Wordt elektriciteit steeds goedkoper?

Expertartikelen | 4778 keer bekeken
Wordt elektriciteit steeds goedkoper?

De marktprijzen voor elektriciteit en gas dalen nog steeds. Dat komt onder meer door een groeiend aanbod van energie. Toch blijft het rendabel om energie te besparen, meldt Eric van Velthuizen.

Tekst: Eric Velthuizen

Wie de prijsontwikkeling van de commodity’s elektriciteit en aardgas volgt, kan het niet zijn ontgaan. Iedere keer denk je, lager kan niet. Maar, de prijzen staan nog steeds onder druk. Onderstaande grafiek geeft de ontwikkelingen van de gemiddelde prijzen over de laatste jaren weer[1]:

prijzen gas elektra 2012-2017.jpg

Op deze grafiek is veel aan te merken. Het geeft geen inzicht over de periode 2008 – 2012, die wordt gekenmerkt door een extreme stijging en daling. Die piek werd veroorzaakt door toestroom van kapitaal tijdens de kredietcrisis, dat de prijs opdreef; dit is daarom buiten beschouwing gelaten. De grafiek biedt eveneens geen inzicht in de het huidige stabiele niveau. Maar wat zegt het dan?

Om die vraag te beantwoorden moet worden gekeken naar groei van het Nederlandse fossiele en duurzame productiepark, de groei van buitenlandse duurzame productiepark, het effect van energiebesparing, schalieolie en –gas, de ontwikkelingen bij de handel in emissies (ETS), de subsidies en het salderen van energiebelasting. Bij aardgas tellen de relatief warmere winters van de laatste jaren mee. De ontwikkeling van de economie speelt een rol. Echter, gezien het gegeven dat de Nederlandse economie groeit, was een stabilisering op een hoger niveau aannemelijk geweest.

Energie in overvloed
Aan het begin van deze eeuw is besloten tot de bouw van enkele kolencentrales in Nederland. Tegelijkertijd is de overheid begonnen met het stimuleren van duurzame productie, zowel centraal als decentraal. Die stimulering is nog groter in de ons omringende landen, met name Duitsland spant de kroon. Omdat duurzaam voorrang krijgt, en omdat de subsidiesystemen het toelaten, wordt deze duurzame energie tegen elke prijs verkocht. Dit effect is vooral bij elektriciteit zichtbaar. Het uitfaseren van kern- en kolencentrales en de afbouw van de gaswinning in Groningen heeft tot nu toe nauwelijks effect op de ontwikkeling van prijzen. Ook aardgas is er in overvloed. Het aantal bergingen in Europa neemt toe. De gasopslagen zijn allemaal goed gevuld, waardoor een prijsdrukkend effect ontstaat.

Energiebesparing telt mee
Ikzelf ben een groot voorstander van energiebesparing; hier valt de grootste winst te behalen. En dat is precies wat veel consumenten en bedrijven doen. Naast de installatie van zonnepanelen worden in grote volumes led-lampen en energiezuinige apparaten aangeschaft. De Europese overheid doet daar een schep bovenop. Het uitfaseren van de gloeilamp was nog maar het begin; de verplichte absolute energiebesparing krijgt gestalte en zal het energieverbruik verder doen dalen. Maar gaat het energieverbruik harder dalen dan de productiecapaciteit of andersom?

Olie, gas en kolen
Het lukt de OPEC en andere olie- en gasproducerende landen maar niet om op een lijn te komen. De strategie van Saoedi-Arabië om schalieolie uit de markt te drukken heeft vooralsnog niet gewerkt. Alhoewel de eerste signalen van afname van de schalieolie en –gas zichtbaar zijn, zal het effect beperkt zijn. De producerende landen hebben de opbrengst hard nodig om hun bewoners te voeden, het stimuleren van de economie of om oorlogen te voeren. Het vooruitzicht dat de voorraden in de toekomst onder druk van duurzaam nog minder waard worden zal eerder tot meer dan tot minder productie leiden. Veel olie en gas wordt gebruikt voor de productie van kunststoffen, basischemicaliën of brandstoffen. Bij de productie van kunststoffen en basischemicaliën wordt nu de bioraffinage geïntroduceerd. Plastic tasjes zijn alleen tegen betaling nog te verkrijgen. Maar bij vervoer? Volkswagen heeft met sjoemelsoftware onbedoeld de elektrische auto een grote impuls gegeven. De wereldvoorraad kolen is enorm. Fossiele brandstoffen raken niet op, nooit.

Subsidies en salderen
Subsidies en salderen geven de energietransitie een enorme impuls. Het maakt de bouw van enorme windparken mogelijk en maakt van consumenten prosumenten. Het ongestraft kunnen leveren en terugleveren drijft de negatieve spiraal steeds harder aan. Meer subsidies leiden tot een grotere onrendabele top en hinderen de introductie van innovaties, zoals opslagsystemen of nieuwe leveringsproducten. Leveranciers wensen nu een capaciteitsvergoeding en netbeheerders staan voor voor een grote uitdaging bij het investeren in de netten. De kosten blijven gelijk of nemen toe; de inkomsten dalen. Inmiddels is duidelijk dat een ongebreidelde uitbreiding niet wenselijk is. Er wordt voorzichtig gesproken over het beperken van het salderen. Daarmee ontstaat een tweede vraag; wordt het subsidiëring en salderen beperkt of in stand gehouden? In het laatste geval is er feitelijk sprake van een uitbreiding want de uitgaven nemen toe.

Door de twee vragen te combineren ontstaan vier mogelijkheden:

matrix subsidie balans.png

Voor de korte termijn is een verdere daling van de productiecapaciteit niet te verwachten. Tenzij er wordt gesneden in de capaciteit van warmtekrachtkoppeling (wkk) en warmtekrachtcentrales. Het opgestelde vermogen na uitfaseren van alle kolencentrales weegt niet op tegen de uitbreidingsplannen van wind en zon. Tel daar alle lokale installaties maar eens bij op. Voor de langere termijn is dat zeker te verwachten.

Energiebesparing kent een andere cyclus. Het laaghangende fruit is met een aantal jaren wel geraapt. Vanaf dan wordt het lastiger. Op de korte termijn zal het energieverbruik sneller dalen dan de productiecapaciteit. Na verloop van tijd zal het omgekeerd zijn. Het komt dan aan op aanpassing van persoonlijk gedrag of over het laten overrulen door slimme software.

Kosten Energiewende
De kosten van de Energiewende nemen toe; ook in Nederland. De situatie wordt op termijn onhoudbaar. Het is nu al zo dat de kosten voor de aan energieverbruik gerelateerde belastingen hoger zijn dan de commodity zelf. De roep om aanpassing in Nederland en daarbuiten wordt luider, en zal mijns inziens op termijn worden gehonoreerd. Dan speelt nog de aanpassing van ETS; vanaf het begin teveel rechten, teveel beschermen van nationale belangen en te weinig samenhang met andere EU-regelgeving of teveel gesegregeerd beleid. Daling van het fossiele energieverbruik doet het overschot aan rechten toenemen. Maar een snelle aanpassing is niet te verwachten.

Wat doet de energieprijs?
Voor de korte termijn is waarschijnlijk scenario 3 van toepassing; voor de langere termijn scenario 1. In scenario 3 blijft de prijs laag, en kan misschien nog wel verder dalen. De onwenselijke neveneffecten van de toename aan duurzame productie-eenheden, zoals de kosten die worden veroorzaakt door de onvoorspelbaarheid worden gesocialiseerd. Ik verkondig al sinds jaar en dag de volgende stelling: de prijs daalt naar het absolute minimum, belastingen stijgen oneindig. De daling van de energieprijs is de afgelopen jaren deels genivelleerd door de stijging van de energiebelasting. Daarentegen is een extreme stijging niet meer te verwachten.

Voor de langere termijn, scenario 4, komen productie en afname meer in balans. Door de afbouw van subsidies, het salderen en het doorschuiven van de kosten naar de veroorzaker zullen de kosten stijgen bij diegene die daar niet op inspeelt. Het afnemen op dure uren, zowel spot als onbalans, kan vreemde effecten brengen. Daarentegen is het een kans voor diegene die daar slim op inspeelt.

Energiebesparing blijft rendabel
Terugkomend op de vraag ‘Wordt elektriciteit steeds goedkoper?’. Dat kan voor de korte termijn absoluut zo zijn, waarbij een deel van de daling teniet wordt gedaan. Voor de langere termijn is dat niet zeker; een hoger niveau is mogelijk en aannemelijk. Vooral voor diegene die zich niet bewust is van de dure uren of zijn gedrag. Diegene die denkt dat energiebesparing voorlopig niet rendabel is moet ik teleurstellen. Die besparing gaat verder dan alleen de factuur van de leverancier.

Over de auteur
Eric Velthuizen is directeur van de Stichting Energie Inkoop Metalektro (STENIM) bij FME. Daarnaast werkt hij sinds 2011 als zelfstandig manager van Tellus Consultancy & Development, waarbij hij mkb-bedrijven ondersteunt met afval, emissies en energie. Velthuizen deed een Master of Energie (MBE) aan de TU Delft, waarbij hij een haalbaarheidsstudie uitvoerde naar de omzetting van biomassa in energie bij Schiphol. Hij heeft ook gewerkt als manager bij het Afval Energie Bedrijf in Amsterdam, als sales manager bij Powerhouse en als adviseur afval, emissies en energie bij Schiphol.

Disclaimer
Dit artikel is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. De auteur wijst echter alle aansprakelijkheid bij voorbaat af.


[1] Gemiddelde (baseload) noteringen IceEndex jaar voor levering

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (5)

Reageren
  • 23.11.2016 - 10:40 uur | Henk Daalder

    De energiemarkt MOET de kosten van CO2 uitstoot gaan verrekenen. Verstandige bedrijven doen dit al bij hun energie inkoop.
    Maar de overheid, is markt meester op de energiemarkt, en moet dit reguleren.
    Stoppen met SDE subsidie waar dat kan.
    Salderen, de openbare weg voor stroom, in stand laten, en duurzame burgers geen huisarrest geven.
    Het beste is of een CO2 heffing voor alle import waar hier of elders CO2 uitstoot van was in het land van herkomst of komt.
    Bijvoorbeeld 50 tot 200 EUR per ton
    Of de nu beste techniek BAT, verplicht te stellen. CCS2 is BAT
    50 EUR is voldoende om alle centrale CCS2 te laten toepassen. CCS2 is een mooi export product voor Nederland, er zijn 3000 centrales in de wereld. Die moeten allemaal klimaat neutraal worden om de wereld, en Nederland te redden van het klimaat probleem.
    200 EUR per ton is de echte prijs van CO2 uitstoot.

    CCS2 vangt de CO2 af en fixeert het gas tot een vaste stof. dat gebeurt door het met bijvoorbeeld het mineraal Olivijn te laten reageren.
    Daarvoor is een Gravity Pressure Vessel nodig.
    Zie
    http://www.duurzamebrabanders.nl/blog/2015/11/kolencentrales-moeten-verplicht-ccs-krijgen-wereldwijd-cop21/

  • P. Lomito
    19.04.2016 - 12:30 uur | P. Lomito

    Extreme prijsschommelingen kunnen voorkomen worden door de invoeding van onregelmatige energiebronnen te dempen, d.w.z. de mate van invoeding te beperken tot de hoeveelheid stroom waar vraag naar is op het net. Eigenaren van windmolens of zonnepanelen moeten dan zelf eventuele overschotten benutten via direct verbruik of opslag. Met stroomdiftar kan de lokaal opgeslagen stroom dan alsnog ingevoed worden als het aanbod van hernieuwbare stroom lager is dan de vraag naar netstroom.

    Essentie is dat overtollige duurzame stroom niet onbeperkt op het net gedumpt kan worden zoals nu het geval is. Naarmate er meer zonnepanelen/windmolens komen wordt deze toegangsbeperking belangrijker.

    Gelukkig wordt in 2020 een einde gemaakt aan de salderingsregeling en kan dankzij de uitrol van de slimme meter een begin gemaakt worden met stroomdiftar zodat iedereen betaalt voor de werkelijke waarde van stroom en ook betaald krijgt voor de werkelijke waarde van duurzame stroom.

  • 19.04.2016 - 09:24 uur | Eric Velthuizen

    Wanneer vraag en aanbod niet op elkaar zijn afgestemd, of wanneer de (duurzame) productie boven- of onder verwachting produceert, kan de prijs extreem stijgen of dalen. De rekening valt dan hoger uit of opbrengst wordt lager. Stel het waait nauwelijks in plaats van de voorspelde windkracht 5. Dan moet er door andere installaties worden bijgeleverd. In het ergste geval wordt noodvermogen aangesproken. Die situatie kan leiden tot extreme prijsverschillen op uur en kwartierbasis. Hetzelfde geldt in het geval van overproductie en niemand wil of kan afregelen.

  • Mario Berends
    19.04.2016 - 09:08 uur | Mario Berends

    In de alinea over energie afnemen op dure uren, van spot en onbalans:
    Welke 'vreemde effecten' bedoel je ?

  • P. Lomito
    15.04.2016 - 11:42 uur | P. Lomito

    Energiebesparing op elektrische apparaten / verlichting door het vervangen met energiezuinige varianten kan wel laag fruit genoemd worden. Heel simpel door enkel apparaten te vervangen die toch al aan vervanging toe zijn. Dat duurt misschien 5-10 jaar maar dan heb je de belangrijkste stroomverbruikers in huis wel gehad.

    Maar er valt veel méér te besparen op stroomverbruik. Zo kunnen wasmachine en vaatwasser voorzien worden van hotfill waarmee warm water wordt afgenomen van de gasketel. Deze apparaten zijn dan voorzien van 2 wateraansluitingen. Verder kan het gebruik van de inductiekookplaat (is al zuinig) beperkt worden door een moderne hooikist (geïsoleerde kist) in te bouwen in de keuken. Na het koken/braden van het gerecht kan deze gegaard worden in de hooikist.

    De grootste energiebesparing is echter mogelijk op het gasverbruik, d.w.z. door de woning goed te isoleren (minstens Rc van 6 voor gevels en vloer en 8 voor dak, HR++ beglazing of beter), door de luchtdichting van de woning te verbeteren en door het ventilatiesysteem te vervangen door balansventilatie met warmteterugwinning. Het gasverbruik voor warm tapwater kan gehalveerd worden door een waterbesparende douchekop te plaatsen.

    Investeringen in zonnepanelen, zonneboilers en warmtepompen zijn niet rendabel maar kunnen wel gekozen worden als bovenstaande zaken eerst in orde gemaakt zijn om het energieverbruik verder te verlagen.