EU moet aardgas uit andere hoek halen

Expertartikelen | 1467 keer bekeken
EU moet aardgas uit andere hoek halen

Het nieuwe plan van aanpak van de Europese Commissie om Europa minder afhankelijk te maken van energielevering uit niet-Europese staten geeft duidelijk aan dat Brussel nog steeds in een ivoren toren leeft. Dat schrijft energie- en veiligheidsexpert Cyril Widdershoven. ‘Brussel moet gasbedrijven meer bijstaan met aardgas als transitiebrandstof.’

Tekst: Cyril Widdershoven

De afhankelijkheid van Rusland zal de komende jaren nog steeds op een zeer hoog niveau liggen zolang de Europese Commissie en de EU-lidstaten niet bereid zijn om andere bronnen effectief aan te boren. De roep om grotere energie-onafhankelijkheid is lovenswaardig, maar zal op korte en middellange termijn niet haalbaar zijn. Alternatieve energie zal een deel van onze afhankelijkheid kunnen verminderen, maar Noordwest-Europa kan niet als voorbeeld dienen voor de rest van de lidstaten. Harde geopolitieke keuzes zijn dan ook noodzakelijk.

Gascrises
De gascrises in 2006 en 2009 hebben niet alleen grote delen van Europa geconfronteerd met een zeer koude winter, maar zouden ook alle ambtenaren en politici ervan moeten hebben doordrongen dat de huidige gasafhankelijkheid van Rusland moeten worden doorbroken. Het tegendeel is nog steeds het  geval. Nordstream 1 en 2 zijn op dit moment de voorbeelden van hoe Rusland (Gazprom) instaat is gebleken om de Europese lidstaten tegen elkaar uit te spelen. Nederland en Duitsland hebben niet aan de reuk van Russisch gas kunnen weerstaan. Diverse Oost-Europese staten hebben hier al jaren tegen gewaarschuwd, maar hun belangen en bezwaren zijn niet mee genomen in de discussie.

In de ijskast
Er kan een verontschuldiging voor worden gezocht. Men had namelijk nog Groningen en Noorwegen. Deze beide gasproducenten zouden elke mogelijkheid van conflict met Rusland kunnen opvangen. Deze situatie is echter schrikbarend veranderd. Noorwegen is op dit moment geconfronteerd met een lage olie- en gasprijs, waardoor additionele projecten in de ijskast worden gezet. Nederland, de flexibiliteitsmanager van de Europese gassector, heeft unilateraal besloten om de gasproductie van Groningen, het grootste onshore Europese gasveld, naar beneden bij te stellen. Veel Europese partijen  maken zich hierover zorgen omdat de totale flexibiliteit van het systeem in het gedrang komt. Berichten over mogelijke verdere productieverlaging doen hier ook nog een duitje in de zak.

Ontregeling tegengaan
Deze ontwikkelingen veroorzaken een situatie waarin Europa opzoek moet naar nieuwe gasproductie buiten het eigen grondgebied, zeker zolang als schaliegas uit den boze is. Wereldwijd is en zal Europa de komende decennia nog de grootste gasimporteur ter wereld blijven. Rusland is met 39% de grootste gasleverancier aan Europa, gevolgd door Noorwegen (30%) en Algerije (13%). Qatar levert het meeste LNG (vloeibaar aardgas). Nigeria, Maleisië, Indonesië en Australië zijn ook grote producenten, maar hun LNG volumes staan onder druk.

Nieuwe strategie
Een vermindering van de Europese gasproductie dwingt de EU dan ook nieuwe maatregelen te nemen om een ontregeling van Europa tegen te gaan. De Russisch-Oekraïense crisis is een van de ijkpunten waarop een nieuwe strategie zou moeten worden gebaseerd, zeker gezien de huidige Russische agressieve militaire aanpak van conflicten in en rondom het Europese grondgebied. Het schijnt dat de visie van de NAVO met betrekking tot Rusland nog niet wordt geaccepteerd door de bureaucraten in Brussel.

‘Versterkt of verzwakt LNG leveringszekerheid?’

LNG ei van Columbus
In 2014 heeft de EU een stresstest uitgevoerd, waaruit blijkt dat het Europese gasnetwerk nog steeds te kwetsbaar is voor grote onderbrekingen in de gastoevoer. Miguel Arias Canete, EU Commissaris Klimaatverandering en Energie, heeft dit dan ook nu weer eens toegegeven. Maatregelen zijn wel genomen, maar blijken nog steeds niet voldoende om gasaanvoer naar Oost-Europa en Zuid Europa te garanderen. Brussel roept dan nu ook op om meer energie binnen Europa te gaan produceren. Alternatieve energiestromen zijn noodzakelijk om de kwetsbaarheid te verminderen. Dit gaat echter zeker nog vele jaren duren en zal zeker vooral worden geïmplementeerd in regio's waar al voldoende andere energiestromen zijn, vooral Noordwest-Europa en het Iberisch schiereiland. Ander probleem is niet voldoende financiële middelen en geen infrastructuur. Een verbeterd netwerk (gas, stroom) kan hierbij echter gaan helpen.

Versplinterde markt
Op hetzelfde moment vraagt Brussel, voor de zoveelste keer de laatste jaren, om een diversificatie van energielevering. LNG wordt hierbij alweer aangemerkt als het ‘ei van Columbus’. Dit is een no-brainer, maar is in de praktijk niet makkelijk te implementeren. Op dit moment is Europa al een grote importeur van LNG, maar veel regio's kunnen nog niet worden voorzien van vloeibaar gas wegens een gebrek aan aanlandingspunten of gasinfrastructuur. Dit laatste is noodzakelijk maar vergt naast grote investeringen de komende jaren ook nog de juiste leveringscontracten. In een vorige EU-rapport werd hier ook al aan gerefereerd. Tot op dit moment is hiervan nog weinig terecht gekomen. Voor veel potentiele leveranciers is de zeer versplinterde Europese markt een obstakel, terwijl gasleveringsclausules, splitsingswetgeving en eigendomsrechten ook niet meehelpen.

Risico’s blijven
De vraag blijft echter of LNG voor een versterking of verzwakking van de leveringszekerheid van de EU zal zorgen. Indien de Europese lidstaten en de desbetreffende energieconsumenten alleen LNG op de spotmarkt willen blijven halen zal er geen versterking van de leveringszekerheid bestaan. De leveranciers (Afrika, Midden Oosten) zullen hun contracten altijd afsluiten op een economisch-geopolitiek basis, die nogal eens van dag tot dag kan verschillen.
Onze toekomst leggen in de hand van landen zoals Libië, Iran, Irak, Mozambique of Qatar, is ook niet geheel zonder risico's. De groeiende instabiliteit en geopolitieke conflicten in en rondom deze landen vergt een totaal nieuw risicoanalysebeleid, die op dit moment bij de Europese politici en bedrijven niet aanwezig is. Bij geen enkele analyse van de EU wordt bijvoorbeeld de rol van Azië als LNG-importeur meegenomen.
Tevens wordt door velen vergeten dat Europa, als groenste jongetje van de klas, voor veel potentiele leveranciers langzamerhand een risicovolle klant aan het worden is. Geopolitieke strategieën zijn ook niet ten faveure van de EU. Veel Arabische staten, inclusief Iran, zien Europa op dit moment niet meer als strategische partner, economisch of politiek gezien. De economische banden met Azië (China, India) zijn veel sterker, terwijl militaire samenwerking ook een rol speelt.

‘Brussel wil wel meekijken maar geen verantwoordelijkheid dragen’

Doorn in het oog
Voor de Europese spelers zou het veel beter zijn om de beoogde gasexporteurs de mogelijkheid te bieden om LNG of pijpleidinggas te leveren aan hun eigen projecten of infrastructuur in de EU. Gazprom heeft dit geprobeerd en is gedeeltelijk succesvol hiermee (Wingas/Nordstream 1 + 2). Dit kan ook voor Algerije (Sonatrach), Qatar en anderen interessant zijn. Jammer dat dit in het kader van EU-afspraken niet kan. De rol van de Europese Energie Unie is op dit moment nihil te noemen. In potentie is het een zeer goed idee, omdat Europa dan met een stem kan spreken en ook zo de markt kan benaderen. Echter, de meerderheid van de Europese partijen (politici en gas/stroomleveranciers) ziet dit niet zitten. Het feit dat Brussel een rol wil krijgen in de contractonderhandelingen tussen Europese energieklanten en niet-Europese leveranciers is een doorn in het oog van velen. Het is natuurlijk ook niet juist om ambtenaren invloed te geven in commerciële onderhandelingen.

Zure druiven
Dit is het volgende idee waar geen visie of strategie uit blijkt. Brussel wil wel meekijken maar geen verantwoordelijkheid dragen, zowel in juridische zin als ook commercieel gezien. Weer blijkt dat Europese ideeën op de rotsen klappen door de eigen, totaal achterhaalde wet- en regelgeving van Brussel. Een Europese Energie Unie is een noodzaak. De uitdagingen de komende jaren op het gebied van energieopwekking en leveranties zijn te groot om dit door de diverse nationale regeringen te laten organiseren. De Duitse Energie Wende is het voorbeeld van een goedbedoeld idealistisch alternatief waarvan de buurlanden nu de zure druiven van plukken.

Lichtpuntje
Brussels nieuwe energiestrategie is op dit moment nog steeds één van pappen en nathouden. Er worden geen nieuwe maatregelen genomen, waarbij de markt wordt opengebroken en leveringszekerheid wordt bevorderd. Het enige lichtpuntje na een lange arctische winter van alternatieve energiefocus is dat schoorvoetend de deur voor gas weer is opengegaan. Eindelijk geeft ook Brussel, en hopelijk volgen er meer, toe dat de rol van conventionele energie nog lang niet is uitgespeeld. Gas als transitiebrandstof wordt weer op de kaart gezet. Nu is het aan Brussel om dan ook hiervoor de instrumenten te geven en gasbedrijven de mogelijkheid te geven om dit te implementeren. Zonder gas valt de energievoorzieningszekerheid van Europa toch stil.

Over de auteur: Cyril Widdershoven is onafhankelijk energie en security expert voor de regio Europa, Midden-Oosten en Afrika

Foto: De LNG-tanker Coral Energy op 7 december 2012 in Rotterdam. Het schip transporteert vloeibaar aardgas vanuit Noorwegen (foto Roy Borghouts / Anthony Veder)

Redactie Ensoc, 10-mrt-16

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (3)

Reageren
  • Cyril Widdershoven
    15.03.2016 - 16:55 uur | Cyril Widdershoven

    Geachte Michael,
    altijd goed om een fossiele hardliner te worden genoemd, moet toch iemand zijn de pijnlijke discussie aanzwengeld. Lijkt me geheel duidelijk dat zonder gas de transitie niet kan, ook niet op de Duitse manier, want anders moeten we alle kolencentrales openen. Misschien nog wel ander idee, laten we maar nucleair gaan, dan geen CO2, geen wind issues en ook geen biomassa stoken, die we ook moeten importeren (vervoer en CO2). Schelden kan altijd, maar kom dan maar met echte argumenten, niet die van de normale groene boys die alleen maar posities innemen en geen oplossing hebben. Flexibiliteit van ons network moet toch nog steeds gas hebben, kom maar met oplossing en graag niet die onwaarschijnlijke oplossing van wind op zee of op olieinstallaties. Tevens wind to gas is geheel onduidelijk, stroom maken om dan gas te maken voor stroom, lekker goede oplossing. Kijk ook maar eens even naar de rekening van de burger, en de huidige prijzen voor gas. Mijn keuze, ook voor mijn kinderen is duidelijk, gas!

  • Michael Urlings
    15.03.2016 - 13:45 uur | Michael Urlings

    Als er iemand in een ivoren toren leeft dan is dat onze fossiele hardliner heer Widdershoven zelf wel. De kantelaars halen hem vanzelf in.

  • giel Klaver
    15.03.2016 - 10:03 uur | giel Klaver

    Op 11 juli 1978 vonden er zeker 215 mensen de dood, toen een tankwagen gevuld met vloeibaar propeen ter hoogte van de ingang van de camping ontplofte. Daarom wilde Nederland geen aanlandingspunt hebben Groningen Iedereen was BANG gemaakt en dus werd er gewoon weer gas af ge fakkeld.
    De politiek heeft andere broodheren dan belangen die er echt toe doen.
    De zorg om de toekomst is die van de achterzak.. Met gas kun je wel zeer snel en lokaal energie opwekken , geen wind geen zon draaien.
    Goed stuk Cyril Widdershoven

    Giel Klaver