanelen weet je tenminste hoeveel je bespaart op stroomkosten, van isolatie weet vrijwel niemand hoe je dat moet berekenen. Isolatie is ook niet sexy, het kosten duizenden euro's en je ziet er niets van, die zonnepanelen zijn juist een ecologisch keurmerk op de woning dat door iedereen gezien mag worden: wij doen groen!

    De woning is misschien wel op het oog duurzaam, de levensstijl is dat allerminst. Op zolder staat een grote zonneboiler zodat men lekker lang kan douchen onder een water- en gasverspillende regendouche, de warmte is immers gratis van de zon zodat er best wat langer en harder gedoucht mag worden. De doorgaans minimale milieu-inspanning wordt maximaal gecompenseerd met milieubelastend gedrag zoals vliegvakanties, autoritten korter dan 10 km, afdanken van goed functionerende apparaten en meubilair, uitgebreide vlees-BBQ, terrasverwarmers, waterbedden, wasdrogers...

    Er is dus vooral sprake van schijnduurzaamheid.