‘Energieopslag begint rol te spelen in het net’

Expertartikelen | 2431 keer bekeken
‘Energieopslag begint rol te spelen in het net’

Energieopslag begint een belangrijkere rol te spelen in het elektriciteitsnet. Maar de voornaamste uitdaging blijft rendabele toepassing van technologieën. Daarnaast moet wetgeving tijdig worden aangepast. Als dat lukt kunnen Nederlandse bedrijven een belangrijke rol gaan spelen bij de integratie van opslagsystemen in het elektriciteitsnet.
 
Tekst: Haike van de Vegte en Petra de Boer van DNV-GL    
  
Nederland
In Nederland is de markt voor energieopslag nu nog niet zo groot. Nederlandse partijen doen wel ervaring op met opslagsystemen in proefinstallaties of pilotprojecten, zoals een wijkopslagsysteem in Ettenleur of een redox-flow-systeem bij de Fotonenboer. Verwacht wordt dat deze markt snel zal groeien zodra de omstandigheden gunstiger worden - iets dat zowel door ontwikkelingen in techniek, markt en regelgeving gestuurd kan worden. Voor thuisaccu’s is dat bijvoorbeeld het geval zodra saldering niet meer mogelijk is, voor wijksystemen is dit het geval zodra er meer duurzame energiebronnen worden geïnstalleerd. Voor de primaire reservemarkt, die onder toezicht van TenneT dit jaar is opengesteld via een veiling systeem, beginnen nu al partijen zich te begeven op de markt. Zo plaatst AES een 10MW Li-ion batterijopslagfaciliteit in Zeeland. Nederland heeft wel een sterke kennispositie op het gebied van energieopslagsystemen en de toepassingen hiervan. Dit blijkt onder andere uit de oprichting van een nieuwe Nederlandse branchevereniging voor energieopslag Energy Storage NL, uit het grote aantal projecten op dit gebied, en ook uit het grote aantal partijen dat direct of indirect betrokken is bij energieopslag.
 
Uitdagingen
Er bestaat een aantal grote uitdagingen voor de BV Nederland om energieopslag op de juiste manier in de energievoorziening te realiseren en om zelf de juiste positie daarin te pakken. De belangrijkste uitdaging zal niet liggen in de technologieontwikkeling (ook al moeten daar nog wel stappen worden gezet), maar in het op de juiste manier toepassen van deze technologie en het ontwikkelen van interessante businessmodellen. Bij de toepassing van opslag vallen de voordelen van dit opslagsysteem mogelijk niet alleen bij de investeerder, maar ook bij andere stakeholders. Er is alleen een financieel aantrekkelijke business case te realiseren als deze voordelen goed worden verdeeld over de betrokkenen. Het is nodig om samenwerkingscontracten uit te werken waarin er voor alle consortium partners financiële voordelen zijn om te participeren.
 
Wetgeving
Een andere belangrijke uitdaging is om wet- en regelgeving aan te laten sluiten bij de snel gaande ontwikkelingen. De huidige marktinrichting van het energiesysteem staat onder druk van met name het toenemende aandeel duurzame energie, en de trends van decentralisatie en Europeanisering. Marktmechanismes die het op duurzame energie gebaseerde systeem betrouwbaar moeten houden door aanbod van flexibiliteit, zullen beloond moeten worden. Alleen als aan de randvoorwaarde van efficiënte allocatie van kosten en baten over het actorenveld voldaan is, kunnen de benodigde investeringen in energieopslag verwacht worden. Dergelijke wijzigingen kosten echter veel tijd, en het wordt een uitdaging om dit op tijd te realiseren. Dit wordt ook binnen de European Association for Storage of Energy (EASE) besproken. EASE heeft daarom ook de taak op zich genomen om dit regelmatig in Brussel onder de aandacht te brengen, want dit is geen nationaal probleem, maar iets dat in alle Europese landen speelt. Bovendien zal er juist in het nieuwe marktmodel meer aandacht moeten zijn voor de internationale harmonisering van nationale energiemarkten.
 
Risico’s
Naast deze uitdagingen zijn er ook risico’s voor de BV Nederland. Veiligheid van opslagsystemen is bijvoorbeeld een belangrijk risico, omdat er met steeds grotere systemen wordt gewerkt en omdat er veel verschillende aanbieders zijn. Het gaat hierbij niet alleen om de veiligheid van het opslagsysteem zelf, maar ook de impact ervan op de rest van de energievoorziening in Nederland. Bij de implementatie van opslagsystemen in Nederland verdient veiligheid daarom veel aandacht. DNV GL ontwikkelt hiervoor de GRIDSTOR Recommended Practice. Een ander risico is de afhankelijkheid van beleid in het buitenland, waarvoor een lucratieve uitrol van energieopslagsystemen de nodige randvoorwaarden op gebied van regelgeving en stimulering moeten worden geïmplementeerd. Tot slot bestaat het risico voor Nederland dat andere landen vooral hun eigen bedrijven en economieën stimuleren en dat het daarmee niet gemakkelijk is voor Nederlandse partijen om betrokken te worden bij projecten in het buitenland.
 
Kansen
De inzet van energieopslagsystemen biedt de BV Nederland ook veel kansen. Een goede inzet van opslagsystemen kan in Nederland helpen om duurzame energiebronnen te integreren zonder veel extra kosten. Bovendien kan dit helpen om in onze energievoorziening onafhankelijker te worden van bepaalde landen die bijvoorbeeld gas of kolen leveren. Daarnaast liggen er grote kansen voor Nederlandse partijen, bijvoorbeeld in de ontwikkeling van omvormers en batterij-management-systemen. Nederland heeft een sterke kennispositie zowel door middel van materialenonderzoek aan de (technische) universiteiten, als op het gebied van veiligheid en standaardisatie. Door Nederlandse kennis op gebied van systeemintegratie kan Nederland een belangrijke rol spelen bij de integratie van opslagsystemen in het elektriciteitsnet. Daarvoor moet in kaart gebracht worden voor welke Nederlandse partijen het aantrekkelijk is om deze positie te pakken en welke stappen daarvoor genomen moeten worden.
 
Smart grids
Nederlandse partijen kunnen ook een belangrijke rol gaan spelen op nieuwe onderwerpen zoals vliegwielen (S4Energy), zeezoutbatterijen (Dr Ten) of thermische seizoensopslag (Ecovat). Daarnaast is veel aandacht voor recycling of second life-toepassingen van batterijsystemen. Door de sterke positie van Nederland op het gebied van smart grids en de sterke interesse in lokale energieopslag, is de inpassing in smart grids een belangrijk onderwerp. Hiermee hebben Nederlandse partijen kennis die ook buiten onze grenzen van belang zijn. Tenslotte zijn er goede kansen voor de ontwikkeling van home energy management systemen. Hierin kan ook een opslagsysteem opgenomen zijn. Er zijn diverse Nederlandse partijen actief op dit gebied, zoals Mastervolt, de power router van Nedap.

Foto: Energieopslag is sterk in opkomst. Dat blijkt uit investeringen in batterijtechnologie voor het opladen van elektrische auto’s, en de zeezoutbatterij (foto Dr Ten).

Over de auteurs:

Haike van de Vegte is senior consultant op de afdeling New Energy Technologies bij DNV-GL. Hij werkt aan energieopslag, integratie van zonnepanelen en de energietransitie. Hij studeerde Techniek en Maatschappij in Wageningen en Eindhoven. Hij werkte als consultant energie en klimaatstrategie bij Ecofys aan harmonisatie van wetgeving voor groencertificaten in Europa. Ook werkte hij als projectleider bij Schipper Bosch aan duurzame oplossingen voor bestaande en nieuwe gebouwde omgeving.

Petra de Boer is hoofd van de afdeling New Energy Technologies bij DNV-GL. Ze studeerde chemische technologie aan de Universiteit van Twente. Daarna werkte ze zeven jaar voor TNO aan thermische processen bij biomassa en afval en aan de opslag van elektriciteit. Als consultant werkt ze aan diverse projecten, maar de meesten gaan over opslag van elektriciteit, smart grids en elektrische auto’s.

Redactie Ensoc, 11-nov-15

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (5)

Reageren
  • 12.09.2016 - 21:55 uur | Huib Lavooij

    Wat mij aansprak is dat jullie schrijven: De inzet van energieopslagsystemen biedt de BV Nederland veel kansen. Een goede inzet van opslagsystemen kan in Nederland helpen om duurzame energiebronnen te integreren zonder veel extra kosten. Bovendien kan dit helpen om in onze energievoorziening onafhankelijker te worden van bepaalde landen die bijvoorbeeld gas of kolen leveren. Ook jullie rapport over hydro opslag in Nederland is helder. Graag zou ik met jullie een concept delen, dat door een groepje, waar ik deel van uitmaak, is ontwikkeld. Ik neem morgen contact op via DNV/KEMA om af te stemmen wat wij voor elkaar zouden kunnen betekenen.

  • Herman Noback
    17.11.2015 - 11:19 uur | Herman Noback

    Een vaag verhaal, nergens concreet. Opslag in mechanische systemen (vliegwielen etc.) zijn vrijwel onmogelijk. Het enige getal dat genoemd wordt voor opslag is geen opslag (10MW is een vermogen, geen hoeveelheid energie). Opslag moet weer terugleveren als er meer vraag is, dus kan dat niet in auto's, dan kan de auto niet rijden. Mogelijk is "uitstel van gebruik" of "opslag van het tekort in vuil wasgoed" de enige mogelijkheid in NL. Als ik weet dat er NU een tekort dreigt, stel ik mijn (af)was uit. Maar dan moet ik het wel kunnen weten.

  • David Dirkse
    17.11.2015 - 10:11 uur | David Dirkse

    Ik word hier niet vrolijk van. Immers, de complexiteit en de hoeveelheid apparatuur neemt sterk toe. Dat vertaalt zich in een hogere prijs voor energie.
    Voor een smart grid zie ik nog wel wat toepassing in de industriële sector: inschakelen van niet-tijdkritische processen. Zo gebruikten onze voorouders hun molens ook: hout zagen, olie persen, water pompen.
    Een windturbine rechtstreeks aan een vraaggestuurd net hangen was een technische blunder van jewelste. Nu zitten we met de gebakken peren.
    Een smart grid en controle systemen (2 way meters) voor een huishouding bezorgt mij de rillingen. Immers, de renewables zijn onbetrouwbaar en leveren weinig. Het afstemmen van aanbod en vraag is eigenlijk onbegonnen werk. Zodat die home control systems de opmaat zijn naar een nare samenleving waar bij windstilte 's avonds alleen het licht nog brandt bij het partijkader. Welkom in de EUSSR.
    Nu hebben we een zeer goede stroomvoorziening. Er is nog fossiele brandstof voor een paar eeuwen. Laten we niet overhaast verkeerde afslagen nemen, maar eerst eens research doen naar technologie die betere beloften inhoudt dan wisselvallige, van het weer afhankelijke bronnen.
    Auto accu's worden soms genoemd als opslagmedium. Maar wie koopt nu zo'n dure auto om 's morgens niet te kunnen wegrijden omdat de stroom nodig is om het internet in de lucht te houden? De auto is het symbool van de westerse vrijheid? Ook het opladen van die auto's is een geweldige blunder. Je hebt zo'n ding om op te schieten, niet om steeds een half uur te staan wachten. Laat windturbines accu's opladen en verwissel die accu's. Dat ontlast ook het net, dat het bij elke extra windmolen moeilijker krijgt.
    Nogmaals: die extra apparatuur (smart grid, smart meters) komen mijn huis niet in. Eerder installeer ik nog een diesel aggregaat in mijn schuur. Met die laatste kon het straks wel eens goed geld verdienen zijn!

  • P. Lomito
    12.11.2015 - 11:31 uur | P. Lomito

    --- Verwacht wordt dat deze markt snel zal groeien zodra de omstandigheden gunstiger worden - iets dat zowel door ontwikkelingen in techniek, markt en regelgeving gestuurd kan worden. ---

    Zoals ik eerder aangaf is de Energy Return On Energy Investment vrij slecht voor duurzame opwekking met opslag, dat heeft niet alleen te maken met de hoge energiebehoefte om windmolens en zonnepanelen te produceren maar ook met energieverlies na opwekking, met name door omzetting en transport. Duurzame stroom met opslag is ook veel duurder dan fossiele stroom waardoor er weinig animo zal zijn om hierin te investeren. Uiteraard is het mogelijk om er flink geld tegenaan te smijten zoals nu gebeurt met de SDE+ maar subsidiëring is op de lange termijn niet houdbaar en resulteert in energiearmoede en snellere groei van de staatsschuld.

    Ook is het zeer onwaarschijnlijk dat burgers hun stroomopslag ter beschikking gaan stellen voor het netwerk waar dat netwerk door de overheid gebruikt wordt om energiebelasting, toeslag duurzame energie en BTW in rekening te brengen. "Gunstige omstandigheden" is een eufemisme voor het duurder maken van netstroom waardoor het interessanter wordt om duurzame stroom van het net op te slaan als de prijs lager is. Maar die prijs is vooral lager als de zon schijnt en burgers hun eigen stroom kunnen opwekken en opslaan voor de avond/nacht.

    Men rekent zich dan ook rijk met een gewenst maar onwaarschijnlijk gedrag van consumenten. Het duurder maken van netstroom heeft juist tot gevolg dat consumenten vaker hun eigen stroom gaan opwekken/opslaan om het gebruik van onnodig dure netstroom te minimaliseren.

  • P. Lomito
    09.11.2015 - 00:50 uur | P. Lomito

    Wel eens gehoord van EROEI, energy return on energy investment... voor duurzame opwekking is die al vrij slecht maar met opslag zakt de EROEI pas echt onderuit door de grote verliezen van opslagsystemen. Desondanks ben ik hoopvol dat dit EROEI-probleempje opgelost gaat worden.