Energiebesparing, dat moeten anderen doen

Expertartikelen | 1157 keer bekeken
Energiebesparing, dat moeten anderen doen

Energiebesparing is een belangrijke manier om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Het doet een beroep op de verantwoordelijke burger. Dat is optimistisch, want energie besparen vinden we vooral voor anderen van belang.

Een Amerikaanse studie in het vakblad Judgment and Decision Making onderzoekt onze houding ten opzichte van onze eigen energiebesparende activiteiten van onszelf en die van anderen. In een survey werd mensen gevraagd om de effectiefste actie te noemen die zij zelf konden doen om hun energiegebruik terug te brengen. De meest genoemde activiteit was een ‘makkelijke’ actie, het vaker uitschakelen van het licht. Op twee stond een wat moeilijkere gedragsverandering, namelijk minder autorijden.

Minder autorijden
Daarnaast werd de respondenten gevraagd om eenzelfde actie te noemen voor ‘Amerikanen’ in het algemeen. Hier bleek het patroon om te draaien: minder autorijden stond op één als de effectiefste maatregel voor Amerikanen.

Om dit makkelijk-voor-mij-moeilijk-voor-de-ander patroon beter te begrijpen deden de auteurs een tweede studie, waarbij ze respondenten vroegen om uit een lijst besparingsacties de effectiefste voor henzelf en voor ‘Amerikanen’ te kiezen. Ook moesten ze voor elke actie aangeven hoe groot ze dachten dat de energiebesparing was, hoe moeilijk het was om die actie uit te voeren en hoe toepasbaar die actie was in hun eigen leven.

Toepasbaarheid
Moeilijk uitvoerbare acties werden als effectiever omschreven, maar hoewel de effectiviteit het belangrijkste criterium was bij de beslissing voor anderen, bleek voor de eigen acties vooral toepasbaarheid van belang. En, u raadt het al, moeilijke acties werden als minder toepasselijk voor de eigen situatie gewaardeerd. Het resultaat was hetzelfde patroon als in de eerste studie.

Het kan zijn dat alle respondenten toevallig in een lastige situatie zaten waarin ze zich geen extra moeite konden veroorloven. De online steekproef was niet representatief, en het onderzoek werd gedaan onder Amerikanen, die niet bepaald bekend staan om hun energiezuinigheid. Het lijkt echter minstens zo waarschijnlijk dat we een asymmetrische redenering volgen. Gaat het om de evaluatie van ons eigen gedrag, dan kunnen we een heleboel redenen verzinnen om de status quo te rechtvaardigen. Dat anderen diezelfde excuses zouden kunnen hebben daar staan we voor het gemak niet bij stil.

Slecht nieuws?
Aan de ene kant is dit slecht nieuws voor de vooruitzichten van energiebesparing, dat een van de pijlers vormt van het Nederlandse energieakkoord en tot forse reducties in gebruik moet leiden. Aan de andere kant biedt het energieakkoord in dit opzicht ook lichtpunten. Er worden concrete maatregelen genoemd, gericht op het makkelijker en goedkoper maken van door subsidies op woningisolatie en dergelijke. In het licht van deze studie lijkt dat een heilzamer weg dan retoriek over de verantwoordelijke burger.

Tekst: Joël van der Weele

Over de auteur: Joël van der Weele is gedragseconoom. Hij werkt momenteel als onderzoeker bij het Center for Research in Experimental Economics and political Decision making (CREED) aan de Universiteit van Amsterdam. Dit artikel schreef hij de website Science Palooza, waar wetenschappers begrijpelijke artikelen publiceren over wetenschappelijke onderwerpen.

Foto: Minder autorijden is moeilijk voor jezelf, maar makkelijk voor anderen, denken we (foto Drive Less Save More)

Bron: Science Palooza, 3-aug-16

Redactie Ensoc, 5-aug-16

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (6)

Reageren
  • 10.08.2016 - 21:38 uur | David E. Dirkse

    Ik kom toch nog even terug op het artikel van gedragseconoom vd Weele. Een langdurig opgeleide die totale flauwekul uitkraamt. Maar opmerkelijker is dat hij dit ook nog kan publiceren.
    Er zijn ruim 1 miljard mensen die nog geen elektriciteit hebben. Dat is zeer nadelig voor hun levensstandaard. Gelukkig ontwikkelen landen als China, India zich snel, veel sneller dan Europa tijdens de industriële revolutie. Tegen deze toename van energie kan Europa nooit bezuinigen. Meer dan 1000 nieuwe kolencentrales staan op de planning. Ook neemt het luchtverkeer de komende jaren sterk toe. In dit licht maken een paar autokilometers, een spaarlampje, een gesloten kolencentrale, een windparkje, geen ene moer uit. Dat is allemaal symboolpolitiek, staat gelijk met het oprichten van kapelletjes om de goden gunstig te stemmen. Een en ander zou lachwekkend (of meelijwekkend) zijn als het 1.niet zo ontzettend kostbaar was en 2. de natuur juist vernielt
    Omdat het zicht op de realiteit verloren is gegaan wordt onvoldoende gewerkt aan technologie die een echte energietransitie mogelijk kan maken. Want die technologie bestaat nu nog niet. Kijk, van het klimaat snappen we nog weinig. In 2050 kan het een graadje warmer zijn maar ook kan een kleine ijstijd zijn ingetreden. (voorspellen sommige astrofysici) Maar van energie weten we juist alles af. Je kunt aardig voorspellen hoe een land draait op wind en zon. Leraren moeten dan omscholen naar landarbeider of begrafenisondernemer. Er is dan namelijk niet genoeg energie om mensen 15 jaar of langer uit het arbeidsproces te houden: ons onderwijssysteem sneuvelt. Ook al omdat de meeste mensen op het land moeten werken. Energie = vrijheid. Geen energie = slavernij. En 17 miljoen mensen zijn met 10% van de energie, ook nog onbetrouwbaar, niet te handhaven.

  • 10.08.2016 - 18:08 uur | David E. Dirkse

    @S.Nienhuis [waarom er nog steeds mensen zijn zoals Dirkse en Lomito ]
    Exact ! Dat is wat heel wat mensen bezighoudt, niet alleen Dirkse en Lomito. Een zeer intrigerend vraagstuk. Het heeft te maken met religie.
    Religieuze argumenten worden "waarheid" door herhaling en dreiging. Voorwaarde is wel, dat ketters het zwijgen wordt opgelegd.
    Er zijn talloze publicaties op dit gebied (klimaat alarmisme) : Dr.Lepair: de toekomst achter ons, Dr. Rörsch: science friction, Epstein: the moral case for fossil fuels, Klaus: Blauwe planeet in groene kluisters, Roozendaal: alles wordt beter, Vink: wie is er bang voor vooruitgang.
    Op mijn website doe ik ook wat pogingen om het huidige (geestelijke) klimaat te begrijpen, GOOGLE davdata rubriek: klimaat en energie. Zie de links aldaar. Punt is dat wij het klimaat niet kennen. We moeten eens volwassen worden en dat eerlijk toegeven. dan wordt je ook minder kwetsbaar voor kwakzalvers die schijnzekerheden verkopen.

  • P. Lomito
    10.08.2016 - 16:48 uur | P. Lomito

    "Het zou ook een interessante studie zijn om na te gaan waarom er nog steeds mensen zijn..."
    Waarschijnlijk omdat niet alle mensen zich laten ringeloren door pseudo-wetenschappers, media, NGO's en andere belanghebbenden bij een rotsvast geloof in klimaathysterie. Niet iedereen is financieel afhankelijk van het eco-industrieel complex en daarmee vrij van het om zich heen kankerende ecofascisme. Niet voor niets zijn het vooral emeritus hoogleraren die zich gefundeerd uitspreken tegen de CAGW-hypothese, zij zijn niet langer financieel afhankelijk van onderzoeksbudgetten en kunnen eindelijk vrij uit spreken.

    Wiens brood men eet diens woord men spreekt.

  • 10.08.2016 - 15:57 uur | Sjoerd Nienhuys

    Het zou ook een interessante studie zijn om na te gaan waarom er nog steeds mensen zijn zoals Dirkse en Lomito die op basis van enkele twijfelachtige detail studies menen dat CO2 uitstoot vermindering helemaal niet nodig is (het tegenovergestelde zelfs), en verder alle andere relevante en reeds jaren bewezen informatie naast zich neer leggen of zelfs het tegenovergestelde beweren..

  • 10.08.2016 - 12:59 uur | David E. Dirkse

    Zowel mensen als machines krijgen hun energie van verbranding. Koolwaterstoffen leveren energie en kooldioxide en water. Niks vervuiling, schoner kan het niet. CO2 en H20 zijn de bouwstenen van het leven en de voeding voor planten. Voeg daarbij, dat 97% van de CO2 in de atmosfeer van natuurlijke oorsprong is. Plus, dat steeds meer klimaatmodellen (Reynen, Kimoto...) aantonen dat waterdamp en wolken de temperatuur bepalen, 100 x meer dan CO2.
    Er is dus niks aan de hand. Wij kennen het klimaat onvoldoende en hebben er geen aantoonbare invloed op. Dat neemt niet weg, dat efficiency altijd goed is, vooral voor de portemonnee. Maar bezuiniging (verarming) is niet slim. Met meer energie wordt het leven namelijk steeds aangenamer. Het is de kunst veel en goedkope energie op te wekken. Dat geeft een schonere wereld, maakt recycling mogelijk. Armoede geeft viezigheid.
    Kortom, het huidige klimaat- en energie beleid staat op drijfzand en is een niet ongevaarlijke illusie.

  • P. Lomito
    04.08.2016 - 23:56 uur | P. Lomito

    De uitstoot van broeikasgassen lijkt mij nauwelijks een reden om aan energiebesparing te doen. Als je al maatregelen neemt dan wil je daar ook resultaat van zien maar bij uitstoot van broeikasgassen is er geen meetbaar resultaat, daarvoor is het menselijke aandeel in de totale CO2-productie al marginaal laat staan voor één persoon of huishouden. In de afgelopen decennia zijn vele honderden miljarden euro's/dollars besteed aan verlaging van de CO2-uitstoot zonder enig resultaat, het CO2-gehalte is gewoon blijven stijgen. Dat stimuleert dus niet om (drastische) maatregelen te nemen.

    Wat ook meespeelt is dat de aarde al zo'n 20 jaar nauwelijks opwarmt, in ieder geval niet met de snelheid die ons met de rekenmodellen van het IPCC beloofd is. Volgens de klimaatprofeten had de wereld nu al in brand moeten staan, dan wel ondergelopen omdat de ijskappen volledig weggesmolten zouden zijn of dat de wereld gebukt gaat onder de meest verschrikkkelijke stormen. Van al die Hollywood-ellende is niets waargemaakt, de zeespiegel stijgt niet sneller dan normaal, de temperatuur is best saai (wéér geen zomer), geen megastormen/overstromingen en geen honger door mislukte oogsten. Eigenlijk gaat het best goed met de wereld, de voedselproductie is enorm gestegen waardoor ondanks de snelle groei van de wereldbevolking het aantal mensen met ondervoeding met zo'n 20% gedaald is. En dus alweer geen reden om nu eens fanatiek iets tegen broeikasgassen te gaan doen.

    Wordt ook nog bekend dat de aarde aan het vergroenen is door CO2-fertilisatie, het hogere CO2-gehalte blijkt gunstig uit te pakken voor planten waardoor een oppervlakte ter grootte van 2x de VS groener geworden is, de Sahara blijkt terrein te verliezen aan oprukkend groen vanuit de Sahellanden... meer planten is meer voedsel voor meer mensen en dieren.

    Desondanks is er wel een goede reden om energie te besparen. Niet omdat olieprijs door schaarste geëxplodeerd is of omdat de fossiele voorraden schrikbarend klein geworden zijn, ook hier laat de praktijk het tegenovergestelde zien. De enige reden om aan energiebesparing te doen is financieel: ondanks de lage energieprijzen gaan de consumentenprijzen voor energie snel stijgen door allerlei belastingen die het resultaat zijn van het gevoerde klimaatbeleid om uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Op dit moment zijn die extra belastingen op energie nog gering maar met de voorgenomen belastingverhogingen gaat daar snel verandering komen, de vele tientallen miljarden euro's die nu geïnvesteerd worden in allerlei "duurzame" zaken moeten immers wel betaald worden. Ook dit is een reden waarom er momenteel weinig interesse is voor energiebesparing maar zoals gezegd gaat dit snel veranderen.

    Energiebesparende maatregelen worden zo vanzelf interessanter, vooral de maatregelen die bijkomende voordelen bieden als comfortverbetering en verhoging van de waarde van de woning. Mensen zijn terecht niet geïnteresseerd in minder-met-minder besparing zoals bijvoorbeeld het verlagen van de kamerthermostaat, daar kan geen gedragsdeskundige iets aan veranderen.