​‘Biomassa nodig voor halen duurzame energiedoelstelling’

11.08.2015 | Branchenieuws | 2163 keer bekeken
​‘Biomassa nodig voor halen duurzame energiedoelstelling’

Ondanks alle controverses is het wel degelijk mogelijk en nodig om biomassa te gebruiken voor het behalen van de Nederlandse duurzame energiedoelstelling voor 2020 en daarna. Dat meldt de Wageningse onderzoeker Wolter Elbersen. Hij reageert hiermee op het KNAW-rapport dat biomassa een te geringe rol toedicht in de energietransitie.

Biomassa ligt als grondstof geregeld onder vuur, misschien nog wel meer dan wind- en en zonne-energie. Zo bracht de Koninklijke Academie der Wetenschappen (KNAW)begin dit jaar in januari, op de vooravond van het Kamerdebat over de stand van zaken rondom het Energie-akkoord, een rapport uit dat biomassa wegzet als een te verwaarlozen onderdeel van de energiemix met hernieuwbare energiebronnen. Uit de storm van kritiek die daarop van - niet bij het rapport betrokken - onderzoekers losbarstte, blijkt in ieder geval één ding: biomassa houdt de gemoederen bezig.

Volgens de Wageningse onderzoeker Wolter Elbersen heeft de KNAW op basis van een theoretische analyse conclusies getrokken, maar daarbij een aantal dingen over het hoofd gezien. Elbersen: “Wat de KNAW eigenlijk heeft gezegd is: biomassa is niet efficiënt. Met zonnepanelen haal je 18% efficiëntie en met biomassa maar 1 à 2%, dus moet je biomassa niet gebruiken voor energie die verder concurreert met voedsel. Het probleem daarbij is echter dat wij binnen de termijn waarin wij duurzame energie nodig hebben, alle opties moeten gebruiken. Bovendien laat de KNAW de opties om biomassa wel duurzaam te produceren en benutten totaal buiten beschouwing.”

Biomassa genoeg
Elbersen: “In een eerder rapport hebben wij de Nederlandse beschikbaarheid van biomassa voor elektriciteit en warmte in 2020 geanalyseerd. Daarin hebben wij alle Nederlandse biomassa op een rij gezet. Daaruit blijkt dat wij nog een heleboel biomassa hebben die niet wordt benut, ook zijn er heel veel mogelijkheden om biomassa efficiënter te benutten. Wij hebben in Nederland bijvoorbeeld zo’n vier miljoen ton per jaar aan droogstof uit mest. Methaan die zo spontaan ontstaat moet je meteen benutten voor energie en niet laten ontsnappen, zoals het nu gebeurt. Het is qua broeikaseffect 23 keer zo schadelijk als CO2. Als je die mest benut heb je dus een dubbel effect: het methaan gaat niet de lucht in maar vervangt ook nog eens fossiele brandstof.”

Denkfout
Volgens Elbersen heeft de KNAW een denkfout gemaakt. “De denkfout die de KNAW heeft gemaakt is dat zij suggereren: biomassa is ok, zolang het maar een beetje is en voor toegevoegde waarde wordt gebruikt in de biobased economie, dus als je er bijvoorbeeld chemicaliën van maakt. Nu is het zeker waar dat de logische niche voor biomassa, de productie van chemicaliën en lange afstand transportbrandstof is. Voor elektriciteit en (lage kwaliteit) warmte kun je ook zonne-energie en wind gebruiken. Ook kun je warmte opslaan en nog vele belangrijker: zuiniger met energie zijn. Wat de KNAW overigens ook over het hoofd heeft gezien is dat als wij de toegevoegde waarde van biomassaproducten gaan gebruiken, dat dat ook duurzaam moet. En dat je dus niet in conflict komen met de voedselzekerheid en je zeker moet zijn dat het echt bijdraagt aan vermindering van de broeikasuitstoot.”

Wolter.Elbersen_WUR.jpg
Wageningse onderzoeker Wolter Elbersen: 'Er zijn heel veel mogelijkheden om biomassa efficiënter te benutten' 

Toepassingen
Elbersen: “De huidige vraag naar biomassa voor elektriciteit en warmte mobiliseert biomassa, die op termijn zal worden ingezet voor toepassingen waar je geen zon en wind voor kunt gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan toepassing als biobrandstof voor vliegtuigen of vrachtwagens of chemische toepassingen. Heel veel biomassa wordt nu niet of niet efficiënt benut. Het op een duurzame wijze mobiliseren van de biomassapotentie is juist noodzakelijk voor toepassingen van hogere toegevoegde waarde in chemie, materialen en transport.”

Chemie en transport
“We hebben nieuwe grondstoffen nodig, zoals biomassa in de vorm van houtpellets, die nu voor elektriciteit en warmte worden gebruikt, maar op termijn worden toegepast in de chemie en als transportbrandstoffen,” zegt Elbersen. Volgens de Wageningse onderzoeker zal de rol van biomassa voor elektriciteit en warmte op termijn afnemen. “Daarin hebben zonnepanelen, wind en warmtepompen immers hun niche. De toepassing van biomassa zal verschuiven naar materialen, chemie en langeafstandstransport. Daartoe zijn ook wel degelijk mogelijkheden, daar moet ook meer onderzoek naar worden gedaan.”

Duurzaamheidscriteria
Het blijkt in de praktijk nog best lastig om duurzame biomassaketens op te zetten. Er zijn in het afgelopen decennium duurzaamheidscriteria voor biomassa opgesteld.  Zo kwam in 2007 de Commissie Cramer onder voorzitterschap van de latere minister van Milieu Jacqueline Cramer als eerste met een lijst van zes criteria voor de productie en bewerking van biomassa in energie, brandstoffen en chemie. Deze criteria hadden betrekking op zes thema's: broeikasgasemissies, concurrentie met voedsel, biodiversiteit, milieu, welvaart en welzijn. De criteria dienden later als basis voor de Europese richtlijn voor hernieuwbare energie.

‘Criteria werken prima’
Momenteel adviseert de Commissie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa onder voorzitterschap van Dorette Corbey, waar ook Elbersen deel van uit maakt, de regering over duurzaamheid bij de productie en gebruik van biomassa. Elbersen: “Duurzaamheidscriteria werken in het algemeen heel aardig, al bestaan er ook certificeringssystemen die wel erg slapjes zijn en waar allerlei NGO’s verbolgen over zijn. Maar an sich werken criteria prima binnen de keten, dus vanaf productie tot en met gebruik. Criteria worden wel degelijk goed geïmplementeerd en gecontroleerd. Ook al doe je alles heel duurzaam, je concurreert bijna per definitie om grondstoffen en land. Dit kan indirect tot ontbossing leiden of tot minder voedselzekerheid. De oplossing van dit probleem vergt andere maatregelen dan certificering van biomassaketens alleen.”

Pellets met potentie
Elbersen en zijn collega’s van de Wageningse onderzoekgroep Food en Biobased Research brachten enkele jaren geleden een rapport uit in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij (LNV), waarin zij een duurzaamheidsanalyse maakten voor de Nederlandse pelletketen. Daarin berekenden ze dat er in Nederland plaats is voor een vijftal fabrieken voor de productie van pellets, gemaakt van hout (residuën) die als biobrandstof kunnen worden gebruikt. Voor die studie werd het bedrijf Jalo uit Twente als casus gebruikt, dat een innovatieve technologie heeft ontwikkeld waarbij houtsnippers, verkregen uit landschapshout worden gehomogeniseerd, gedroogd, gereinigd en vervolgens tot pellets, houten staafjes van 6 mm in diameter, worden verwerkt. Het bedrijf kreeg onlangs een vergunning voor het bouwen van een demoplant op het industrieterrein XL in Almelo, met een productiecapaciteit van maximaal 100.000 ton pellets per jaar van lokale houtige biomassa.

Gepatenteerd systeem
Directeur Jan Demmer van Jalo legt uit: “Van landschapshout kun je natuurlijk ook pellets maken, maar door de hoeveelheid bast en dunne takken krijg je normaal gesproken een pellet die een te hoog as-gehalte heeft. Die is daardoor ongeschikt voor normale pelletketels. Wij hebben een gepatenteerd systeem ontwikkeld, waardoor wij in staat zijn om uit deze grondstof een gecertificeerde, betere pellet te produceren die voor elke pelletkachel te gebruiken is. Het levert een geconcentreerde brandstof op die dezelfde gebruikerseigenschappen heeft als aardgas, maar dan CO2-neutraal. Bovendien is het veel goedkoper dan gas, slechts 16 eurocent per kuub in plaats van 60 cent die je voor gas betaalt. Daar kan Poetin niet tegenop!”.

Balans in bodemgebruik
Elbersen ziet aan het concept van Jalo, waarbij snoeihout en landschapshout wordt verzameld voor hergebruik, nog een positieve kant: “Of het om hout, gras of stro gaat, met biomassa is het zo dat als je te weinig achterlaat, de kwaliteit van de bodem achteruitgaat. Maar teveel is ook niet goed. Dat zijn nu juist die factoren die ook in de duurzaamheidscriteria worden meegenomen. En wetenschappers kunnen landschapsbeheerders en boeren, maar ook Staatbosbeheer, Natuurmomenten en Rijkswaterschap, helpen om de juiste afwegingen te maken, voor zowel de korte als de lange termijn.”

Foto: Essent stookt houtpellets mee in de Amercentrale in Geertruidenberg (foto Europoortkringen)

Tekst: Erzsó Alföldy/Redactie Ensoc, 31-jul-15

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (3)

Reageren
  • Derk Reeshofwarmte
    18.08.2015 - 10:36 uur | Derk Reeshofwarmte

    Natuurlijk is Biomassa belangrijk en het goed en met maximale omzetting gebruiken op een hoge tenperatuur voor warmte KAN bijdragen. Wat er alleen nooit wordt bijverteld is dat die warmte veelal wanneer het een warmtenet ingaat zeer inefficiënt wordt gebruikt. Door de achterlijke regels over EPC en het maximaal willen graaien van de warmteleveranciers mag men aangesloten gebruikers minder isoleren en de warmte een theoretisch extreem opwekrendment geven ( tot 3,x gezien ! ) . Dit heeft als gevolg dat van de aan de bron opgewekte energie 50% puur wordt gebruikt om de aarde te verwarmen. Dit is niet duurzaam en ook bij een 'schone' brandstof natuurlijk kansloos.
    Over het bijstoken van houtpellets bij kolen in elektracentrales moeten we beter niet beginnen, pellets uit Canada / Rusland die worden daar drooggestookt met gas of schors voor ze worden verscheept over de halve wereldbol om ze hier naast kolen te verbranden wat lokaal zorgt voor meer uitstoot , slechtere verbranding EN met erg veel subsidie de afhankelijkheid van kolen in stand houdt.

    Biomassa moet zeker een plaats krijgen in de energieketen maar wel daar gebruiken waar het nodig is en hoogwaardig kan worden ingezet. Water opwarmen kan veel schoner via electra uit zon of wind.

    Mooi al die biomassacentrales voor stadsverwarming in de grote steden maar vertel er wel bij dat de helft van de vrachtwagens ( 50 per dag bij den beetje stookunit ) voor NIETS rijd en er in de ketel nauwelijks CO2 wordt bespaart !

  • Rene van Ree
    11.08.2015 - 11:34 uur | Rene van Ree

    Het artikel slaat de spijker op zijn kop. Toepassing van biomassa voor energie mobiliseert enerzijds het noodzakelijke duurzame biomassapotentieel voor toepassing in de chemie en materialen; terwijl het tevens een centrale rol in de BioEconomie zal blijven spelen in de vorm van duurzame transportbrandstoffen in de luchtvaart, scheepvaart en vrachttransport. Agro, proces en post-consumer residuen blijven beschikbasr voor de productie van warmte en elektriciteit daar hoogwaardiger benutting technisch niet mogelijk is, dan wel teveel inspanningen vergt dat dit economisch niet haalbaar is.

  • P. Lomito
    11.08.2015 - 08:42 uur | P. Lomito

    Wat in het verhaal mist is dat biomassa met veel SDE+ subsidie verstookt wordt in kolencentrales. De subsidie wordt hier letterlijk verbrand, er wordt niets dat blijvend/houdbaar is mee gefinancierd of het moet de onvermijdelijke bijdrage aan de staatsschuld zijn.