De ideale energievoorziening: individueel of toch collectief?

Columns | 1453 keer bekeken
De ideale energievoorziening: individueel of toch collectief?

Onze energievoorziening was tot de vrijmaking van de energiemarkt een collectieve voorziening. Nu is ze geïndividualiseerd. Is dat wel een vooruitgang? Dat vraagt Antoine Stultjens zich af in zijn column.

Tekst: Antoine Stultjens

Afgelopen week stond ik voor de kassa van een zwembad en las de toegangsprijzen. Bij een groep van elf  personen mocht één bezoeker gratis naar binnen. We stonden met meer dan elf personen in de rij, dus bundeling zou een gratis entreekaartje opleveren. Maar wie ontvangt dan dit gratis kaartje? De eerste in de rij, want die wacht al het langst, degene met het idee van groepsvorming, of de elfde persoon in de rij? Het individu versus het collectief. Een dilemma. Zo is dat ook bij energie.

Vrijmaking
Onze energievoorziening was, tot de vrijmaking van de energiemarkt meer dan tien jaar geleden, een collectieve voorziening. De prijs voor elektriciteit en gas werd op basis van collectiviteit vastgesteld. Per nutsbedrijf zaten er wel regionale verschillen in. Sinds de liberalisering heeft in principe ieder individu zijn eigen contractprijs voor elektriciteit en gas. Dat was ook de opzet van de vrijmaking. Ieder individu onderhandelt zelf met een energieleverancier naar keuze over looptijd en prijs. Maar al snel kwamen er inkoopcollectieven. Hoe meer leden, hoe meer inkoopkracht, zo wordt verwacht. Maar komt de grootste inkoopkracht niet van ons allemaal? Alle zestien miljoen Nederlanders? Dat lijkt toch erg op de situatie van voor de liberalisering. Met z’n allen lid van slechts een handjevol leveranciers.

Collectieve voorzieningen
Is onze energievoorziening wel bestand tegen individualisering? Een collectieve houtketel in de wijk is beter dan individuele houtkachels in elke woning. Immers, bij grotere productie-eenheden kunnen gemakkelijker maatregelen worden getroffen om de rookgassen te reinigen en ontstaat inkoopkracht bij de inkoop van hout. Restwarmte uitkoppelen bij een industrie zal niet lukken voor een individuele woning, maar voor een woonwijk kan het zeker een optie zijn. Als we minder afhankelijk willen zijn van aardgas komen andere collectieve voorzieningen daarvoor in de plaats. Bij deze collectieve oplossingen leveren individuen een stukje vrijheid in. Zelfs individuele zonnepanelen hebben hun effect op het collectief. Denk maar aan de piek- en backup voorzieningen die dan een grotere rol gaan spelen.

Individu versus collectief
Voortdurend zal het belang van het individu moeten opwegen tegen het collectief. Onze energievoorziening is onder druk van de politiek geïndividualiseerd. Het is maar de vraag of we dit lang volhouden, nu er op collectieve schaal afspraken moeten komen. Ook in het kader van het milieu zijn collectieve afspraken noodzakelijk die mogelijk indruisen tegen het individueel belang.

Eén aspect van de energievoorziening is zowel voor de individu als voor het collectief het beste alternatief. Dat is minder energie gebruiken. 

Over de auteur:  Antoine Stultjens is senior salesmanager bij Ennatuurlijk. Daarnaast is hij al enkele jaren docent bij de opleidingen EPA, Energiebeheer en Warmte. Voor de stichting Post Hoger Onderwijs Energiekunde (PHOE) is hij ook studiebegeleider voor de opleiding Energieconsulent.

Foto: in de rij staan voor een voordelige aanbieding bespaart geld, maar kost tijd (foto Frankwatching.nl)

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (4)

Reageren
  • Aad Fokker
    18.11.2015 - 16:40 uur | Aad Fokker

    Interessante opsomming van dilemma's. Toch zie ik dat individuen al kiezen voor de economy of scale door bijv. gezamelijk te participeren in een "stukje" windmolen i.p.v. zelf kleine in-efficiente windmolens op het dak te plaatsen. Collectieve PV participatie is momenteel minder attractief door non-adequate beroerde wetgeving. Als je in NL individueel werkelijk autonoom wil zijn en zero-op-de-meter nastreeft (wie niet?) zal het surplus opgewekte energie in EIGEN buffers (vóór de meter) of evt. of per straat/wijk moeten opslaan. Struikelblok is dat in de grijze wintermaanden te weinig individuele (PV) energie kan worden opgewekt en dus opgeslagen om de witer te overbruggen. Mogelijke oplossing voor dit probleem zou internationale samenwerking kunnen zijn dmv participatie met zonniger landen zoals Spanje. Maar dan heb je weer te maken met non-zero op de meter. We need very-long-lasting batteries in plaats van bakstenen muren ..want daar heb je er wel veel van nodig.

  • Marnix Vlot
    18.11.2015 - 14:18 uur | Marnix Vlot

    De differentiatie aan de aanbod kant van de energiemarkt is nog steeds flinterdun
    en zit hem een beetje in prijs en voor het meest in administratieve afhandeling.
    Misschien komt er meer differentiatie in de toekomst.

    Voor wat betreft collectieve aanpak: het is een illusie te denken dat individuele
    huishoudens zelfvoorzienend gaan worden. Het kunnen uitwisselen van energie
    over een netwerk is een groot goed. Dat kan om warmte en elektra gaan; voor
    gas ligt dat iets minder voor de hand. Warmtenetten blijken wel moeizaam: grote
    investeringen upfront. Als het er eenmaal ligt kan het wel helpen. Misschien moeten we
    ze zien zoals we ook elektriciteitsnetwerken bekijken: als "noodzakelijk" en dan de investering
    over 20 of 30 jaar afschrijven. Omdat we makkelijk met gas lokaal verwarming kunnen realiseren
    was dat in ieder geval tot nu toe niet nodig. En het is voor mij althans ook niet 100% duidelijk
    voor de toekomst.

  • Tony Schoen
    18.11.2015 - 13:03 uur | Tony Schoen

    Leuke bespiegeling. Het valt natuurlijk niet uit te sluiten dat we de komende jaren in een langzame beweging weer van invidueel naar collectief opschuiven, zoals dat in andere markten ook gebeurt (scholen van klein naar groot naar klein, zorg idem). @Lomito: zien we in het wonen an sich al niet die tweedeling? De corporatiewoningen voor de armen, vrije sector en koop voor de rijken. Vaak zien we dan ook de collectieve energievormen terug bij de corporaties, de individuele opties (en goed geïsoleerde woningen) bij de rijken.

  • P. Lomito
    13.11.2015 - 12:09 uur | P. Lomito

    In verlaging van het energieverbruik ligt de sleutel naar onafhankelijkheid van collectieve energievoorzieningen. Een energieverspillende woning heeft veel gas nodig om verwarmd te worden en mogelijk zelfs veel stroom voor koeling in de zomer. Door dat hoge verbruik is men afhankelijk van een continue en betrouwbare collectieve energievoorziening.

    Iedereen die zijn eigen woning drastisch geïsoleerd heeft heeft zelf kunnen ervaren hoe het wooncomfort sterk verbeterd is en dat de energierekening van één van de grootste posten op het huishoudbudget gedecimeerd kan worden tot enkele tientjes per maand. Maar nog veel belangrijker is dat de lage energievraag meer keuzevrijheid geeft, er zijn dan meer manieren beschikbaar om de woning te verwarmen, sowieso met betere benutting van passieve zonnewarmte en interne warmtelasten waardoor het stookseizoen bekort wordt van 6 tot slechts 2 maanden maar ook een combinatie van een houtkachel of pelletkachel met een warmtepomp of elektrische verwarming (IR-panelen) tot een simpel elektrisch kacheltje. Het verbruik van stroom kan in ieder geval deels worden afgedekt met zonnepanelen maar de grootste besparing zit in het lagere energieverlies van de woning.

    De collectieve / afhankelijke voorzieningen zijn vooral geschikt voor huishoudens die niet in staat zijn om hun energieverbruik drastisch te verlagen. Dat zal doorgaans bij de financieel minder draagkrachtige gezinnen zijn die daardoor veroordeeld worden tot afhankelijkheid van onnodig dure belastingstroom, belastinggas of belastingwarmte. De individuele / onafhankelijke voorzieningen zullen vooral gebruikt worden in woningen waar het energieverbruik wel sterk gereduceerd is en gekozen kan worden uit een scala van relatief goedkope installaties zonder noodzaak te krijgen om gebruik te maken van collectieve voorzieningen.

    De conclusie is dan ook dat de tweedeling in de maatschappij dieper zal worden, rijken worden rijker en onafhankelijker, armen worden armer en afhankelijker. En dit is vooral het resultaat van het huidige energiebeleid waarbij gas en stroom onnodig duurder gemaakt worden ten behoeve van duurzame energie. Gezinnen kunnen deze armoedeval vermijden door tijdig te beginnen met energiebesparende maatregelen, te beginnen met goedkope maar effectieve maatregelen en dan steeds de besparingen herinvesteren in duurdere maatregelen.