Gezondheidsraad stelt led in kwaad daglicht

Expertartikelen | 4180 keer bekeken
Gezondheidsraad stelt led in kwaad daglicht

De opmars van led lijkt niet meer te stuiten, maar de Gezondheidsraad wil onderzoek doen naar de gezondheidsrisico's van leds. Energie- en verlichtingsadviseur Joost Rienks verbaast zich over de insteek van het onderzoek.

Door Joost Rienks

Zowel duurzaam als online Nederland kan niet meer zonder de led. Hij wordt breed ingezet om het energieverbruik van verlichting te verminderen, maar verschijnt ook steeds vaker in TV's, tablets en telefoons. Zijn opmars lijkt niet te stuiten. Des te groter is mijn verbazing dat de Gezondheidsraad via het briefadvies 'Gezondheidsrisico's van leds' aan de staatssecretaris van Milieu en Infrastructuur voorstelt gezondheidsrisico's van leds te onderzoeken.

Nadere bestudering van de brief roept veel vragen op. Is met led wel de juiste verdachte in de beklaagdenbank beland? Hebben de aanklagers wel de juiste kennis aan boord om de zaak goed te kunnen onderzoeken? De brief is opgesteld door de Commissie Signalering gezondheid en milieu. Die blijkt vervolgens voornamelijk uit medici en biologen te bestaan. Deskundigen op het gebied van lampen en verlichting hebben niet aan het advies bijgedragen.

Biologische klok
Het advies van de raad draait om de stelling dat 'licht de centrale biologische klok van mensen kan verstoren en zo ongunstige effecten op hun gezondheid en welbevinden kan hebben'. Dat is om te beginnen een negatieve benadering van het feit dat ons lichaam licht gebruikt om onze biologische klok gelijk te zetten en te houden.

De raad constateert dat led steeds meer worden toegepast en dat we daarom steeds meer aan leds worden blootgesteld. Dat lijkt me op zich een goede constatering. We passen steeds meer led-verlichting toe in plaats van gloei-, spaar- en TL-lampen. We kijken thuis naar een led-tv, spelen Angry Birds op een tablet met een led-display en WhatsApp-en op een telefoon met led–display. Led vervangt hier de TFT- en plasmaschermen en de klassieke beeldbuis.

Alarmbellen
De alarmbellen gaan bij mij rinkelen als de Gezondheidsraad schrijft: 'Led-licht heeft andere samenstelling'. Vervolgens stelt de raad impliciet dat uit een led-lamp meer blauw licht komt dan uit een vergelijkbare spaarlamp. Het spectrum uit een gezellige lamp voor in de woonkamer met een kleurtemperatuur van 2700 Kelvin en een RA van 80 of meer, zal van een spaarlamp niet 100% hetzelfde zijn als van een led-lamp, maar veel verschil kan er niet zijn. Van veel blauw kan in de gezellige sfeerlamp sowieso geen sprake zijn, anders hadden we deze niet zo gezellig gevonden. De gele fosfor zet het blauwe licht uit de led om in andere delen van het spectrum.

De Gezondheidsraad stelt dat kunstlicht de biologische klok kan verstoren. Dat is zeker waar. Veel blauw licht in de avond kan verstorend werken, net als te weinig licht overdag. Maar zijn gezellige led-spotjes en lampjes in je huiskamer slecht voor je bioritme? Dat lijkt me sterk, want de intensiteit is laag en er zit weinig blauw licht bij. Flink wat (blauw) licht overdag op kantoor of werkplaats houdt je wakker en scherp en compenseert in de winter deels voor het gebrek aan natuurlijk daglicht. Maar waarom wordt dan expliciet naar led gewezen, en niet naar TL of spaarlampen die ook blauw licht uitstralen? En hoe zit dat dan met onze grootste bron van blauw licht, de zon, die ons met name in de zomer van 's ochtend vroeg tot 's avonds laat met licht bestookt? Wordt dat ook onderzocht?

Led versus ander licht
'Laat beeldschermgebruik verstoort de biologische klok', meldt de Gezondheidsraad. De raad stelt vervolgens dat 'recente onderzoeksbevindingen bevestigen dat blauw achtergrondlicht 's avonds de biologische klok achteruit kan zetten en mensen alerter en langer wakker kan houden'. Als je kort voor het slapen gaan nog een filmpje kijkt of een spelletje speelt op je tablet, zal dat zeker een effect hebben. Maar is dat bij een TFT-scherm anders dan bij led? En de klassieke beeldbuis dan? Is mijn huidige TV blauwer dan de oude? En is dat effect er ook als je het op een lange zomeravond doet? Ik heb een sterk vermoeden dat het antwoord op deze drie vragen nee is.

Hoe verder je de brief leest, des te meer duidelijk wordt dat niet led de verdachte is, maar licht in het algemeen en ook de toepassing van led die een andere levensstijl mogelijk maken. De Gezondheidsraad ziet het steeds verder oprukken van oplichtende beeldschermen in ons leven als een potentieel gezondheidsrisico. Daarom wil ze daar onderzoek naar laten doen. Toch schrijft ze ook positieve effecten toe aan (blauw) licht. De titel van de brief is dus ongelukkig gekozen. En het begeleidende persbericht veroorzaakt onnodig veel ongerustheid.

Te kort door de bocht
Het is een goede zaak dat de Gezondheidsraad pro-actief mogelijke gezondheidsrisico's inventariseert en aanzet tot verder onderzoek. In het briefadvies gaan ze echter te kort door de bocht door de led in de beklaagdenbank te plaatsen. De beschreven effecten kunnen ook bij andere technologieën als spaarlamp of plasmascherm voorkomen. Verder is het toegenomen beeldschermgebruik een maatschappelijk verschijnsel dat los staat van de led. Ik hoop dat de staatssecretaris zich niet, net als de media, te veel laat leiden door de enigszins tendentieuze titel van de brief en een onderzoek instelt dat verder kijkt dan enkel led.

Foto: Het AMC in Amsterdam past led-verlichting toe in het ziekenhuis om patiënten meer op hun gemak te stellen (bron: Romar.nl)

Over de auteur: ir. Joost Rienks is onafhankelijk adviseur op het gebied van verlichting en energie. Hij is aangesloten bij de Federatie van Energieconsultants (FedEC) en de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV). Tevens is hij docent voor de FedEC-opleiding Energiecoördinator. Hij schrijft dit artikel op persoonlijke titel.

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (4)

Reageren
  • Inge Prins
    04.09.2015 - 15:43 uur | Inge Prins

    Goed artikel! Echter zijn er ook goed oplossingen, wij bieden ook goede oplossingen: http://www.leddesignholland.nl/

  • Edwin Sleurink
    03.02.2015 - 12:29 uur | Edwin Sleurink

    Onderzoek moet plaatsvinden op reële ACTUELE produkten. Het is heel jammer dat dergelijke onderzoeken een weinig academisch karakter hebben. Het is vooral voer voor derden om nog meer onduidelijkheid te creëren over de toepassing van LED in het algemeen.

  • Richard Kloosterhuis
    03.02.2015 - 11:46 uur | Richard Kloosterhuis

    Ik ben het eens met Joost dat het wel een erg negatief verhaal is maar waar volgens mij wel onderzoek naar gedaan moet worden is hoge cct led lampen met een kleine stralingshoek in werkomgevingen. Hier wordt men getrakteerd op een, naar mijn mening, te hoge concentratie fotonen waardoor ook de intensiteit van de korte golflengtes (blauw licht) kunnen zorgen voor oogschade en verblinding. Wat volgens mij ook niet wenselijk is dat door het gebruik van deze lampen er behoorlijke luminantieverschillen optreden en men vaak in eigen schaduw staat te werken.

  • Sylvia Lambregts
    03.02.2015 - 11:30 uur | Sylvia Lambregts

    Een paar jaar geleden toen HF-verlichting steeds meer gebruikt ging worden is een zelfde soort onderzoek geweest. Dit onderzoek wees uit dat HF-verlichting zowel UV-A als UV-B bevat. Dit is een groot probleem voor mensen die lichtgevoelig zijn (zoals ik)
    LED verlichting bevat dit niet en mijn werkplek heeft dus LED verlichting en ik werk daar met veel plezier in. Als ik overleggen heb in de rest van het gebouw waar HF-verlichting hangt kan ik ongeveer 1 tot hooguit 2 uur overleggen, daarna doet mijn huid vreselijk pijn.

    Het probleem wat geschetst wordt is al een tijd duidelijk, maar iedereen moet zich daar van bewust zijn en ernaar handelen. Overigens is LED verlichting goed te dimmen en zijn de kleuren ook al legio.