‘Stroomopslag is verkeerde afslag’

Columns | 5833 keer bekeken
‘Stroomopslag is verkeerde afslag’

Het pleidooi voor decentrale energie en autarkie oogt sympathiek, maar het blokkeert de overgang naar een duurzame energievoorziening, schrijft Rob Kemmeren in een column voor Ensoc. 'Opslag van elektriciteit is niet essentieel voor de energietransitie'.

Tekst: Rob Kemmeren, oorspronkelijk geplaatst op 24-3-2015.
Speciaal voor de zomer heeft Ensoc haar beste artikelen er weer bijgepakt en opnieuw geplaatst
.

Decentraal is hip en bekt lekker. Jan Rotmans, de Cassandra van de nieuwe tijd, stelt in zijn nieuwjaarstoespraak: "Allereerst kantelt de samenleving van een centraal aangestuurde, top-down samenleving naar een decentrale, bottom-up samenleving. Het centrale energiesysteem zal veranderen, als gevolg van disruptieve en duurzame technologieën (wind, zon, energieopslag) en burgers die het lot in eigen hand nemen" (1). Ewoud van der Koogh, iets bescheidener, beweert in het Ensoc Magazine van december 2014 over autarkie dat "een volledige onafhankelijke opwekking van energie door plaatselijke opwekkers, zonder connectie met een centraal systeem, een essentiële voorwaarde is voor een goede transitie naar energie uit circulaire bronnen".

Systeemdenken
Het pleidooi voor decentrale energie en autarkie irriteert mij mateloos. Het oogt sympathiek, maar is bij nadere beschouwing irrationeel. Hiermee wordt precies de verkeerde afslag genomen, waardoor de transitie naar een duurzame energievoorziening blokkeert. Duurzaamheid vraagt namelijk om systeemdenken, grootschaligheid en connectiviteit. Wind en zon zijn volledig duurzaam, maar hebben belangrijke nadelen. Het aanbod is onregelmatig en sluit niet aan op de vraag. Er zijn grote oppervlakten nodig de energie 'in te vangen' en er is enorme infrastructuur nodig om de juiste hoeveelheid elektriciteit op het juiste moment op de juiste plaats te krijgen. Twee studies wil ik hierbij citeren.

Netwerken
Ten eerste een studie van Agora, een belangrijk Duits onderzoeksinstituut dat regelmatig over de Energiewende publiceert. Agora stelt dat een volledig duurzaam elektriciteitsvoorziening op basis van wind en zon mogelijk is, en geeft hiervoor twaalf inzichten (2). De belangrijkste hiervan zijn:

1)Grootschalige netwerken op Europees niveau zijn essentieel.
2)Opslag van elektriciteit is onnodig. Netwerken, op Europees niveau georganiseerd en in combinatie met vraagmanagement, bieden voldoende flexibiliteit om de variabiliteit van wind en zon op te vangen. Een bekend voorbeeld van vraagmanagement is de koelkast. Deze kan dieper gekoeld worden bij een overschot aan stroom, en kan een hogere temperatuur aan bij een tekort aan stroom. Hierbij pleiten de onderzoekers overigens voor grootschaligheid. Het is veel efficiënter om hetzelfde mechanisme toe te passen op grote koelinstallaties. De auteurs stellen dat 'gemakkelijke' grootschalige toepassingen prioriteit hebben boven het eindeloos complexe aansturen van kleinschalige, decentrale systemen.

Overcapaciteit
Ten tweede wil ik wijzen op een studie gepubliceerd in de Journal of Power Sources (3). Amerikaanse wetenschappers onderzochten of het noordwesten van de VS in 1999-2002 volledig met wind, zon en enige opslag van elektriciteit voorzien had kunnen worden. Dat bleek mogelijk als aan twee voorwaarden was voldaan. Ten eerste had een drievoudige overcapaciteit moeten worden gebouwd ten opzichte van de piekcapaciteit, en ten tweede was een groot netwerk noodzakelijk om tekorten en overschotten uit te wisselen. De mogelijkheid van opslag had het aandeel duurzaam vergroot, maar was niet essentieel. Vraagmanagement is in deze studie niet onderzocht.

Conclusie
Het energiesysteem (of preciezer gezegd: het elektriciteitssysteem) zal de komende jaren veel complexer worden. Netwerken spelen hierbij een essentiële rol. Autarkie is inefficiënt en vertraagt de snelheid waarmee duurzaamheid kan worden bereikt. Met elektriciteitsopslag nemen we de verkeerde afslag.

[1] Nieuwjaarstoespraak Jan Rotmans, 6 januari 2015 in Pakhuis de Zwijger, Amsterdam
[2] Agora, 12 Insights on Germany's Energiewende, February 2013
[3] Cory Budischak, DeAnna Sewell, Heather Thomson, Leon Mach, Dana E. Veron, Willett Kempton Corrigendum to "Cost-minimized combinations of wind power, solar power and electrochemical storage, powering the grid up to 99.9% of the time" J. Power Sources 225 (2013) 60–74.

Over de auteur:
Rob Kemmeren werkt bij de gemeente Amsterdam als beleidsmedewerker businesscontroll. Hij studeerde bestuurskunde aan Universiteit Twente, waarna hij als beleidsmedewerker werkte voor gemeente Haarlem, de Fietsersbond en de PvdA in het Europarlement. Vanaf 1998 werkt hij voor de gemeente Amsterdam, waaronder negen jaar als projectleider stadswarmte en –koude. Hij schreef dit artikel op persoonlijke titel en exclusief voor Ensoc.

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (42)

Reageren
  • David Dirkse
    18.08.2015 - 12:13 uur | David Dirkse

    @ Ignace Boreel de Mauregnault
    Dank voor uw reactie.
    Er is nog voor tienduizenden jaren brandstof voor kerncentrales. (bron: o.a. prof. Kloosterman, TU Delft)
    Dankzij kernenergie kunnen wij in de toekomst duurzamer leven dan ooit tevoren.
    Zoekt u eens op het web met termen "thorium" en MSR (molten salt reactors)
    Dit type haalt 70 * meer power uit bestaande voorraden, het afval is 1 duizendste deel en dat blijft maar een paar honderd jaar gevaarlijk.
    En wie weet lukt het straks om compacte fusiereactoren te bouwen. De zon op aarde!
    Kortom, met het opheffen van de demonisering van kernenergie voorzie ik een nieuwe industriële revolutie met plenty goedkope energie. Daar kunnen we de maatschappij en de aarde beter en mooier mee maken.
    Dankzij fossiele brandstoffen heeft een overbevolkt land als het onze nog prachtige natuur. Dankzij fossiele brandstoffen kennen wij een maatschappij die humaner is met meer vrijheid voor allen dan ooit tevoren.
    Energie is de basis en voorwaarde voor alles. Leven is aanpassen. Geen- of onvoldoende energie vermindert het aanpassingsvermogen en maakt kwetsbaar. (zou de zandsuppletie bij Petten met windmolens gerealiseerd kunnen worden?)
    Waarschijnlijk zitten we in 2050 in een kleine ijstijd, veel verschijnselen wijzen daar op. Dan is veel meer energie nodig. Ook komt er eens weer een echte ijstijd met temperaturen die gemiddeld 10 graden lager zijn.

  • Ignace Boreel de Mauregnault
    18.08.2015 - 11:19 uur | Ignace Boreel de Mauregnault

    Met de pragmatische insteek van de heer David Dirkse is mijn voorspelling dat de wal het schip zal keren en dat wij dan in een door hem gevreesde stukken minder welvarende samenleving terecht zullen komen. Het levensgeluk van de Middeleeuwen werd overigens meer door de economische en rechtsorde bepaald dan de stand van de energietechniek.

    Wanneer het impliciete uitgangspunt bij de heer David Dirkse is dat gedragsverandering ongewenst is en inleveren van welvaart al helemaal uit den boze is, dan blijven we bij elke energieproductietechniek een wissel op de toekomst trekken. Er wordt een Jules Verne achtige out-of-the-box oplossing gezocht, maar voor de zekerheid klampen wij ons vast aan onze huidige axioma's. Dan bevinden de meeste oplossingen zich achter onze blinde vlek. Dus daar doet de heer David Dirkse de volgende generaties zeker tekort.

    Overigens ben ik ook voor verder onderzoek naar en toepassing van kernenergie. Het schaadt het milieu veel minder dan kolenmijnen, het laat eco systemen en bio diversiteit niet instorten,en het aantal doden door kolomenmijnen is ook het 100-voudige dan dat van straling. Maar het is niet duurzaam, want er is nog voor max 50 jaar uranium. Het kan een onderdeel van de transitie zijn, als we maar vooral blijven onderzoeken hoe we zo veel mogelijk en zo goedkoop mogelijk werkelijk duurzame energie kunnen produceren.

    U heeft het al in de gaten, net als elke energie discussie begint ook deze inhoudelijk en verwordt het al snel tot een crossfire van emotionele standpunten.

  • David Dirkse
    18.08.2015 - 10:02 uur | David Dirkse

    @Frank Spruit
    Streven naar duurzaamheid lijkt mij een ethische plicht.
    Maar tevens stellen we vast, dat onze welvaart het gevolg is van de niet duurzame leefwijze van onze (voor) ouders. Altijd werd meer hout gekapt, turf gestoken , kolen gedolven, olie en gas opgepompt dan de natuur aanvulde. In 1600, bij minder dan 10% van het huidige inwonertal, was Nederland al kaal gekapt. Hadden onze voorouders wel duurzaam geleefd, dan was de stoommachine er nooit gekomen, geen industriële revolutie, geen chemie, computers etc etc. Het door u gebezigde duurzaamheidsideaal is dus verre van realistisch.
    Over zon en wind kunnen we kort zijn: die leveren nooit voldoende energie om onze maatschappij in stand te houden en is , uit humaan oogpunt, dus helemaal niet duurzaam. Over het balanceren van vraag en aanbod hoeven we ons dus niet druk te maken.
    Er staat ons maar één ding te doen en dat is genoeg betaalbare energie opwekken zodat onze kinderen dezelfde welvaart als wij kunnen genieten.
    Er is naar de huidige inzichten maar één bron waar dat van is te verwachten: kernenergie. De nadelen zullen we technologisch moeten verhelpen of voor lief moeten nemen. Anders wacht ons na het fossiele tijdperk totale ineenstorting en terugkeer naar de middeleeuwen.

  • Frank Spruit
    17.08.2015 - 12:16 uur | Frank Spruit

    Het verhogen van het aandeel duurzame energie vraagt een oplossing om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen. Dit kan door het koppelen van meer producenten en verbruikers middels het uitbreiden van de koppelnetten of door het toepassen van energie-opslag of door reserve productiecapaciteit (bijvoorbeeld biomassacentrale) of door een combinatie hiervan. Zoals Rob Kemmeren stelt, is er wel opslag nodig. Hij stelt voor dit met vraagmanagement te doen waarbij bijvoorbeeld koelkasten ingezet kunnen worden. De keuze tussen grotere koppelnetten, energieopslag en/of reservecapaciteit en de keuze van welke systemen worden toegepast, zijn afhankelijk van verschillende factoren zoals: energie-efficiëntie, kosten, betrouwbaarheid, flexibiliteit, duurzaamheid en emotie. Het oneindig vergroten van de koppelnetten brengt bijvoorbeeld een steeds hogere kosten en een steeds lager energierendement met zich mee. De energietransitie bestaat dus niet uit de keuze van welke techniek nu als beste wordt gezien, maar uit het omvormen van de markt naar een markt waarbij het mogelijk is te bieden op netkoppeling, opslag en reservecapaciteit. De markt bepaalt dan zelf welke optie zij kiest (op basis van de relevante factoren). De aanbieders van opslag mogen dan zelf bepalen of ze hun koelkast, Prius of accu daarvoor inzetten.

    In het artikel en de reacties wordt veel over windenergie gesproken. Als het onbalansprobleem is opgelost, zal zonne-energie steeds aantrekkelijker worden. Fossiele energie is er nog aardig wat, maar het zal wel duurder worden. Zonne-energie zal steeds aantrekkelijker worden. En het aandeel zonne-energie kan nog behoorlijk worden uitgebreid, gezien de vele lege daken.

    David Dirkse vindt zonne-energie een terugkeer naar de middeleeuwen. Ik vindt kernenergie en kernfusie een terugkeer naar het fossiele tijdperk: graaien, opmaken en na ons de zondvloed. Kernenergie en kernfusie zijn per definitie niet duurzaam. Ze zetten materiaal om en veranderen daarmee de samenstelling van de materie in ons planeetsysteem. Los daarvan zijn er nog andere zwaarwegende nadelen zoals veiligheid en radioactief afval. Zonne-energie daarentegen is duurzaam, goed inpasbaar en onuitputtelijk. Op kernenergie na, komt alle energie van de zon, ook de fossiele brandstoffen. Waarom zouden we de zonne-energie niet direct met een hoger rendement inzetten?

  • David Dirkse
    05.08.2015 - 18:27 uur | David Dirkse

    Windmolens en zonnepanelen brengen het feodale tijdperk terug met welvaart (energie) voor enkelen ten koste van velen. Die trend is al een beetje zichtbaar met de verhoogde energierekeningen. Geld gaat van "arm" naar "rijk" . Van niet - naar wel zonnepaneel bezitters.
    Vroeger konden de schepen bij windstilte niet uitvaren, straks rijdt de intercity alleen boven windkracht 4. Beneden windkracht 3 hoeft niemand zijn bed uit te komen want er werkt helemaal niets. Kortom, wij bevinden ons dan in het tijdperk van voor de stoommachine. Wel lekker lange schoolvakanties om de oogst binnen te halen. Straten vol paardenpoep. Alle bomen in het land illegaal gekapt. De natuur is bij armoede altijd het eerste de klos.
    Ik gok, dat er geen of nauwelijks energietransitie plaatsvindt voor 2100. Vanaf 2050 komen thorium centrales op de markt, helaas van de Chinezen, Europa laat de kansen liggen.
    Over 2 eeuwen heeft elke stad zijn eigen kerncentrales. Zwaar koppelnet overbodig, scheelt miljarden en geen verpest landschap. Er zijn dan een paar maffe opslagsystemen gebouwd zoals OPAC en de magnetisch zwevende gewichten van het ECN: bezienswaardigheden..
    Ver voor 2050 opent een rederijtje op Terschelling een dagtochtje naar de scrapyard Gemini, symbool van collectieve religieuze verdwazing in dit tijdperk van anti-verlichting.

  • P. Lomito
    05.08.2015 - 18:02 uur | P. Lomito

    +++ Conclusie: Het energiesysteem (of preciezer gezegd: het elektriciteitssysteem) zal de komende jaren veel complexer worden. Netwerken spelen hierbij een essentiële rol. Autarkie is inefficiënt en vertraagt de snelheid waarmee duurzaamheid kan worden bereikt. Met elektriciteitsopslag nemen we de verkeerde afslag. +++

    Het energiesysteem hoeft niet complexer (lees: duurder) te worden, dat is geen voldongen feit maar eerder een slechte keuze. Zolang burgers over goedkope en betrouwbare energie kunnen beschikken hoef je niet bang te zijn dat ze massaal zonnestroom gaan opslaan in accu's.

  • David Dirkse
    05.08.2015 - 17:17 uur | David Dirkse

    @j.vinken
    Met uw insteek kan ik instemmen. Geluk is waar wij voor leven.
    Er zijn veel pseudo discussies, maar ik zou die niet onnuttig willen noemen.
    Een probleem is dat de term wetenschap wat lukraak wordt gebruikt want
    ten eerste : van sommige dingen zoals energie weten we veel af. (in windmolens zit geen ontwikkeling meer, misschien dat zonnepanelen hun opbrengst nog kunnen verdubbelen, er is geen enkel zicht op een betaalbaar grootschalig opslagsysteem, in batterijen zit ook niet veel ontwikkeling meer, helaas, helaas...)
    Ten tweede: van andere dingen weten een beetje, zoals het klimaat en het menselijk lichaam: beide zeer complex.
    Er zijn bovendien vast wel een hoop zaken waarvan wij ons niet eens bewust zijn. laat staan dat we er iets van weten.
    Aan kolen olie en gas danken wij de industriële revolutie en de inrichting van onze moderne maatschappij met vrijheid en welvaart op ongelkende schaal. Er Er is (nog) geen opvolger voor fossiele brandstoffen. Methaan hydraten kunnen het fossiele brandstoffen tijdperk met een paar eeuwen verlengen.
    Op rekenkundige gronden is kernenergie de opvolger omdat het voldoende power KAN leveren. Kernfysische research heeft decennia op een laag pitje gestaan, dus daar is innovatie te verwachten. Ik denk m.n. aan thorium MSR technologie en op langere termijn kernfusie. Dat zou wel passen in de trend van vooruitgang. Nu handelen overheden (Obama incluis) als een kip zonder kop.
    Voor een echte energietransitie (die er eens moet komen) is een Jules Verne achtige innovatie nodig.

  • David Dirkse
    05.08.2015 - 16:52 uur | David Dirkse

    @M.Smeets
    1.[er bestaat nog geen goed opslagsysteem...]
    U verkeert in de overtuiging dat dit er wel komt. De ICT ontwikkelingen gingen immers ook razendsnel...
    Uw optimisme is te prijzen, maar de logica zie ik niet in.
    Het lijkt mij wel logisch om eerst dat opslagprobleem op te lossen. Energietransitie = voorraad transitie immers?
    Er is iets komisch in uw redenatie. Als ontwikkelingen razendsnel gaan, waarom dan windmolens en zonnepanelen die in alle opzichten achteruitgang betekenen, want onbetrouwbaar, lage opbrengst en enorm beslag op land. Beter research doen. Hoe kunnen wij in godsnaam een energie systeem opzetten voor het jaar 2050 (EU: roadmap 2050).
    Van het klimaat begrijpen we nog weinig. Zeestromingen, onderzees vulkanisme, zonne activiteit: alle maal nog in onderzoek.
    Het IPCC stelt bij elk assessment report de temperatuurverwachting neerwaarts bij.
    De meeste mensen praten braaf de alarmistische boodschappen van de milieubewegingen na. Maar die gaat het om politiek activisme en fondsenwerving.
    Intussen gaat het goed met onze mooie planeet. Wat meer CO2 zet de bomen prachtig in blad en verhoogt de landbouwopbrengten.
    Het klimaat verandert doorlopend. Het leven overleeft door aanpassing. Voor mensen is dat technologie.
    Duurzaamheid is tijdige innovatie, niet teruggrijpen op nostalgische technologie, die eens nuttig was ter vervanging van het paard en de wind :-)

  • j. vinken
    05.08.2015 - 14:46 uur | j. vinken

    Het valt op dat dit soort 'pseudo-discussies' nagenoeg altijd gaan over zaken waar niemand de werkelijke waarheid over weet
    en waarbij dus het meeste dat geschreven is 'meningen' of vooral 'gevoelens' zijn en 'wijsneuzen-praat'.
    Zelfs de meeste wetenschappers beweren vaak zogenaamd wetenschappelijk onderbouwd dingen met grote stelligheid, terwijl het meestal vooral gebaseerd is op veronderstellingen en onderliggende, al dan niet bewuste, visies op de mensheid.
    Het wezenlijke is dat wij meer over visie zouden moeten praten:
    Een visie op de aarde, het leven, ethiek, 'macht en onmacht'..., en dat die visies onze drijfveren zouden moeten zijn tot keuzes en beslissingen in onze maatschappij en in de wereld. Keuzes en beslissingen in politiek en bedrijfsleven zijn nu vaak gebaseerd op 'macht' en economisch gronden [puur financiële winst voor enkelen].

    De keuze vóór of tegen energieopslag heeft lang niet alleen met technische en economische belangen te maken maar, zoals eerder en ook door P. Lomito aangegeven; er zijn, terecht en onvermijdelijk, emotionele en sociaal-maatschappelijke factoren die belangrijker kunnen zijn. En gelukkig nemen inderdaad steeds vaker 'burgers' de technische ontwikkelingen ter hand om eigen keuzes te maken en voor zichzelf of in kleinere gemeenschappen onafhankelijkheid van politiek onbenul en a-sociaal bestuurlijk gedrag te bewerkstelligen. Ik denk zelfs dat op den duur mensen nog wel méér zouden willen betalen voor hun stroom als ze er geen vervelende bijsmaken aan over hoeven houden en trots kunnen zijn op iets wat ze zèlf of samen hebben bewerkstelligd en de 'winst' in eigen zak kunnen steken.
    Terwijl die winst dan veel uitgebreider is dan alléén financiële: namelijk grote toename van geluksgevoel:
    Vaak veel wezenlijker en bevredigender dan geldelijke winst!
    Daar zijn geen discussies voor nodig en geen 'pseudo-wetenschappelijke' prietpraat, maar dat zijn gewoon principiële keuzes van individuen.
    En gelukkig zet 'marktwerking' die keuzes gewoon om in nieuwe ontwikkelingen: of anderen dat nu 'onzin' vinden of niet...

  • P. Lomito
    05.08.2015 - 13:49 uur | P. Lomito

    David Dirkse is zeker niet alleen in zijn opvatting dat het klimaat geen grote dreiging is. Ook onder wetenschappers begint het besef te groeien dat de klimaat-rekenmodellen niet voldoen, dat de klimaatgevoeligheid voor CO2 steeds lager bijgesteld moet worden en dat daardoor de urgentie om "iets" te doen vrij gering is, te weinig in ieder geval om nu ondoordachte stappen als bijvoorbeeld het Energieakkoord te nemen. De klimaattop in Parijs gaat voor beide partijen interessant worden...

    Het lukt blijkbaar niet om de kikkers in de emmer te houden en in onderstaande reacties wordt ook wel duidelijk dat dit ook geldt voor consumenten die zich door overheid en bedrijfsleven geplukt voelen en al helemaal geen behoefte hebben aan nog meer lastenverzwaring en al helemaal niet voor het niet oplossen van een niet-bestaand probleem. De techniek is niet alleen een zegening voor klimaatgelovigen, techniek is ook voor burgers beschikbaar die liever hun eigen afwegingen maken. Centrale energie, drastisch verhoogd met allerlei belastingen valt eenvoudig te ontwijken met eigen opwekking en accu's, hoe duurder de overheidsstroom en -gas gemaakt worden des te meer motivatie om alternatieven te zoeken. Kijk maar eens rond in het land, haardhout en houtpellets zijn niet aan te slepen, isolatiematerialen gaan als warme broodjes over de toonbank bij bouwmarkten en zonnepanelen schieten als paddestoelen uit de daken. Zoals gezegd steeds minder om ecologie en meer om economie. Ik vind die reactie van burgers zeer terecht, men gelooft niet in het klimaatsprookje en wenst niet onnodig op kosten gejaagd te worden.

  • Martin Steets
    05.08.2015 - 12:36 uur | Martin Steets

    Je reactie zou hilarisch zijn als het niet uit zoveel ontwetendheid geschreven zou zijn, David Dirkse.

    Er bestaat nu nog geen goed opslagsysteem, maar de ontwikkelingen gaan razendsnel. Zeggen dat er op dit moment geen goed opslagsysteem is, is nutteloos, dat kan over 5 jaar heel goed helemaal anders zijn. Ontwikkelingen in de ICT en bv bij zonnepanelen zijn ook erg snel gegaan, niemand had 10 jaar geleden voorzien waar we nu al zijn.

    Fossiele brandstoffen beginnen zeker wel op te raken, vooral met de snelheid waarmee we ze nu gebruiken. Huidige voorraden olie en gas zijn op over enkele decennia, zeker geen eeuwen. Nieuw voorraden zijn steeds moeilijker te bereiken en ook veel duurder. Voor het eind van de 21ste eeuw zijn we er doorheen met de huidige gebruikssnelheid. Alleen kolen kan langer mee.

    Ook leuk dat je wat huiskamerwetenschap erbij gooit en in je eentje klimaatverandering als 'niets om bang van te worden' verklaart. Leuk dat je blijkbaar een expert bent op dit gebied en het allemaal beter weet dan de 95% van de klimaatwetenschappers die wel een groot gevaar zien.

  • David Dirkse
    05.08.2015 - 12:22 uur | David Dirkse

    In feite is deze discussie hilarisch. Zoals eerder uiteengezet: van energietransitie is voorlopig geen sprake. Er bestaat geen goed opslagsysteem en er is voldoende fossiele brandstof voor een paar eeuwen. Weliswaar zitten we op een warmteplateau maar die waren er meer in de geschiedenis. Niets om bang van te worden.
    De kwalificatie centraal/decentraal zijn ook al vreemd. Decentrale (beter lokale) opwekking is natuurlijk het mooist: geen koppelnetten.
    Maar een windpark op zee is toch echt centrale opwekking met kolossale netten naar consumenten en opslagsystemen.
    Dat een paar huishoudens zonnepanelen op hun dak hebben is leuk, maar kabouterwerk. Industrie, transport en landbouw draaien daar niet op.
    Dus om e.e.a. maar weer eens te herhalen: stop het geld in research, niet in die molens.

  • P. Lomito
    05.08.2015 - 11:46 uur | P. Lomito

    Ik begrijp de angst voor decentrale stroomopwekking wel, om zoiets megalomaan als Europese netwerken en duurzame opwekking mogelijk te maken is veel geld nodig, bijzonder veel geld om enorme koperleidingen door Europa te leggen en kostbare windmolens te plaatsen. De kosten zijn zelfs zo hoog dat dit plan alleen mogelijk is als ALLE huishoudens mee betalen, om precies te zijn via hun energierekening. Anders gezegd, om dit plan te realiseren gaan de energietarieven verdubbelen... waardoor huishoudens gaan zoeken naar goedkopere alternatieven. Heb je geen spaargeld dan is de truc om het energieverbruik zoveel mogelijk te vermijden, helaas met verlies van comfort maar het kan niet anders. Voor wie wel geld heeft is energiebesparing (isolatie, energiezuinige apparaten) en de aanschaf van zonnepanelen met accu's zeer aantrekkelijk.

    In beide gevallen valt een flink deel van het netverbruik weg en daarmee de financiële grondslag van de energietransitie. Nog maar eens goed nadenken dus... ondertussen lukt het mij aardig om ons energieverbruik te decimeren met behoud van comfort. Zodra de nettarieven opgeleukt worden met transitiebelasting schuif ik hier de loodaccu's in de kruipruimte.

  • Hans van der Spek
    04.08.2015 - 09:40 uur | Hans van der Spek

    Op www.energystorageNL.nl vind je een hele serie artikelen over de pros en cons van energie opslag. Het is wat kort door de bocht om te stellen dat we geen opslag nodig hebben voor de transitie. De praktijk toont ook anders aan. Kijk maar naar Californië, Australië en Duistland. Daar is het aandeel duurzame energie hoog en heeft ook opslag een vlucht genomen. In NL gaat het nog niet hard vanwege 3 aspecten: 1. de saldering (haalt de business case voor kleinschalige opslag volledig onderuit) en 2. een beperkt aandeel duurzame energie (5%) en 3. uitstekende interconnectie en marktkoppeling. desalniettemin zijn er in NL diverse opslag initiatieven met elk hun eigen specifiek context en verdienmodel. dat aantal zal naar verwachting verder toenemen.

  • Tom Verloop
    30.03.2015 - 15:58 uur | Tom Verloop

    Ik ben wel benieuwd naar die andere 10 inzichten uit het Duitse rapport. Ik snap wel waar Rob heen wil, maar ik vind het nogal kort door de bocht te stellen dat alleen grootschalige oplossingen de energiewende mogelijk maken en energieopslag niet nuttig is. Als in zijn optiek grootschalig het beste is, waarom is het dan nog niet gebeurd? Waarom blijven de grootdenkers dan nog steeds fossiel? Die energietransitie naar duurzaam, want daar gaat het uiteindelijk om - groot- of kleinschalig is daarbij veel minder relevant - kan er alleen maar komen als er een scherpe pijnprikkel komt om fossiel te blijven gebruiken. Een CO2-belasting zou daarbij prima kunnen helpen. Een mooi idee voor het Belastingplan van Dijsselbloem?

  • Sietse de Haan
    26.03.2015 - 21:21 uur | Sietse de Haan

    Het is toch duidelijk als je op wind en zon wilt bouwen dan heb je grote netwerken nodig, als het hier in Nederland niet waait doet het dat waarschijnlijk in heel West Europa niet. Kortom dan moet je het wel ergens anders, verder weg dus vandaan kunnen halen. Een veel te weinig gehoord geluid. Gelukkig hier een heel heldere uiteenzetting. Het probleem van de overcapaciteit die nodig is om een gebied zelfvoorzienend te laten zijn is groter naarmate je het gebied kleiner maakt. Komt nog het probleem van zomer en winter en dag en nacht bij. Gebruik je een groot gebied van Noord naar Zuid en van West naar Oost dan verleng je de dag en kun je gebruik maken van de verschillende wind systemen. Kijk hiervoor eens naar het DESERTEC plan.

  • Maarten Staats
    25.03.2015 - 09:07 uur | Maarten Staats

    Goed om ook eens een keer een kritische noot te horen over ontwikkelingen waar iedereen het over heeft. Alleen vind ik de argumentatie van de heer Kemmeren veel te kort door de bocht. Het komt erop neer dat er twee jaar geleden twee artikelen zijn geschreven over het niet efficiënt zijn van lokale (elektrische) opslag. Als je die rapporten goed gaat doorlezen zul je zien dat de kostdata(*) in beide verslagen uit 2009 is. Dat is dus al 6 jaar geleden. Nou zijn de ontwikkelingen op het gebied van opslag de afgelopen tijd in een stroomversnelling gegaan en lijkt het erop dat we in een begintijdperk zitten van een grote kostdaling in dit segment. Kostdata uit 2009 voldoet dus niet meer om het argument te maken dat het te duur en inefficiënt is. Dat is een beetje hetzelfde als verwijzen naar een onderzoek dat werkt met de de kosten voor zonnepanelen uit 2005 en dan de conclusie trekken dat zonnepanelen niet rendabel zijn. Daarnaast is een analyse van Amerika niet te vergelijken met de situatie in Europa, aangezien we maar de helft van de landmassa tot onze beschikking hebben voor 1.5 keer zoveel mensen. Daarnaast beslaat Amerika van Oost naar West een 1,5 keer zo groot gebied, waardoor er over een langere periode zon aanwezig is op het land en de wind in verschillende delen van het land minder correlatie vertoont.

    Daarnaast nemen beide artikelen aan dat er ruim voldoende interconnectie wordt gebouwd (Agora: ' New storage technologies would not be used due to their higher costs (assuming sufficient grid expansion) '). Dit blijkt helaas in de praktijk veel lastiger dan op papier. Duitsland krijgt het al niet eens voor elkaar de grid van het noorden en zuiden goed te verbinden, laat staan dat we in de komende jaren dit voor elkaar krijgen in heel Europa. Wat we juist zien gebeuren (in zowel Duitsland en Amerika!) is dat kleinschalige opslagsystemen rendabel beginnen te worden in het huidige systeem en dat meer partijen zich hierop gaan richten (met kostenreductie en verbetering van de technologie tot gevolg). In Amerika worden er al op relatief grote schaal zonnepaneelsystemen verkocht waar meteen een batterij bij zit.

    Op basis van deze twee artikelen de conclusie trekken dat lokale opslag de verkeerde weg is, is in mijn beleving daarom te kort door de bocht en niet in lijn met de huidige ontwikkelingen.

    (*) Amerikaans artikel kostendata gebaseerd op: The UC Davis Emerging Lithium Battery Test Project (2009)
    Quote uit de het kostenartikel waar Agora naar refereerd: 'Ausführliche Überblicke über die technischen Eigenschaften und Kosten alternativer Speichertechnologien sind z. B. in Gatzen (2008), Pehnt und Höpfner (2009) und Semadeni (2003) zu finden.'

  • Niek Willemsen
    24.03.2015 - 17:15 uur | Niek Willemsen

    Ik denk dat er absoluut meer behoefte is aan een systeemaanpak van de energiesector en de duurzame transitie als geheel. Maar ik zou dan wel gelijk naar het hele systeem kijken en niet stoppen bij de elektriciteit sector. Ik denk ook dat de meeste mensen hier zich zouden kunnen vinden in deze stelling.

    Wat ik echter vreemd vind aan het betoog hierboven is dat er gepleit wordt voor een systeemaanpak. Een aanpak die in mijn ogen gebaseerd is op overzicht, context, nuance en als logisch gevolg complexiteit. Vervolgens wordt in zowat dezelfde alinea alle nuance overboord gegooid, is opslag nutteloos, autarkie irrationeel en lokale opwekking onzin. Dat is wel erg kort door de bocht en klinkt misschien lekker confronterend maar dit helpt de discussie niet echt verder. Zullen we nu eens echt objectief naar het systeem gaan kijken en niet op voorhand al ideeën overboord gooien?

    Systeemdenken volgens Wikipedia:
    Systeemdenken is een wetenschappelijke benadering die tracht overzicht van het geheel te behouden, in plaats van zich te concentreren op afzonderlijke onderdelen zonder te overwegen welke rol deze delen in het groter geheel spelen. Men beschouwt het gedrag van een systeem (bijvoorbeeld een ecosysteem) niet als een simpele keten van oorzaak-gevolg-relaties, maar als het samenspel van met elkaar interagerende deelsystemen, waarbij terugkoppeling een belangrijke rol speelt.

  • David Dirkse
    24.03.2015 - 16:20 uur | David Dirkse

    Nogmaals: energietransitie = voorraadtransitie. Kolen, olie en gas (+uranium, thorium) zijn energievoorraden. Zon en wind zijn dat niet. Met het land en de zee vol windturbines is er nog steeds geen sprake van transitie want voor windstilte moeten centrales standby staan. Zonder opslag geen transitie.
    Over duurzaamheid: de mensheid heeft vanaf 1000 v.Chr. niet duurzaam geleefd. (begin ijzertijd, ijzerbereiding vergt veel hout) Altijd werd meer hout gekapt, turf gestoken, olie en gas opgepompt, dan de natuur aanvulde. Wel konden de bossen zich na een pestepidemie wat herstellen.
    Hoe kunnen wij dan nu met 10 x meer mensen in 10 x meer welvaart leven dan onze voorouders? Het antwoord is innovatie. Innovatie schept de grondstoffen. Immers, ijzererts is pas een grondstof als de men de ijzerbereiding beheerst. Betere mijnbouw schept meer grondstoffen. Zand is een grondstof sinds de glas en de halfgeleider productie.
    In feite danken wij ons comfortabele leven aan de niet duurzame leefwijze van onze voorouders.
    Nu zijn er wel een paar plaatsen op aarde waar duurzaam en in harmonie met de natuur werd geleefd: de hooglanden van Nieuw Guinea en het Amazone oerwoud bijvoorbeeld. De levensverwachting aldaar is (was) zo'n 35 jaar. Kortom, daar willen we niet wezen. Duurzaam leven in armoede is simpel.
    Niet duurzaam leven in welvaart vereist doorlopende innovatie. Dat is wat ons te doen staat.
    Wat is vooruitgang? 1. dingen worden kleiner 2. goedkoper 3. betrouwbaarder. Daardoor komen ze voor bredere bevolkingsgroepen beschikbaar. Voorbeelden zijn het polshorloge, de computer en verbrandingsmotoren.
    Windmolens zijn achteruitgang op alle punten: onbetrouwbaar, duur, zeer groot oppervlak. Niet doen dus.
    In het verleden was slavernij gewoon, want de energie van één persoon is onvoldoende voor een prettig leven. Dat was slechts voor enkelen weggelegd, ten koste van vele anderen. Land was een machtsfactor want de enige bron van energie. Goedkope energie (van fossiele brandstoffen) verschafte welvaart en vrijheid voor iedereen. Te weinig energie levert het gevaar in het feodale tijdperk teruggeworpen te worden. Ook maakt schaarse energie kwetsbaar want het aanpassingsvermogen vermindert. Al deze argumenten pleiten tegen wind- en zonne-energie, leuk voor volkstuintjes maar een gevaar voor een land.
    Gelukkig is er wel voor een eeuw (of wat) fossiele energie. (veel langer als methaanhydraten gewonnen kunnen worden uit de diepzee).
    Naar verwachting zal de energietransitie na 2050 beginnen met de introductie van thorium centrales. Mooie veilige en goedkope energie, decentraal opgewekt. Geen (super) grid nodig. Scheelt weer miljarden. Na 2100 komen daar de fusiereactoren bij.
    Maar zonder deze innovaties zal het niet mogelijk zijn onze cultuur en welvaart te handhaven. Met zon en wind alleen is het over en uit, terug naar de middeleeuwen.

  • jeroen vinken
    24.03.2015 - 15:45 uur | jeroen vinken

    Ergernis is de slechtste basis voor objectiviteit: dat blijkt maar weer...
    Jongeman rob kemmeren beweert dat autarkie aangaande energievoorziening duurzaamheid remt
    maar de genoemde onderzoeken, die als 'bewijs' zouden moeten dienen, gaan daar helemaal niet over...
    De bewering:
    'Duurzaamheid vraagt namelijk om systeemdenken, grootschaligheid en connectiviteit.'
    wordt totaal niet onderbouwd en blijft slechts een bewering...
    Bovendien zijn de uitgangspunten en doelstellingen en achtergronden van de onderzoeken niet duidelijk.
    Hij geeft ook nergens aan wat er TEGEN opslag van zon- en windenergie is...

    Daarnaast is de vraag of we ons eenzijdig op 'duurzaamheid' moeten concentreren:
    Er zijn meer zaken in de hedendaagse wereld die een rol spelen bij keuzes:
    Onder andere zijn mensen het beu om afhankelijk te zijn van grootschalige 'organen'
    waarbij altijd weer blijkt dat belangen verschuiven van nut voor gebruikers
    naar anonimiteit en waarmee macht, winstbejag en graaierigheid het grootste doel worden.
    Het samengaan van duurzaamheid en onafhankelijkheid is, voor meer en meer individuen, vandaag de dag het ultieme doel!
    Het artikel is slecht onderbouwd [onwetenschappelijk], niet ter zake, en tendentieus;
    geeft mij een slechte indruk van het aspect bussiness controll in amsterdam....

  • Simon Fris
    24.03.2015 - 15:05 uur | Simon Fris

    Uit het hart gegrepen! De praatjes van de duurzaamheidsprofeten werken ook anderszins contraproduktief. Door de ondoordachte subsidies op duurzaam in Duitsland is de E-markt nu in complete chaos. Daardoor staan gascentrales (warmte/kracht !) stil, verstoken we kolen en zijn de CO2-emissies sterk gestegen. De urgente beperking van de temperatuurstijging is daardoor weer vele jaren verder achterop geraakt.

  • 24.03.2015 - 12:56 uur | Herre Rost Van Tonningen

    David Dirkse had zeker een slecht cijfer voor rekenen op school

  • Jasper Lenderink
    24.03.2015 - 12:47 uur | Jasper Lenderink

    Een goed onderbouwd artikel, maar m.i. niet het hele verhaal. Systeemdenken en grootschaligheid zijn inderdaad gewenst, maar tegelijkertijd ver te zoeken in Nederland en Europa. De recente Europese intentieverklaring is mooi, maar zal maar heel langzaam uitvoering krijgen, juist omdat autarkie op nationaal energiegebied in heel Europa zo lang het streven is geweest. Systeemdenken en grootschaligheid op Nederlands niveau vereist sturing door de overheid en sturing vereist (langetermijn-)visie (iets waar Mark Rutte niet aan wil), het Energieakkoord schiet hiervoor volstrekt tekort. Ondertussen wordt electriciteitsopslag sluipenderwijs gewoon ingevoerd, omdat onderzoeksinstituten en marktpartijen hier wereldwijd miljarden euro's in geïnvesteerd hebben. Zodoende gaat de, volgens Rob Kemmeren ongewenste, ontwikkeling gewoon door en is straks een feitelijke situatie in het energielandschap.
    Persoonlijk denk ik dat opslag, naast smart grids en onderling (grensoverschrijdend) verbonden netwerken wel degelijk een rol kunnen spelen, maar dan eerder op de schaal van energiecentrales dan op huishoudelijke schaal.

    Jasper Lenderink, adviseur duurzaam bouwen

  • cees van nispen
    24.03.2015 - 12:46 uur | cees van nispen

    Het blijft voor de gemiddelde lezer moeilijk te volgen en conclusies te trekken. Zou graag een reactie zien van @janrotmans op dit schrijven van @robkemmeren

    Groet,
    cees van nispen

  • David Dirkse
    24.03.2015 - 12:40 uur | David Dirkse

    Mij overkomt slechts verbazing bij het lezen van dit soort artikelen.
    Rekenkundig is vast te stellen dat windmolens en zonnepanelen nooit de energie kunnen leveren om onze welvaart ook maar bij benadering te handhaven.
    Nou ja, theoretisch kan het met ca 80.000 windmolens en daarbij de methaan, synthetische olie en waterstof fabrieken om de transportsector te bedienen.
    De benodigde oppervlakte is 35.000km (NL heeft 38.000km2 landoppervlakte).
    In dit artikel wordt gepleit voor een drievoudiging van de capaciteit zonder opslag (waar is de vliegtuigbrandstof...etc) en een Europees supergrid. Dat komt mij onrealistisch voor. 1. wil geen mens de kilometers brede hoogspanningstrace's 2. weersystemen zijn meer dan 1000km in doorsnede, dus transport nodig over enorme afstanden 3. waar laten we die molens 4. molens staan 60% van de tijd stil, dus bij twee onafhankelijke weersystemen is 36% van de tijd geen opbrengst. Afgezien van de kosten is deze weg dus illussoir.
    Wat nu?
    Eerst stellen we vast, dat de toekomst niet is te voorspellen. Wij hebben geen flauw idee wat de stand van de techniek zal zijn in 2050. Goede kans dus dat alles wat wij nu doen fout is. Research (opslagsystemen, kerncentrales) is de enige zinnige weg, zeker zolang er nog voldoende fossiele brandstoffen zijn.
    Het is het verstandigst om elektrische energie zo dicht mogelijk bij de gebruiker op te wekken. Dat pleit voor compacte centrales, per stad of regio.
    Mijn inschatting is, dat deze eeuw veilige compacte (kern) centrales worden ontwikkeld.
    Onzeker is de komst van een superbatterij (dichtheid als van olie) om elektrisch rijden breed in te voeren. Anders kan waterstof (het beste in kerncentales geproduceerd) de nieuwe motorbrandstof worden.
    Energietransitie = voorraadtransitie.
    Het is een fundamentele fout om een (Europees) supergrid als buffer te beschouwen.

  • Willem Jonkmans
    24.03.2015 - 12:05 uur | Willem Jonkmans

    Volkomen oneens met dit artikel. Grote netwerken zijn kwetsbaarder en maakt afhankelijk. Opslag van energie is een veel kleiner probleem dan we algemeen genomen denken.
    Mensen en bedrijven in de markt willen onafhankelijker zijn van instanties. Het handelen door partijen in de sector en de overheid zorgt daarvoor.
    Het gaat er om wat de consument wil en dat is onafhankelijk zijn van .........

    Vriendelijke groet,
    Willem Jonkmans

  • Tony Schoen
    24.03.2015 - 11:39 uur | Tony Schoen

    Goed verhaal. Ik vraag me af: hoe zit het met warmte-opslag? Is dat nuttig om meer zonne- of omgevingswarmte te kunnen gebruiken? Ik ben geneigd "ja" te zeggen, denk aan de opmars van de WKO. En in klassieke stadsverwarmingsnetten zit ook een soort opslag, door de warmtecapaciteit van het netwerk. Gaan we meer warmte opslag zien? Of stappen we over op autarkische biowarmteketels?

  • Erik Alsema
    24.03.2015 - 11:33 uur | Erik Alsema

    Ik ben het helemaal met Rob, autarkie is voor de stedelijke omgeving in Nederland een romantische illusie. Lokale opslag heeft hooguit zin om dag/nacht pieken in vraag en aanbod te verminderen zodat de netbelasting lager wordt. Echte autarkie vergt opslag voor zomer/winter-verevening en zulke opslagcapaciteit is voor elektriciteit voorlopig onbetaalbaar.
    Goede netwerken voor uitwisseling van energie verhogen de effectiviteit van de lokale systemen voor duurzame energieproduktie en blijven daarom essentieel.

  • Bob Suttorp
    24.03.2015 - 11:03 uur | Bob Suttorp

    Zou graag willen toevoegen dat er naast elektriciteit meerdere vormen van energie zijn zoals o.a. gas en warmte. Voor een holistische aanpak van het energie vraagstuk lijkt het me verstandig alle energie vormen mee te wegen en niet alleen te beperken tot elektriciteit. Het blijft maatwerk om energie aan te laten sluiten bij de wensen van de gebruikers. Verbruik bewustwording en beheersing zijn een goede stap. Maar tussen energie bron en verbruik zit meer. En voor het energie vraagstuk als proces op te lossen is het beschouwen van elektriciteit als de energie drager is naar mijn mening maar een deel van mogelijkheden.
    Naast het beheersen van energie verbruik zijn niet alle mogelijkheden belicht voor het combineren van energie soorten, transport rendementen en omzettingsrendementen om het beste rendement per klant tegen de laagst mogelijke kosten te kunnen garanderen. Een energie transitie beperkt zich niet alleen tot de verbruiker.
    Het is belangrijk om maatwerk te kunnen leveren vanaf de bron tot aan het verbruik zelf. Momenteel is veel aandacht voor het laatste stukje van het proces. Het verbruik zelf. Maar denk dat er nog veel winst te halen is door het slim inzetten van energie combinaties en ketenrendementen. Energie stromen zijn niet meer klassiek een richting op. Productie en in voeding van gas, warmte, elektriciteit etc. is naast centraal ook decentraal. Buffering is onmisbaar voor de balans handhaving van verbruik en energieproductie.
    Voor het slimmer inzetten van energiecombinaties en ketenrendementen is het naar mijn mening van belang naast het balanceren van vraag en aanbod met inzetten van buffers de ketenkosten van energie bronsoorten, energietransport, omzettingsrendementen mee te wegen.
    Een buffer is een onderdeel van de totale keten. Om te kunnen bufferen is het van belang om naar alle combinatie en mogelijkheden te kijken. Waarbij alle infra kosten, de transportrendementen en energie omzettingsrendementen vanaf de bron naar de verbruiker worden mee gewogen. Het op voorhand uitsluiten van een buffer soort zonder het door rekenen van de keten kosten en rendementen lijkt me niet juist. Elke energie keten van bron tot verbruiker is anders ingericht en kan elke vorm van buffering rendabel maken. Ik zou de titel veranderen naar “Energie buffering is zeker niet alleen beperkt tot elektriciteit opslag”.

  • Roland de Bresser
    24.03.2015 - 11:00 uur | Roland de Bresser

    Leuk zo'n stuk. Maar we weten langzamerhand allemaal wel dat de werkelijkheid toch altijd anders is dan we willen of denken dat gaat gebeuren.
    Er word hard gezocht naar allerlei manieren om energie op te slaan. En als die voor een goede prijs op de markt komen zullen die worden toe gepast. Of de overheid het nu wilt of niet, tenslotte ben ik zelf verantwoordelijk voor achter de meter.
    In de reacties op dit stuk zie ik ook dat er naar de prijs van koppelingen tussen de landen word gekeken. En het houd niet alleen aan de grens op. Probeer in deze tijd maar ergens hoogspanningsleidingen aan te leggen. Dat kost jaren en vele protesten. Ook moet je je afvragen wat de capaciteit moet zijn van die verbindingen. Als er in Engeland een te kort is en in Duitsland een overschot moet dat dus via ons land lopen. Dat gaat over hele grote hoeveelheden energie. En dus hoogspanningsmasten.
    Ik denk dat decentrale opwek goedkoper en een betrouwbaarder net maken. Ik ben niet tegen meer koppelingen van de netten met het buitenland. In Nederland doen we dat al. Verbindingen met Duitsland, België, Engeland en Noorwegen zijn een feit en ik dacht dat er eentje met Denemarken en een tweede met Noorwegen in de pen zit. Dat heeft er tot nu toe nog niet toe geleid dat nu we nu op volledige duurzame energie draaien. Ja, er is te weinig opwek. Maar die kan gerealiseerd worden door de kleinschalige opwek. En opslag. Die opwek komt er al steeds meer. kijk maar naar de panelen op de daken. Ondanks het falende subsidie beleid van de afgelopen jaren nemen die toe. En als de accu's beter en goedkoper worden zullen meer mensen die ook gaan plaatsen. Want met die duurzame opwek zal ook de prijs van energie gaan schommelen. En die prijs zal ook door de burger en bedrijven betaald moeten worden. En dan word opslag ook aantrekkelijker.
    Ik denk dat de overheid hierin ook niet de richting moet bepalen maar dat overlaten aan de ontwikkelingen in de techniek en in het denken en gedrag van de mensen en bedrijven. Want uiteindelijk bepalen die welke kant we opgaan.

  • Herbert Weekhout
    24.03.2015 - 10:18 uur | Herbert Weekhout

    Ik vind het jammer dat een beleidsmedewerker dit soort uitspraken (al dan op persoonlijke titel) doet en vraag mij oprecht af of hij wel de moeite genomen heeft om wat langer na te denken. Als hij in zijn betoog niet gekozen had voor stroomopslag maar voor energieopslag gaat zijn stelling volledig mank omdat in het genoemde voorbeeld, het diep koelen van een koelkast, koude als opslagmedium wordt gebruikt. Dan kun je vervolgens de vraag stellen of zijn stelling gebaseerd is op de opslag of op het medium. Voor een elektrische auto is de opslag van elektrische energie essentieel. Je kunt je dan vervolgens ook de vraag stellen of deze opgeslagen elektrische energie op momenten dat er niet gereden wordt niet op een slimme manier gebruikt kan worden. Elke moderne CV ketel heeft wel een kleine warmtebuffer die essentieel is voor het warme tapwater. Je zou je de vraag kunnen stellen of het mogelijk niet beter is om de deze buffer wat te vergroten om op momenten van overschot de buffer elektrisch te verwarmen. Ook zou je in tijden van grote overschotten uit elektrische energie goedkope en duurzame waterstof kunnen maken om die op een later moment weer te gebruiken.
    Kortom:
    • opslag van energie is essentieel voor een duurzame energietransitie;
    • de vorm van deze opslag kan velerlei zijn en in de meeste gevallen uitstekend decentraal op te lossen (het is zelfs zeer waarschijnlijk dat decentrale systemen essentieel zijn voor een betrouwbare transitie);
    • het netwerk is essentieel om de centrale- en decentrale systemen op een slimme manier met elkaar te verbinden.

    Herbert Weekhout

  • Han Huiskamp
    24.03.2015 - 10:18 uur | Han Huiskamp

    Zoals zo vaak in deze discussies: er is geen zwart-wit denken mogelijk. Er is tot op zekere hoogte behoefte aan opslag en wel om twee zeer te verwachten redenen:
    1: netwerken bieden geen oplossing voor het tekort dat kan ontstaan als iedereen om 07:00 zijn/haar snelkoker aanzet en er geen wind of zon is. Europa is geografisch te klein om dit tekort met onderlinge verbnindingen volledig weg te balanceren. Immers; als het niet waait in noord-duitsland, dan ook niet in Nederland. De net-on-balans zal stijgen (kijk naar Duitsland). Het overschot kun je makkelijk wegzetten met prijsprikkels zoals dhr Kemmeren terecht stelt. Het tekort is niet zo makkelijk op te vangen als alle Europese landen voldoen aan de Europese aandelen duurzame energie.
    2: de gevestigde energie partijen hebben grote investeringen te doen voor het verzwaren van het netwerk, met elkaar te verbinden van de netwerken en de vervangingen van verouderde (met belastinggeld) aangelegde netwerken. Al deze kosten zullen over steeds minder eenheden (kWh) terugverdiend moeten worden. Oftewel, hoe harder het aandeel duurzaam stijgt, hoe harder de benodigde inkomsten van de netbeheerders moeten stijgen. Mmmm, 1 keer raden wat dat met het vastrecht gaat doen. Je eindafrekening zal met zekerheid stijgen. Dít is de reden dat mensen los van het net willen leven. Wij schatten dat het over 2 a 3 jaar voordeliger is om een 50-60 kWh opslagsysteem in je kelder/garage neer te zetten dan aan het net vast te zitten. De markt zal laten zien dat opslag straks goedkoper wordt dan een kabel van vele miljarden naar Noorwegen te leggen (om daar energie op te gaan slaan...).

  • Ignace Boreel
    24.03.2015 - 10:10 uur | Ignace Boreel

    In een transitie zullen verschillende sporen onderzocht en toegepast moeten worden voordat we bewijs hebben wat de meest efficiënte wijze wordt om ons leven foodprintloos af te sluiten. De techniek schrijdt nog snel voort, waar ook oplossingen in kunnen zitten. Conclusies uit onderzoeken uit 2002 zullen mogelijk weinig voorspellende waarde hebben. Waarom zou je op voorhand een bepaalde oplossingsrichting uitsluiten. Decentrale opwekking, dus kleinere zonnestroomsystemen zijn bovendien veel goedkoper per Wp dan grote systemen. Na de aanschaf van zonnestroominstallaties komt vanzelf de investering in smart grid. Of het lonend wordt voor bedrijven en particulieren om daarna off grid te gaan zien we vanzelf.

    De overheid speelt nog een veel grotere rol dan techniek in het laten slagen van een snelle energietransitie. Zij heeft daar tot nu toe toch een uiterst pover track record geproduceerd. Dus de ondernemers en particulieren hebben zelf het heft in handen genomen, ondanks het zwabberende en korte termijn beleid van de (lagere) overheden. Desondanks vindt zo decentraal veel duurzame opwekking plaats met rendementen van 8% tot 15%. Wil de transitie slagen, dan moeten investeerders ook op langere termijn weten waar zij aan toe zijn. De overheid hoeft zelf niet uit te voeren, niet te interveniëren, zij hoeft alleen maar te initiëren. Off grid is goed mogelijk in de toekomst wanneer steeds grotere netwerken ontstaan en een aantal wettelijke belemmeringen wordt opgeheven. Een publieke beleidsmedewerker hoeft zich dus niet te concentreren op oplossingsrichtingen, dat doet de markt wel, maar vooral op een betrouwbare en faciliterende overheid.

  • Joost `van der Stappen
    24.03.2015 - 10:05 uur | Joost `van der Stappen

    Het is waar dat de omslag naar decentraal en autarkie door veel inwoners niet gewenst wordt en ook niet hoeft. Maar vanuit deze onderstroom komt wel veel goeds! De zonnepanelen op de vele daken zijn het individuele voorbeeld, de burgerwindmolens en energie-initiatieven het collectieve voorbeeld.
    Dat opslag niet nodig is bestrijd ik. Maar dat doet de schrijver ook door aan te halen dat koeling gebruikt kan worden voor opslag. En de waterbekkens in Noorwegen en de Alpen liggen er toch.
    Kortom te kort door de bocht allemaal.

  • Robbert van der Horst
    24.03.2015 - 10:03 uur | Robbert van der Horst

    Als je energie decentraal gaat opslaan en tegelijkertijd verbonden blijft met grootschalige netwerken, is dat alleen mogelijke met een complexe en centrale aansturing. Wat hebben al die kleine opslagcellen op een bepaald moment voor vermogen beschikbaar voor het geheel. Hoe houden we de kwaliteit van die cellen in de gaten. Op conceptueel niveau verliezen we hiermee de vrijheid die juist de basis is het hele autonome en autarkische denken.
    Maar opslag van energie is op de lange termijn juist wel de oplossing voor het verduurzamen. Als de efficiëntie van het opslagsysteem revolutionair is verbetert voorzie ik in de Eemshaven een power-storage ter grootte van een energiecentrale. Naar analogie met de Cloud voor dataopslag is de PowerCloud een plek waar iedereen zijn overschot aan energie heen brengt en weer vanaf haalt. Ipv Gb huur je een paar Mhw. Op de achtergrond staat voor nood een kleine centrale.
    Voor de liefhebber van meer autonome oplossingen kan je dan altijd ook nog een eigen buffertje in je gangkast plaatsen of met je Prius de wasmachine van de buren laten draaien. Alleen het overschot gaat dan naar de PowerCloud.

  • Rene Geerts
    24.03.2015 - 09:59 uur | Rene Geerts

    Rob,

    Natuurlijk heb je technisch gezien gelijk, systeemdenken en systeem integratie zijn de manieren om een transitie te bereiken.
    Echter verlies je een aantal emotionele zaken uit het oog die de oorzaak zijn van wat er nu gebeurd.
    A:
    De burger is moe van het graaien door de politiek (belasting) , en niet in mindere maten door de bedrijven meer dan zat. De openbaarheid van CEO salarissen draagt daar zeker niet toe bij. Van het gemiddelde salaris van een CEO energiebedrijf kun je een redelijk dorp een heel jaar voorzien van gratis energie. De burger stelt daar terecht vragen bij, ik ook.
    Het feit dat de kostprijs van een Kwh 0,053 euro is, en we daar ca 23 cent voor betalen zet veel mensen aan tot decentraal gedrag.
    De wens losgekoppeld te zijn van grid, komt niet altijd (veel vaker niet) voort uit milieubewust gedrag.
    Het is een gevolg van de afkeer van alles wat met ons huidige belastingstelsel te maken heeft.
    Het is erg ondoorzichtig wat er met deze opbrengsten gebeurd , en grip hebben we er al helemaal niet op.
    De drang om zelfvoorzienend te zijn is meer een drang naar vrijheid dan milieubewust gedrag.
    Daar komt nog bij dat de politiek dit terrein met hand en tand verdedigt en dat zo overduidelijk doet dat het te erg opvalt.
    Als je probeert de "postcoderoos" (naast andere onlogische regelingen) een logische verklaring mee te geven gaat dat echt niet lukken.
    Wat bij de postcoderoos wel doet is duidelijk maken dat de politiek er ook niks aan gelegen is om de transitie te versnellen.
    B:
    De manier waarop het duurzaamheidsakkoord is gesloten, waarin een compromis van 45 partijen is opgenomen bevordert niet de helderheid.
    In dit duurzaamheidsakkoord hadden heldere en simpele doelstellingen moeten staan.
    snelle doelen , die eenvoudig te halen zijn ondersteund door een samenwerking tussen burger en politiek. Inmiddels ben ik ook gestopt om te proberen dit duurzaamheidsakkoord te doorgronden.Er is gewoonweg niks in te vinden waar mijn klant iets mee kan.
    C:
    Decentraal is voor de burger erg overzichtelijk omdat hij vandaag (NU) aan de slag kan. ( en dat geld ook voor mij als leverancier)
    Zodra de overheid zich er mee gaat bemoeien in samenwerking met de oude industrie, ontstaat er een moeras waarin niemand meer vooruit komt, en we de weg totaal dreigen kwijt te raken.
    Alles word verheven tot een soort rocketscience waar miljoenen achter de komma staan in plaats van er voor.
    En de burger betaald, en er gebeurd nagenoeg niets wat herkenbaar is voor de burger. Voorlichters hebben het ook erg moeilijk om nog iets positiefs naar buiten te brengen.
    Voorbeeld: de kranten hebben twee weken vol gestaan over het effect van de zonsverduistering, hel en verdoemenis werd voorspeld.
    Ik denk dat jij ook wel begrijpt hoe een burger hier mee omgaat die losgekoppeld is van de grid.
    Die heeft er echt geen enkel probleem mee en ligt krom van het lachen over zijn krant gebogen vanwege dit gestuntel. Als de lokale energieopslag al niet voldoende is, accepteert hij gewoon dat er even niet gewassen kan worden.
    Ander voorbeeld , het vermeende electriciteits tekort in belgie gedurende de winter waar we na de herfst niets meer over gehoord hebben, en blijkbaar dus helemaal niet zo een groot probleem was.
    Kortom , de problemen worden opgeblazen, complex gemaakt en verheven tot rocketscience met maar een doel, er moet blijkbaar duidelijk gemaakt worden dat er nog meer geld in moet om problemen te voorkomen. Probleem is dat we nu al niet weten wat er met het geld gebeurd. (buiten het feit dat ik wel begrijp dat er van elke euro die ik in het systeem stop er ongeveer 0,05 euro besteed word aan techniek en de rest ten onder gaat in vergaderingen, consultants en het genereren van niet te lezen rapporten).
    En dus Rob, ja ik ben het vanuit techniek geheel met je eens dat dit de verkeerde weg is , en behoorlijk inefficiënt zelfs.
    Echter , als we willen voorkomen dat de burger dit pad kiest, dan zal een aantal organisaties zich toch echt anders moeten gaan gedragen per onmiddellijk. En dat gaat zo maar niet gebeuren. Het is alsof je aan Poetin vraagt te gaan denken als Obama.
    Deze transitie is noodzakelijk voor we het over de energietransitie kunnen hebben.
    En derhalve grijpt de burger in, en er is niks moeilijker dan de geest terug in de fles te krijgen. Ik vrees dat het kwaad al geschied is.
    En deels ben ik het er ook wel mee eens. Vanuit technisch oogpunt is het zeker niet de beste oplossing, eerder de slechtste.
    Vanuit financieel oogpunt is het echter uiterst efficiënt.
    En probeer dat maar eens te veranderen met Brussel in de achtertuin.

    Rene Geerts

  • Wim Stevenhagen
    24.03.2015 - 09:58 uur | Wim Stevenhagen

    Het lijkt wel of Rob Kemmeren door de Overheid gevraagd of ingehuurd is om dit verhaal aan de mensen voor te spiegelen.
    Zand strooien in de ogen van de Burgers. De Burgers mogen absoluut niet aan eigen lokale opslag gaan denken. Gewoon dom houden.
    De Burgers moeten zoveel mogelijk het Distributie net gebruiken, want dan draaien de meters en dit levert ca.70% marge op voor Den Haag.

    Een verstandige Burger en/of Bedrijf investeert in lokale Energie opwekking. Met muisstille Wind turbines, met PV, met Warmte Collectoren,
    met Warmte Pompen, ed en staat het overschot aan Energie in huis en/of Bedrijf op. In accu's, warmte, perslucht, waterstof, ed.
    De opgeslagen energie wordt gebruikt als het interne gebruik groter is dan de lokale opwek op dat moment.

    Elk investering in huis en/of bedrijf dient men op lokale energie opslag af te stemmen, hoeft niet direct maar moet wel de toekomst visie zijn.
    Tevens natuurlijk het eigen energie verbruik omlaag brengen, dat wat je niet verbruikt of je ook niet op te wekken.
    Mijn advies, vergeet dat a-technische Klaas Vaak verhaal van Rob Kemmeren heel vlug.
    De toekomst is lokaal opwekken, lokaal gebruiken en lokaal opslaan.

  • Allard Croonen
    24.03.2015 - 09:55 uur | Allard Croonen

    Dit verhaal is zo voor de hand liggend dat ik niet begrijp dat hier nog over gediscussieerd moet worden.

  • Leo Van de Langenberg
    24.03.2015 - 09:35 uur | Leo Van de Langenberg

    Ik worstel met mijn Onderlandhuis zonder gas en electroaansluiting ook met het probleem vanafstemming vraag en aanbod.Een Europees netwerk lijkt mij de enige oplossing om zonnige en winderige streken van Europa itot een constante energie-aanbod te verenigen.

  • Herre Rost van Tonningen
    24.03.2015 - 09:27 uur | Herre Rost van Tonningen

    De vraag of elektrische opslag nodig is onnuttig. Ik kan ook wel twee artikelen produceren die juist de voordelen van elektrische opslag aangeven.
    Bij het congres van Energy Storage in Dusseldorf begin deze maand kwamen de enorme voordelen van energieopslag, o.a. middels batterijen, naar voren. Er zijn bedrijven die door de sterk wisselende tijd-van-de-dag elektriciteitstarieven batterijsystemen nu al economisch kunnen bedrijven. In Californië is het zelfs een hause. Verder kwam er een model naar voren waarbij partijen batterijen bij huizen en gebouwen opstellen en die als een geheel bedrijven om daarmee tijd van de dag management, gestuurd over internet, te bedrijven: een nieuwe optie voor energiebedrijven, die niet zelf opwekken maar financieren.
    Grappig is dat toen IBM de gigant was met reuze computers en de PC opkwam, bedrijven als IBM hun neus hiervoor ophaalden met het bekende resultaat.
    Nu opwekking en opslag juist kleinschalig lijkt te lukken, zou het wel eens dezelfde kant kunnen opgaan. Bovendien is kleinschalige opwekking gecombineerd met eigen opslag een fantastische manier om het huidige distributie net juist te ontlasten.

  • Jan Grift
    24.03.2015 - 09:07 uur | Jan Grift

    Helemaal mee eens dat grootschalige opslagsystemen waarschijnlijk niet nodig zijn. Tuinders zijn nu al met loadmanagement bezig. Particulieren gebruiken hun overschotten aan PV elektriciteit voor tapwaterverwarming. Ook industriële bedrijven zullen gedreven door tariefprikkels reageren op mogelijke overschotten (bijvoorbeeld door power to heat, product of pressure). Decentraal heeft de toekomst.

  • arie bijl
    24.03.2015 - 09:04 uur | arie bijl

    Al te gemakkelijk conclusies trekken: je ergert je aan Rotmans, je pakt twee willekeurige studies, trekt daar wat gegevens uit en klaar is kees. Helaas is de werkelijkheid complexer en veelzijdiger.