​‘Energiebesparing en duurzame energie niet genoeg voor klimaat’

23.03.2016 | Branchenieuws | 1260 keer bekeken
​‘Energiebesparing en duurzame energie niet genoeg voor klimaat’

Het klimaatakkoord van Parijs vereist een sterke aanscherping van het energiebesparingsbeleid en grootschalige inzet van zonne-energie, windenergie en aardwarmte, maar ook van toepassing van biomassa en afvang en opslag van CO2.
 
Dat concluderen klimaat- en energie-experts Wim Turkenburg, Bert Metz, Leo Meyer en Sible Schöne in een discussienota over de betekenis van de klimaatdoelstelling van Parijs. Volgens de auteurs zijn deze extra inspanningen echter niet meer genoeg om de CO2-uitstoot tot alleen nul terug te brengen. ‘Er is te lang gewacht met CO2-uitstootreductiemaatregelen. Daarom is het ook nodig om CO2 actief uit de atmosfeer te verwijderen. Dat kan door het gebruik van biobrandstof te combineren met CO2-afvang en -opslag. Juist voor Nederland, met een grote energie-intensieve industrie, een grote transportsector en beperkte mogelijkheden op het gebied van hernieuwbare energie, is deze optie onmisbaar.’

Temperatuurstijging tot 2 graden
Op de klimaattop in Parijs hebben alle landen erkend dat een wereldwijde temperatuurstijging van maximaal twee graden als gevolg van menselijk handelen te hoog is. De lange termijndoelstelling is aangescherpt tot ‘ruim beneden twee graden en streven naar anderhalve graad’. Om onder de limiet van twee graden te blijven mag de totale mondiale CO2-uitstoot deze eeuw vanaf 2016 nog circa twintig keer de huidige jaarlijkse uitstoot bedragen. Beperking van de temperatuurstijging tot maximaal anderhalve graad reduceert dit tot vijf keer de huidige uitstoot. We hebben dus met een levensgroot en uiterst urgent vraagstuk te maken, zeker omdat de toezeggingen die in Parijs zijn gedaan bij elkaar opgeteld een verdere stijging van de CO2-uitstoot tot 2030 laten zien.

CO2 verwijderen noodzakelijk
Uit de beschikbare wetenschappelijke literatuur komt als dominante conclusie naar voren dat een mondiale inzet van biomassa, CCS en CO2-verwijdering uit de atmosfeer (met name door biomassa te combineren met CCS) al nodig is om binnen een temperatuurstijging van twee graden te blijven. In nog veel sterkere mate geldt dit wanneer de limiet bij anderhalve graad wordt gelegd. Er kleven risico’s aan grootschalige toepassing van zowel bio-energie als CCS, maar deze zijn met een grote waarschijnlijkheid hanteerbaar door scherpe eisen te stellen aan de duurzaamheid van biomassa en het ondergronds opslaan van CO2. Ook moeten ze worden gezien in het licht van de grote risico’s die kleven aan het overschrijden van de anderhalf- of tweegradengrens.

Extreme besparing niet realistisch
De mondiale scenario’s van World Wildlife Fund /Ecofys en Greenpeace en het nationale energiescenario van Urgenda laten een aanzienlijke inzet van biomassa in de energievoorziening zien, maar geen CCS en geen CO2-verwijdering uit de atmosfeer. Deze scenario’s richten zich op een beperking van de temperatuurstijging tot twee graden. Ook maken ze extreme aannamen over de energiebesparing die jaar in jaar uit kan worden bereikt. Greenpeace en WWF gaan uit van gemiddeld 4 procent efficiëntieverbetering per jaar tot aan 2050, waardoor het mondiale energieverbruik in 2050 zo’n 20 procent lager ligt dan in 2000. Dergelijke besparingsscenario’s maken het volgens WWF en Greenpeace mogelijk het mondiale energieverbruik in 2050 geheel of vrijwel geheel te dekken met energie uit hernieuwbare energiebronnen (met name biomassa, zon en wind).

Energiebesparing grootste potentieel
Verregaande energiebesparing wordt in het algemeen gezien als de CO2-reductiemaatregel met verreweg het grootste potentieel. Toch is er in de praktijk opvallend weinig aandacht voor – laat staan overeenstemming over – het antwoord op de vraag hoe een versnelde realisatie van dit potentieel moet worden geïnstrumenteerd. Illustratief hiervoor is dat op dit terrein in Nederland weinig is bereikt met de afspraken uit het energieakkoord, ondanks dat binnen Europa was afgesproken dat de efficiency van ons energiegebruik jaarlijks met 1,5 procent zal worden verbeterd. ‘Voor Nederland zal een efficiencyverbetering van 2 procent per jaar een geweldige krachtsinspanning vergen. Als de economie ruwweg 2 procent per jaar groeit, dan blijft de vraag naar energie in ons land de komende decennia min of meer constant'.

Kolencentrales ombouwen voor biomassa
Ook voor Nederland zijn grootschalige inzet van (geïmporteerde) biomassa en CCS onmisbaar. Dit geldt met name voor de energie-intensieve industrie, maar ook voor de elektriciteitssector. Gas in combinatie met CCS is hier de meest logische aanvulling op stroomopwekking met zonnecellen en windturbines. Daarnaast kunnen biomassacentrales met CCS voor CO₂-verwijdering uit de atmosfeer zorgen.  Volgens de auteurs kan Nederland een voorsprong opbouwen door de nog resterende nieuwe kolencentrales om te bouwen tot biomassacentrales met CCS. ‘Dat zou een mooie invulling kunnen zijn van de Tweede Kamermotie om de kolencentrales te sluiten. Ook zal Nederland onderzoek moeten gaan doen naar andere zinvolle mogelijkheden om CO2 uit de lucht te halen’.
 
Foto: Het klimaatakkoord in Parijs vraagt om extra inspanningen om de CO2-uitstoot te verlagen (foto Carbon Brief)

Redactie Ensoc, 22-mrt-16

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (5)

Reageren
  • P. Lomito
    29.03.2016 - 22:02 uur | P. Lomito

    @Jan Westerik, je hebt gelijk dat de maatregelen om CO2-uitstoot te reduceren nergens toe leiden als we niet eerst ons verspillende leefgewoontes niet aanpassen. Vaak werk het zo dat mensen hun milieu-offers gebruiken als legitimatie voor verspillend gedrag. Zoals bijvoorbeeld het kopen (!) van een zonneboiler om vervolgens 2x zo lang onder de nieuwe regendouche te staan, want het water is toch gratis verwarmd...

    Het probleem zit niet in de CO2-uitstoot maar in het verspillende leefgedrag. Dat CO2 nauwelijks een probleem is blijkt telkens weer als de klimaatgevoeligheid wordt onderzocht, deze naar beneden moet worden bijgesteld. Aanvankelijk rekende men op een temperatuurverhoging van 6°C bij verdubbeling van het CO2-gehalte, inmiddels is dat naar beneden bijgesteld tot zo'n 1,5°C...

  • Dick Meeldijk
    29.03.2016 - 19:14 uur | Dick Meeldijk

    @ Jan Westerik,
    Je hebt helemaal gelijk in wat je schrijft (vind ik) en P. Lomito zal vast wel een andere mening hebben (wat gelukkig ook mag in Nederland).
    Vliegvakanties zijn gewoon te goedkoop maar ook zie ik geen manier om dat te wijzigen hoe goed dat ook voor het milieu zou zijn.
    Ooit zijn de fossiele brandstoffen op en daar moeten we niet ons nageslacht mee opzadelen.
    Het CO2 probleem is tegen die tijd dan daarmee wel gelijk opgelost maar daar moeten we niet op wachten.
    Meer investeren in wind-, zon- en water-energie is hard nodig en inderdaad kunnen we het met windenergie allen niet redden, maar zeker wel met de combinatie van die drie.
    Opslag van energie (en dan niet in accu's) is dan ook hard nodig.
    Gelukkig wordt nu in Nederland al 1 centrale omgebouwd om als buffer te gaan fungeren door energie op te slaan door het om te zetten in ammoniak.
    Grootschalige opslag heeft gewoon te toekomst.
    Heel belangrijk is ook het menselijk gedrag en de houding van "ik kan het betalen dus ik mag het" moet gewoon door wetgeving aangepast worden.

    Of wij ooit nog meemaken dat er een thorium centrale uit het experimentele stadium komt is misschien te hopen, maar zeker niet te voorspellen.
    Op dit moment bestaat er nog steeds geen materiaal dat bestand is tegen de hoge temperatuur in combinatie met de agressiviteit van het zout-medium waarop zo'n centrale draait.
    Daar moeten we gewoon niet op wachten ook al zijn er een paar nadelen aan windenergie (die overigens wél oplosbaar zijn).

  • Jan Westerik
    29.03.2016 - 10:26 uur | Jan Westerik

    Ik begrijp niet dat P. Lomito de aandacht voor CO2-reductie "onterecht" noemt. (Dit doet hij al heel lang en vaak!)
    Het lijkt inmiddels toch wel redelijk vast te staan dat CO2-uitstoot een belangrijke veroorzaker van de mondiale opwarming is. (Hoewel niet de enige!!)
    Wat mij overigens telkens weer opvalt is dat niemand in de hele klimaatdiscussie het heeft over ons (menselijke) gedrag als energieverbruikers.
    We getroosten ons miljarden aan investeringen in windmolenparken ver uit de kust. Maar als ik dan lees dat twee retourtjes Canarische Eilanden dezelfde uitstoot betekenen als het jaarlijkse stroomverbruik van drie nederlandse huishoudens........ tsja, dan gaan we het met elkaar niet redden om onder die 2 graden opwarming te blijven. M.a.w.: We spannen alle paarden achter onze wagens als we dit soort taboe-discussies niet gaan voeren.
    Laat ik direct 1 ding duidelijk maken: Ik misgun niemand een vakantie-reisje naar de Canarische eilanden, maar laten we het er wel over hebben!
    Als alle Europeanen naar Australie vliegen (en terug) en alle Chinezen dringend worden verzocht toch vooral naar de Zaanse Schans en Giethoorn te komen, dan gaat onze aardbol naar de filistijnen!!
    Als we allemaal dagelijks een kwartier willen douchen (Omdat we het wel kunnen betalen) en (bijna) niemand meer de moeite neemt om de was op een wasrekje te drogen te hangen maar iedereen alles in de wasdroger gooit..... Laten we het in ieder geval daar over hebben met elkaar! Wat is nou echt nodig? Ik wil niet terug naar de 19e eeuw, maar feit is wel dat het toenmalige energieverbruik slechts een fractie was van het huidige. Waar ligt het optimum? Als het opwarmingsniveau inderdaad de dramatische vorm ( en snelheid) aanneemt die de wetenschappers ons voorhouden (en ik heb geen redenen om dat in twijfel te trekken zoals P. Lomito) dan ontkomen we m.i. niet aan het herbeoordelen van onze overmatige energie-consumptie.
    (Let's go start with the man in the mirror, zong Michael Jackson ooit)

  • Paul van Deurzen
    29.03.2016 - 09:30 uur | Paul van Deurzen

    Prima reactie van P. Lomito. Met name het aspect van het transport van biomassa d.m.v. grote bulkcarriers die op zware olie varen om vervolgens een groen imago te creëeren, het z.g. Toyota prius effect.
    Een stabiel energienet kan niet zonder grootschalige energie opwek. Inmiddels is in het laagspanningsnet netstabiliteit geen vanzelfsprekendheid meer door de overmacht van zonnepanelen.

  • P. Lomito
    23.03.2016 - 11:22 uur | P. Lomito

    De onterechte focus op CO2-reductie hindert steeds weer de terechte aandacht voor echte milieuproblemen zoals uitputting van grondstoffen, tekorten aan schoon drinkwater en vervuiling van oppervlaktewater/oceanen, bodem en lucht. Daardoor worden allerlei verkeerde keuzes gemaakt zoals het verbranden van biomassa (in plaats van het aanplanten van bomen) zodat de CO2-productie komende decennia juist zal toenemen en belangrijker: er wordt meer luchtverontreiniging veroorzaakt. Bovendien is Nederland te klein om in eigen energiebehoefte te voorzien zodat biomassa uit Canada ingevoerd moet worden met vervuilende schepen.

    De groeiende wereldbevolking en bijbehorende vraag naar energie kan niet bediend worden met energiebronnen met lage energiedichtheid zoals zon, wind en biomassa. Om op termijn van fossiele brandstoffen af te kunnen stappen is er vooral behoefte aan een betrouwbare energiebron met een zeer hoge energiedichtheid zoals olie, kolen en gas maar dan zonder de milieubelasting (!) van die bronnen. Een zeer kansrijke kandidaat is de MSR thorium-centrale die nog enige ontwikkeling behoeft om op grote schaal toegepast te kunnen worden. Maar dan moeten we geen geld en ruimte verspillen aan schijnoplossingen die de genoemde problemen vooral groter maken.

    Dus de komende 10-20 jaar allereerst keihard werken om een geschikte energiebron te ontwikkelen en ondertussen werk te maken van energiebesparing. Het aanpakken van energieverspilling kan gestimuleerd worden door de belasting op energie flink te verhogen (ook voor energie-intensieve industrie) en tegelijk de belasting op arbeid te verlagen zodat industrie concurrerend kan blijven en consumenten niet in energiearmoede worden gedrukt.