Visie gevraagd

Expertartikelen | 1554 keer bekeken
Visie gevraagd

De overheid probeert met het energieakkoord een gebrek aan visie te verstoppen achter een grabbelton van afspraken, schrijft Hamilcar Knops in zijn column. ‘Durf te kiezen. Schep duidelijkheid. De planning en de daden komen dan vanzelf wel.’

Tekst: Hamilcar Knops

‘Ik worstel en kom boven’ – dit is de bekende wapenspreuk van Zeeland. Het verwijst naar de eeuwenlange strijd tegen het water. Maar na de watersnood van 1953 besloot men dat het nu maar eens afgelopen moest zijn. Geen terugkerend geworstel meer, maar zodanige bescherming tegen het water dat een nieuwe watersnood voorkomen wordt. Het Deltaplan was geboren. Stap voor stap is het uitgevoerd en tot nu toe heeft het Zuidwest-Nederland beschermd tegen het water.

Nationale sport
Die daadkracht inspireert. Want met grote regelmaat duikt de term ‘Deltaplan’ op in beleidsland. Plannen maken is immers onze nationale sport. Voor een probleem met enige omvang wordt vaak een ‘Deltaplan’ opgesteld.

Maar nieuwe Deltawerken zien we eigenlijk nooit meer. De ‘praatkracht’ van onze plannen leidt immers meestal nauwelijks tot daadkracht. Zo beschouwd zijn de Deltawerken eigenlijk heel on-Nederlands.

Typisch Nederlands
Het sluitstuk van de Deltawerken, de Stormvloedkering in de Oosterschelde, is wel typisch Nederlands. Die is meestal open, maar kan toch dicht. Iedereen moest te vriend gehouden worden: bescherming tegen het water moest gecombineerd worden met bescherming van de natuur. Maar dat ging wel tegen een heel hoge prijs.

De voorbeelden liggen voor het oprapen. Tunnels voor de HSL onder het groene hart, terwijl dat extra geld beter in een goede trein gestoken had kunnen worden. Zestig (!) jaar bakkeleien over de A4 tussen Delft en Rotterdam. Uiteindelijk komt die er, maar dan had men ‘m toch beter al eerder kunnen aanleggen?

'Praatkracht van onze plannen leidt meestal nauwelijks tot daadkracht.'

Planning zonder visie
De Nederlandse overheid lijdt aan ‘planning zonder visie’. Plannen genoeg: road maps, Deltaplannen, convenanten, akkoorden. Maar een duidelijke keuze waar het heen moet, wordt door de overheid bijna nooit gemaakt.

Kijk maar naar de energiesector. Centraal staat daar nu het ‘energie-akkoord’. Maar daarbij hield en houdt de overheid zich bewust aan de zijlijn. De overheid probeert een gebrek aan visie te verstoppen achter een grabbelton van afspraken.

Kip-of-ei probleem
Eén voorbeeld: er zijn verschillende opties voor schonere mobiliteit, zoals auto’s op gas, biobrandstof, waterstof of elektriciteit. Allemaal kampen ze met eenzelfde kip-of-ei-probleem: zonder infrastructuur om te tanken of op te laden koopt niemand zulke auto’s, maar zonder auto’s komt er geen infrastructuur. Het zou burgers, bedrijven (en overheden) helpen als de centrale overheid een duidelijke keuze zou maken. Dan kan iedereen zich daarop focussen. Maar dat gebeurt dus niet: de overheid doet van alles wat en bereikt daarmee tot nog toe vrij weinig.

'In de markt moet men wel kiezen. Anders ga je failliet.'

V&D of Bijenkorf
Nederland lijkt intussen erg op de V&D: we hebben en doen ongeveer alles, maar niemand weet precies waar we voor staan. Laat staan waar we voor gáán. Wie de belabberde toestand van V&D ziet, weet waar dat toe kan leiden.

Met Bijenkorf gaat het inmiddels beter. Dit bedrijf heeft een duidelijke keuze gemaakt voor luxe. In de markt moet men wel kiezen. Anders ga je failliet. Dat geldt ook bij maatschappe­lijke organisaties. Als zo’n organisatie niets meer te bieden heeft, dan haken leden of donateurs af.

Meer visie graag
Wat onze overheid nodig heeft is iets meer visie. Durf te kiezen. Schep duidelijkheid. De planning en de daden komen dan vanzelf wel. Met als onze nieuwe wapenspreuk: ‘Luctor sed eligo’: ‘Ik worstel, maar ik kies!’

Foto: De Oosterscheldekering is een hoogstandje van de Deltawerken (foto Rijkswaterstaat)

Over de auteur:
Hamilcar Knops is senior adviseur bij de Adviesraad voor Wetenschap, Technologie en Innovatie (AWTI). Hiervoor werkte hij als onderzoeker aan de TU Delft.  Hij houdt zich bezig met beleid en regelgeving voor een innoverende energiesector. Knops studeerde natuurkunde en rechten aan de Universiteit van Leiden, waarna hij promoveerde in Delft op een ontwerp voor de regelgeving voor een betrouwbare elektriciteitsvoorziening in de EU. Hij werkte ook acht jaar voor het wetenschappelijk bureau van het CDA. Tevens is hij docent voor de stichting Post Hoger Onderwijs Energiekunde (PHOE).


Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (4)

Reageren
  • P. Lomito
    01.07.2015 - 23:47 uur | P. Lomito

    Met het besluit van Eneco om niet langer mee te werken aan de realisatie van het Energieakkoord als reactie op de verplichte splitsing van energieproductie en netbeheer is de deconfiture van het Energieakkoord dichterbij dan ooit. Het zou ook tijd worden want het Energieakkoord staat een werkelijk duurzame energietransitie in de weg.

  • Hans de Wit
    30.06.2015 - 10:13 uur | Hans de Wit

    Goed artikel en m.i. een juist conclusie. Ik ben zeker niet verbaasd over de uitkomst en ook niet over de uitspraak van de rechtbank inzake Urgenda versus de Staat der Nl. Energie- en klimaatmaatregelen zijn best uitvoerbaar, ook financieel, maar de wil bij ons kabinet ontbreekt.
    En dat de burger (de generatie na mij), last zal hebben van een overheid met gebrek aan visie is een trieste uitkomst.
    Ik hoop dat het nog niet te laat is voor echte keuzes en maatregelen.

  • P. Lomito
    26.06.2015 - 11:42 uur | P. Lomito

    Inmiddels zijn we enkele dagen verder en heeft de rechter uitspraak gedaan in de zaak van Urgenda tegen de staat waarbij de staat gesommeerd wordt geen afwachtende houding aan te nemen maar te zorgen dat binnen 5 jaar een CO2-reductie van 25% gerealiseerd gaat worden. De staat heeft nog de mogelijkheid tot hoger beroep maar gezien de slappe houding tijdens de behandeling valt te verwachten dat de overheid niet van plan is om in hoger beroep te gaan. Met deze uitspraak op zak kan zonder gezichtsverlies het Energieakkoord opengebroken worden en verder gegaan worden met een nieuw energiebeleid dat niet alleen de nieuwe doelstelling kan halen maar waarmee vooral de vele fouten in het Energieakkoord ongedaan gemaakt kunnen worden:
    - beëindigen subsidiëring van kolencentrales via bijstook biomassa en warmtenetwerken
    - doelstelling 25% reductie uitwerken per sector (woningen/MKB, industrie, transport en landbouw) en per sector financieren in plaats van alle kosten op uitsluitend de woningsector te leggen
    - maatregelen selecteren op basis van efficiency om de maatschappelijke kosten zo laag mogelijk te houden.

  • P. Lomito
    24.06.2015 - 11:38 uur | P. Lomito

    Het ontbreekt eenvoudig aan een goed doordacht energiebeleid dat enerzijds rekening houdt met de behoefte aan goedkope energie zodat huishoudens aan de onderkant van de maatschappij niet financieel in de knel komen en bedrijven hun productiekosten laag kunnen houden, en anderzijds de basis legt voor een geleidelijke energietransitie volgens de stappen van de Trias Energetica.

    Op beide punten gaat het fout met het nu uit te voeren Energieakkoord: in plaats van eerst het energieverbruik in te dammen door energieverspilling tegen te gaan en energie-efficiency te verbeteren wordt nu in hoog tempo geïnvesteerd in weinig efficiënte duurzame opwekking waardoor de energiekosten van eindgebruikers de pan uitrijzen. De energieverspilling wordt dus verduurzaamd met hoge maatschappelijke kosten.

    Gezien de omvang van die maatschappelijke kosten (50-70 miljard) valt te verwachten dat over enige tijd een parlementaire commissie zal gaan onderzoeken hoe dit debacle ooit heeft kunnen plaatsvinden. Uiteraard nadat het kalf volledig verdronken is...