Afscheid van pioniersproject met PV

Columns | 1437 keer bekeken
Afscheid van pioniersproject met PV

In de Amsterdamse wijk Nieuw Sloten is gestart met de ontmanteling van een zonnepanelenproject uit 1996. Toenmalig projectleider Jadranka Cace blikt terug op het project, dat niet alleen zonnestroom opleverde maar ook lessen over de toepassing van zonnepanelen.

Tekst: Jadranka Cace, RenCom

In de Amsterdamse wijk Nieuw Sloten stond twintig jaar lang een unieke zonnestroominstallatie. Begin september zijn de ontmantelingswerkzaamheden begonnen. Daarmee verdwijnt een van de boegbeelden van de pioniersinspanningen van Nederland op het gebied van zonnestroom. Een pilotproject dat bijna twintig jaar voorbeeld stond voor een fraaie en functionele toepassing van zonnepanelen in de woningbouw.

Het begon met een opdracht van mijn baas die luidde: ‘Zorg dat er een zonnestroom-installatie komt in de woningbouw waarmee voldoende stroom opgewekt kan worden voor 100 Amsterdamse woningen’. De 250 kWp installatie is opgeleverd in 1996, als eerste grootschalige, volledig geïntegreerde zonnestroom-installatie wereldwijd.

Zonnepanelen
De installatie is verdeeld over de daken van 34 laagbouwwoningen en de gevel en het dak van een flatgebouw met 37 appartementen. Zonnepanelen zijn gebruikt in plaats van dakpannen en als gevelbekleding. De zonnepanelen zijn afkomstig van Shell Solar en BP Solar. Het gaat om panelen van 50, respectievelijk 75 Wp. De opgewekte stroom wordt op een centraal punt in het openbare net gevoed. De initiatiefnemer van dit pilotproject was Energiebedrijf Amsterdam, de voorloper van het huidige Nuon. Het energiebedrijf was de eigenaar van de installatie en van de opgewekte stroom.

Groene wijk
Het project is ontwikkeld in samenwerking met de gemeentelijke projectgroep die bezig was een milieuvriendelijke wijk tot stand te brengen. Daarmee was een ruimtelijke en organisatorische integratie een feit. Het energiebedrijf kreeg inbreng bij het inrichten van de kavels opdat zoveel mogelijk oppervlaktes met zonnepanelen een zuidelijke oriëntatie zouden krijgen. De architect volgde zoveel mogelijk de richtlijnen die een esthetische en functionele voldak-integratie van zonnepanelen mogelijk maakten. De projectontwikkelaar verkocht de zonnewoningen als innovatief. De kopers stemden in met een gedeelde eigendom: de dakbedekking was in eigendom van het energiebedrijf. De consequentie was dat het energiebedrijf ook verantwoordelijk was voor de waterkerende functie van zonnepanelen.

Andere tijden
Het waren andere tijden. Nu klinkt het raar, maar begin jaren negentig waren heel weinig mensen overtuigd van de kracht van zonnestroom. Voorstanders waren blij dat een energiebedrijf de durf had om een dergelijk groot project te realiseren. Het was een grote investering en een grote verantwoordelijkheid. Geen wonder dat het project zowel door de Europese Unie alsook door de Nederlandse overheid gesubsidieerd was. We hebben er veel van geleerd, en vergaarde kennis ruimhartig gedeeld. En er was veel interesse voor het project. Hele busladingen met belangstellenden uit alle windstreken zijn op bezoek geweest.

Resultaten
Wat heeft het project ons opgeleverd? In de eerste plaats: zonnestroom. De eerste jaarsresultaten1 laten zich als volgt samenvatten: totale jaaropbrengst 174 MWh elektriciteit, specifieke opbrengst van de gehele installatie 718 kWh/kWp, performance ratio 76,5%. In de latere jaren zijn de opbrengsten wisselvallig geweest, mede doordat een grote omvormer van 150 kW verschillende keren stuk ging.

Bouwkundige, elektrotechnische, organisatorische en juridische knelpunten van geïntegreerde installaties zijn inzichtelijk gemaakt, mogelijke oplossingen zijn uitgewerkt en in de praktijk gedemonstreerd. Daarmee heeft het project een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van zonnestroom. Een goede communicatie aan het begin van het project heeft veel draagvlak gecreëerd bij de eigenaren van zonnewoningen. Mede daardoor, en door duidelijke afspraken, was het mogelijk om de pilot zo lang operationeel te houden.

Dakkapel of zonnestroom
Nu zijn we bijna twintig jaar verder en de eigenaren van de laagbouwwoningen willen eindelijk zeggenschap krijgen over hun eigen dak. Ze willen dakkapellen plaatsen, zelf stroom opwekken met eigen zonnepanelen of naar hartenlust grote schaduwrijke bomen in hun tuin laten groeien. Nuon gaat de zonnepanelen op de laagbouwdaken vervangen door dakpannen. De bewoners die ervoor kiezen kunnen gebruikmaken van een collectief aanbod via Nuon voor een dakkapel en/of een individuele zonnestroom installatie van 1,5 kWp. Voor de hoogbouw zullen andere afspraken worden gemaakt.

Ik zelf heb mij zes jaar met hart en ziel voor dit project ingezet. Toen het opgeleverd werd had ik het gevoel: mijn kind gaat nu zelfstandig naar school. Nu het voor het grootste deel ontmanteld zal worden heb ik een mengeling van weemoed en blijdschap: weemoed om het moois dat verdwijnt, en blijdschap dat het niet voor niets is geweest. Daarnaast, er zullen voor een deel toch nieuwe zonnepanelen op deze daken komen!

Over de auteur: Jadranka Cace is directeur/eigenaar van RenCom, adviesbureau voor toepassing van duurzame energie in de gebouwde omgeving. Begin jaren negentig werkte ze voor het Energiebedrijf Amsterdam, dat later Nuon werd. Ze heeft het project in Nieuw Sloten begeleid als projectleider vanaf de ontwikkeling van het idee tot de oplevering in 1996.

Redactie Ensoc, 24-sep-15

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Meld jezelf nu aan voor de Ensoc nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.

Reacties (9)

Reageren
  • JAN Vossen
    09.10.2015 - 18:26 uur | JAN Vossen

    Beste P. Lomito
    Hijdie de geschiedenis niet kent zal gedoemd zijn die geschiedenis te herhalen. Waarom schrijf ik dit? Vanwege uw pleidooi over kernfusie. Hoe is de geschiedenis van kernfusie tot nu toe:
    In het heetst van de koude oorlog in de jaren zestig werkten de USA en de USSR al samen om kernfusie te realiseren, niet omdat ze vrienden van elkaar waren maar omdat de kosten van de proefreactor TE HOOG waren om door een van de grootmachten alleen te dragen. Men beloofde toen dat er binnen tien jaar een werkzame kernfusie reactor zou zijn.
    In de jaren 70 werd er veel geld uit de zakken van de belastingbetaler wereldwijd getroggeld om kernfusie onderzoek te subsidiëren. Ook toen werd beloofd dat er binnen tien jaar kernfusie voor grootschalige opwekking beschikbaar zou zijn.
    In de jaren tachtig werd er verkondigd dat koude kernfusie mogelijk zou zijn. Vele laboratoria verspreid over de hele wereld startten een onderzoek op naar koude kernfusie ook nu weer met grote overheidssteun uit de zakken van de belasting betaler. Het resultaat was N E P.
    Toch bleek de lobby van de kernfusie ijzersterk in het aftroggelen van overheidsgelden. Iedere tien jaar werd beloofd: over tien jaar hebben we kernfusie beschikbaar.
    We leven nu in 2015 en er is nog steeds alleen loze beloften te horen. Ach ja het heeft wat werkgelegenheid opgeleverd maar resultaten Ho maar!

  • JAN Vossen
    09.10.2015 - 18:26 uur | JAN Vossen

    Beste P. Lomito
    Hijdie de geschiedenis niet kent zal gedoemd zijn die geschiedenis te herhalen. Waarom schrijf ik dit? Vanwege uw pleidooi over kernfusie. Hoe is de geschiedenis van kernfusie tot nu toe:
    In het heetst van de koude oorlog in de jaren zestig werkten de USA en de USSR al samen om kernfusie te realiseren, niet omdat ze vrienden van elkaar waren maar omdat de kosten van de proefreactor TE HOOG waren om door een van de grootmachten alleen te dragen. Men beloofde toen dat er binnen tien jaar een werkzame kernfusie reactor zou zijn.
    In de jaren 70 werd er veel geld uit de zakken van de belastingbetaler wereldwijd getroggeld om kernfusie onderzoek te subsidiëren. Ook toen werd beloofd dat er binnen tien jaar kernfusie voor grootschalige opwekking beschikbaar zou zijn.
    In de jaren tachtig werd er verkondigd dat koude kernfusie mogelijk zou zijn. Vele laboratoria verspreid over de hele wereld startten een onderzoek op naar koude kernfusie ook nu weer met grote overheidssteun uit de zakken van de belasting betaler. Het resultaat was N E P.
    Toch bleek de lobby van de kernfusie ijzersterk in het aftroggelen van overheidsgelden. Iedere tien jaar werd beloofd: over tien jaar hebben we kernfusie beschikbaar.
    We leven nu in 2015 en er is nog steeds alleen loze beloften te horen. Ach ja het heeft wat werkgelegenheid opgeleverd maar resultaten Ho maar!

  • P. Lomito
    06.10.2015 - 18:16 uur | P. Lomito

    @Femke, er is niets mis met innovatie van technieken en productiemethoden, dat heeft veel meer nut dan het grootschalig investeren in verouderde technieken. Zonnepanelen zijn helemaal niet zo doorontwikkeld sinds de allereerste panelen die voor de ruimtevaart geproduceerd werden. De techniek die vandaag gebruikt wordt, (amorf) silicium, is nog vrijwel dezelfde als van die ruimtepanelen, weinig nieuws onder de zon. Dat de prijs gekelderd is heeft dan ook weinig te maken met verbeterde technieken maar met overproductie. Kijk maar eens hoeveel fabrikanten en leveranciers van zonnepanelen afgelopen 10 jaar failliet gegaan zijn door te optimistische inschatting van de omzet. De faillissementskosten zijn doorgaans nauwelijks zichtbaar, denk aan garanties die niet langer opgeëist kunnen worden maar ook schulden aan personeel (lonen), leveranciers, belastingdienst, banken... al die kosten drukken op de samenleving en vinden hun oorsprong in de subsidie van zonnepanelen.

    Door de hoge risico's wordt er nauwelijks geïnvesteerd in productinnovatie, dit zou verbeterd kunnen worden door R&D rechtstreeks te subsidiëren in plaats van geld weg te gooien in een bodemloze put. Zonnepanelen blijven daardoor nog vele decennia onrendabel. Met de grootschalige subsidiëring van duurzame opwekking daalt de marktwaarde van stroom aanmerkelijk waardoor duurzame opwekking zichzelf uit de markt prijst. In de zomer is de spotprijs van stroom al regelmatig negatief door het enorme overschot aan duurzame stroom terwijl de vraag naar stroom langzaam afneemt.

    In plaats van tientallen miljarden euro's in duurzame opwekking te pompen zoals nu gebeurt in het kader van het Energieakkoord met als resultaat nog meer faillissementen, zouden die middelen beter ingezet worden op product- en procesinnovatie van toekomstbestendige energieopwekking (kernenergie en kernfusie) en ondertussen bedrijven stimuleren om in te zetten op energiebesparing door de kosten van die innovatie volledig door te berekenen aan energieverspillende sectoren als industrie en transport.

  • Femke Batterink
    06.10.2015 - 17:23 uur | Femke Batterink

    @P. Lomito, het doel van subsidies is dat ze toegepast worden om innovatieve technieken, die nog niet zelfstandig financieel rendabel zijn, vooruit te helpen. Zonder subsidieprojecten als deze zou de kostprijs van zonnepanelen nooit zo ver gedaald zijn als nu het geval is. Het is dus heel goed dat hier destijds gemeenschapsgeld aan uit gegeven is. Het heeft bijgedragen aan de doorontwikkeling van zonnepanelen: ze zijn technisch verbeterd en de kostprijs is sterk gezakt. Op het moment dat de panelen financieel kunnen opboksen tegen fossiele energie, is subsidie niet meer nodig en zal de subsidie ook gestopt worden.
    Doorgaan op de oude (fossiele) weg is sowieso geen optie als je klimaatverandering serieus neemt.

  • P. Lomito
    06.10.2015 - 13:26 uur | P. Lomito

    @Jadranka, 5,5 miljoen gulden is omgerekend 2,5 miljoen euro zoals ik ook schreef. Ik zat er alleen naast dat de zonnepanelen voor 100% uit gemeenschapsgeld is gefinancierd, dat blijkt 50% te zijn maar het Energiebedrijf Amsterdam kan gerust als semi-overheid beschouwd worden en daarmee zijn de panelen alsnog 100% gesubsidieerd. Eigenlijk maakt dat percentage weinig uit, het gaat er om dat er 2,5 miljoen euro verspild is aan te dure zonnepanelen met een stroomopbrengst die nog niet eens 10% van de kostprijs heeft opgebracht. En dan kun je gerust alle energiebelastingen, BTW en transportkosten op die prijs zetten, de werkelijke waarde van zonnestroom wordt daar niet hoger door.

    Maar zelfs als je blind voor economische realiteit rekent met de all-in consumentenprijs van 20 eurocent per kWh kom je op een genatdroomde opbrengst van 700K en daarmee nog altijd een verlies van 1,8 miljoen euro, een negatief rendement van 72%.

    Ik deel dan ook niet je blijdschap, de financiële ellende van dit project is slechts een opmaat voor de financiële ramp die ons te wachten staat met de uitvoering van het Energieakkoord. Het gaat daarbij niet om een lullige 2,5 miljoen euro maar om een 30.000x grotere investering met een vergelijkbaar negatief rendement. Ik nodig je hierbij uit om de komende 15 jaar de ontwikkeling van de staatsschuld te monitoren en het aantal huishoudens dat hun energierekening niet meer kan betalen.

  • Jadranka Cace
    06.10.2015 - 12:21 uur | Jadranka Cace

    de eerstjaarsopbrengsten zijn door Ecofys officieel gemonitord i.h.k.v. het EU project. De resultaten zijn te vinden in het rapport: Monitoring PV-systeem Nieuw Sloten van mei 1999. Ik weet dat Ecofys nog enkele jaren de opbrengsten gemeten heeft, maar ben niet op de hoogte van de rapportage daarover.
    Voor wat betreft de reactie van P. Lomito: de investeringskosten van dit project bedroegen 5,5 miljoen GULDEN en waren voor 40% door de EU gesubsidieerd en voor 10% door Novem. De stroom werd enige tijd als Zonnestroom aan een aantal afnemers verkocht en later als onderdeel van Ecostroom, respectievelijk Natuurstroom. De financiële opbrengsten zijn dus hoger geweest dan 5 euroct/kWh. Dit, in combinatie met de kennis die het project geleverd heeft, maakt de investeringen in dit project meer dan verantwoord.

    Jadranka Cace

  • Peter Deege
    06.10.2015 - 09:39 uur | Peter Deege

    Beste Ad,
    Het project is destijds begeleid door Ecofys. Ik ben niet direct betrokken geweest bij dit project maar weet zeker dat er een mooi rapport is geschreven. Het zou me niets verbazen als je het rapport kunt opvragen bij RVO. Een vergelijkbaar project is een jaar later in de wijk Nieuwland te Amersfoort door Remu (tegenwoordig Eneco) gerealiseerd. Ik ben daar zelf betrokken geweest bij het technische ontwerp en de monitoring van de 512 woningen. We hebben in Nieuwland ook de module en cel temperatuur gemeten van de dakgeïntegreerde systemen. Ik kan de technische rapporten niet zo snel vinden maar even zoeken op internet:
    http://www.rvo.nl/sites/default/files/bijlagen/Gebouwintegratie%20zonnestroomsystemen.pdf
    http://www.researchgate.net/publication/27709129_Evaluating_5-Years_Performance_Monitoring_of_1_MW_Building_Integrated_PV_Project_in_Nieuwland_Amersfoort_the_Netherlands

    RVO zou je ook de technische rapporten moeten kunnen leveren.
    Succes,
    Peter Deege

  • P. Lomito
    06.10.2015 - 09:08 uur | P. Lomito

    Het is in ieder geval een mooi voorbeeld van wat ons in de toekomst te wachten staat met duurzame energie. Nadat de (economische en technische) levensduur van de zwaar gesubsidieerde duurzame opwekking is bereikt wordt er niet opnieuw geïnvesteerd zodat het opgestelde vermogen verdwijnt. In bovengenoemd project is 250 kWp PV gesubsidieerd met zo'n 2,5 miljoen euro met een totale opbrengst van 20 x 174.000kWh x € 0,05 = € 174.000... een netto verlies van 2,3 miljoen euro en waarschijnlijk meer door de hoge kosten van de omvormer. Momenteel kost een 250 kWp-installatie ongeveer € 250.000, een fractie (10%) dus van de oude installatie maar nog steeds verliesgevend.

    Hetzelfde gaan we over 14-15 jaar meemaken met de grote windparken en PV-akkers die momenteel aangelegd worden met vele miljarden euro's SDE+. Die subsidie-geldkraan wordt echter na 15 jaar dichtgedraaid, precies op het moment dat de meeste windmolens van ellende uit elkaar vallen en omvormers doorbranden. Grote kans dat er ook dan niet opnieuw geïnvesteerd wordt zoals NUON dat nu ook niet doet omdat de kosten te hoog zijn en de opbrengsten te laag.

  • Ad Hulshof
    06.10.2015 - 08:37 uur | Ad Hulshof

    In mooi project. Is er ook wat te rapporteren over hoe de opbrengst in de loop van de tijd is geweest. Als de vervanging van de omvormers er buiten wordt gehouden, moet een goed beeld te zijn verkregen van de verminderende opbrengst in de tijd.
    Na 20 jaar hoeveel % was de opbrengst werkelijk teruggelopen? en was er ook het effect van de temperatuur in relatie tot de opbrengst gemeten?